Staż pracy do nagrody jubileuszowej – opieka nad dzieckiem

Jakie okresy wlicza się do stażu nagrody jubileuszowej?

Nagroda jubileuszowa nie jest powszechnym świadczeniem przewidzianym dla każdego pracownika w Kodeksie pracy. Przysługuje wtedy, gdy wynika z konkretnego aktu prawnego, układu zbiorowego, regulaminu wynagradzania albo umowy o pracę. W sektorze samorządowym podstawą jest przede wszystkim art. 38 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych.

Zgodnie z art. 38 ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych do okresów pracy uprawniających do dodatku za wieloletnią pracę, nagrody jubileuszowej i jednorazowej odprawy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę wlicza się wszystkie poprzednio zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Oznacza to, że pracodawca nie może dowolnie doliczyć każdego okresu życiowego, nawet jeżeli był on ważny dla ubezpieczenia społecznego. Trzeba zawsze ustalić, czy istnieje przepis, który nakazuje zaliczyć dany okres do stażu pracy mającego wpływ na uprawnienia pracownicze. Szerzej o tym, jakie okresy zatrudnienia mogą mieć znaczenie przy jubileuszówce, omawia artykuł: nagroda jubileuszowa - zasady.

Pracownik samorządowy a nauczyciel – różne podstawy prawne

W placówkach oświatowych mogą pracować zarówno nauczyciele, jak i pracownicy niepedagogiczni. Ma to znaczenie, ponieważ prawo do nagrody jubileuszowej i zasady ustalania stażu wynikają z różnych przepisów.

W obu przypadkach kluczowa jest ta sama zasada praktyczna: poza zatrudnieniem dolicza się tylko takie okresy, które konkretny przepis nakazuje traktować jak okres pracy dla uprawnień pracowniczych. Nie wystarczy samo powołanie się na przepisy emerytalne.

Czy opieka nad dzieckiem przed pierwszą pracą liczy się do nagrody jubileuszowej?

Okres opieki nad dzieckiem przypadający przed podjęciem pierwszego zatrudnienia nie jest okresem zatrudnienia. Nie jest też urlopem wychowawczym, ponieważ urlop wychowawczy może być udzielony wyłącznie pracownikowi pozostającemu w stosunku pracy. Wynika to z art. 186 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, który przewiduje prawo pracownika zatrudnionego co najmniej 6 miesięcy do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Znaczenie ma również art. 186⁵ Kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, że okres urlopu wychowawczego w dniu jego zakończenia wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Dotyczy to jednak urlopu udzielonego w ramach istniejącego stosunku pracy. Jeżeli osoba przed pierwszą pracą opiekowała się dzieckiem, nie korzystała z urlopu wychowawczego, bo nie miała pracodawcy, który mógłby takiego urlopu udzielić.

Dlatego w opisanej sytuacji okres od 14 stycznia 1979 r. do 31 października 1979 r., przypadający przed rozpoczęciem pierwszej pracy 1 listopada 1979 r., co do zasady nie powinien zostać zaliczony do stażu uprawniającego do nagrody jubileuszowej. Odmowa pracodawcy jest zasadniczo prawidłowa, o ile regulamin wynagradzania albo szczególne przepisy obowiązujące u pracodawcy nie przewidują korzystniejszego rozwiązania.

Dlaczego zaliczenie okresu przez ZUS nie rozstrzyga o nagrodzie jubileuszowej?

Przepisy emerytalne i przepisy o nagrodzie jubileuszowej regulują inne sprawy. ZUS ustala okresy składkowe i nieskładkowe na potrzeby świadczeń emerytalno-rentowych, natomiast pracodawca ustala staż pracowniczy na potrzeby konkretnego uprawnienia ze stosunku pracy.

Art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewiduje, że okresy niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do lat 4, w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie do 6 lat, są okresami nieskładkowymi w systemie emerytalnym. Ten przepis ma znaczenie dla ustalania prawa do świadczeń z FUS, ale nie stanowi, że okres opieki nad dzieckiem przed zatrudnieniem wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Podobnie należy ocenić informacje o kapitale początkowym. Nawet jeżeli ZUS uwzględnił dany okres przy obliczeniach emerytalnych, nie tworzy to po stronie pracodawcy obowiązku wypłaty nagrody jubileuszowej. Przy doliczaniu okresów trzeba odróżnić staż emerytalny od stażu pracowniczego. Zbliżony problem praktyczny opisuje materiał: studia a staż.

Kiedy opieka nad dzieckiem może zwiększyć staż pracowniczy?

Opieka nad dzieckiem może zwiększać staż pracowniczy wtedy, gdy była wykonywana w ramach urlopu wychowawczego udzielonego pracownikowi. Podstawą jest art. 186⁵ Kodeksu pracy, który nakazuje wliczyć zakończony urlop wychowawczy do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Inaczej należy oceniać zwykłą przerwę w aktywności zawodowej przed pierwszym zatrudnieniem. Taki okres może mieć znaczenie w systemie ubezpieczeń społecznych, ale nie jest okresem pracy. Nie staje się też okresem pracowniczym tylko dlatego, że osoba faktycznie sprawowała opiekę nad dzieckiem.

Jeżeli spór dotyczy okresów sprzed wielu lat, znaczenie dowodowe mogą mieć świadectwa pracy, zaświadczenia z archiwów, decyzje ZUS, akta osobowe i dawne regulacje obowiązujące u pracodawcy. Samo oświadczenie pracownika zwykle nie wystarczy, jeżeli z dokumentów nie wynika stosunek pracy albo urlop udzielony przez pracodawcę.

Co zrobić po odmowie wypłaty nagrody jubileuszowej?

Pracownik, który nie zgadza się z odmową, powinien poprosić pracodawcę o pisemne wskazanie podstawy prawnej i sposobu obliczenia stażu. W piśmie warto wymienić wszystkie okresy zatrudnienia, dołączyć świadectwa pracy oraz wskazać przepisy, które zdaniem pracownika nakazują zaliczenie danego okresu.

Jeżeli z wyliczenia wynika, że pracownik nabył prawo do nagrody, a pracodawca jej nie wypłaca, roszczenie ma charakter roszczenia ze stosunku pracy. Zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu pracy roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Po upływie tego terminu pracodawca może skutecznie podnieść zarzut przedawnienia.

W praktyce najbezpieczniej działać szybko: uzyskać pisemną odmowę, sprawdzić przepisy branżowe i wewnętrzne, a następnie wezwać pracodawcę do wypłaty. Gdy spór dotyczy placówki publicznej, warto też ustalić, czy pracownik jest objęty Kartą Nauczyciela, ustawą o pracownikach samorządowych, ustawą o działalności leczniczej albo inną pragmatyką służbową.

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym decydujące jest to, że opieka nad dzieckiem przypadała przed rozpoczęciem pierwszej pracy. Taki okres nie był okresem zatrudnienia, nie był urlopem wychowawczym i nie ma przepisu, który nakazywałby zaliczyć go do stażu pracy potrzebnego do nagrody jubileuszowej pracownika samorządowego. Samo zaliczenie okresu przez ZUS do celów emerytalnych nie zmienia tej oceny. Inne nietypowe okresy również wymagają odrębnej podstawy zaliczenia do stażu; przykładem jest umowa agencyjna a staż pracy i prawo do nagrody jubileuszowej.

Inaczej byłoby wtedy, gdyby pracownica była już zatrudniona i korzystała z urlopu wychowawczego albo z innego okresu, który konkretny przepis nakazuje wliczyć do uprawnień pracowniczych. W sprawach branżowych trzeba dodatkowo sprawdzić właściwą pragmatykę zawodową, czego przykładem jest nagroda dla pracownika służby zdrowia.

FAQ

Źródła

• art. 38 ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych
• art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela
• § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 października 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania
• art. 186 § 1 i art. 186⁵ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 291 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych