Umowa agencyjna a staż pracy i nagroda jubileuszowa

Umowa agencyjna a staż pracy

Co do zasady obecna kadrowa ma rację: okres wykonywania umowy agencyjnej nie jest automatycznie okresem zatrudnienia w rozumieniu prawa pracy i nie podlega zaliczeniu do pracowniczego stażu pracy. Wynika to z tego, że źródła nawiązania stosunku pracy są zamknięte i zostały wskazane w art. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania albo spółdzielczej umowy o pracę.

Umowa agencyjna nie została wymieniona w art. 2 Kodeksu pracy, ponieważ jest umową prawa cywilnego. Jej istotę określa art. 758 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny: przez umowę agencyjną agent, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, zobowiązuje się za wynagrodzeniem do stałego pośredniczenia przy zawieraniu umów na rzecz dającego zlecenie albo do zawierania ich w jego imieniu.

To oznacza, że samo stwierdzenie w zaświadczeniu, iż praca była wykonywana „w pełnym wymiarze czasu pracy”, nie przesądza jeszcze o istnieniu stosunku pracy. W prawie pracy liczy się nie nazwa dokumentu, ale rzeczywisty charakter relacji między stronami.

Kiedy umowa cywilnoprawna może być potraktowana jak stosunek pracy?

Kluczowy jest art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Dodatkowo art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy stanowi, że zatrudnienie w takich warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy bez względu na nazwę zawartej umowy. Z kolei art. 22 § 1² Kodeksu pracy zabrania zastępowania umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy właściwych dla stosunku pracy.

W praktyce oznacza to, że wyjątkowo także dawną umowę agencyjną można próbować „przekwalifikować”, ale tylko wtedy, gdy faktycznie występowały cechy stosunku pracy, takie jak:

• stałe podporządkowanie przełożonemu,
• obowiązek osobistego świadczenia pracy,
• wyznaczone godziny i miejsce pracy,
• brak realnej samodzielności charakterystycznej dla agenta,
• ciągłość wykonywania obowiązków jak przez pracownika.

Jeżeli więc Pani rzeczywiście pracowała jak pracownik, a umowa agencyjna była tylko formalną etykietą, sprawa może zależeć od konkretnych dowodów. Jeżeli natomiast był to typowy stosunek agencyjny, sam okres takiej umowy nie powiększy stażu pracy.

Czy „pełny wymiar czasu pracy” w zaświadczeniu wystarczy?

Nie. Zaświadczenie może być dowodem pomocniczym, ale nie przesądza samo w sobie, że istniał stosunek pracy. O charakterze zatrudnienia decyduje treść łączącego strony stosunku prawnego oraz sposób jego wykonywania, a nie użyte w zaświadczeniu sformułowanie.

Jeżeli dokument został wystawiony po latach i tylko opisuje wykonywanie obowiązków w określonym wymiarze, nadal nie zmienia to cywilnoprawnego charakteru umowy agencyjnej. Taki dokument może natomiast pomóc wtedy, gdy chce się wykazać, że w rzeczywistości praca była świadczona pod kierownictwem pracodawcy i w warunkach z art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

W podobnych sporach znaczenie mają także inne dokumenty dotyczące doliczania nietypowych okresów do stażu pracy, ale każdorazowo trzeba sprawdzić, czy dany okres ma wyraźną podstawę ustawową.

Nagroda jubileuszowa – czy zasady zawsze są takie same?

Nie zawsze. Sama instytucja nagrody jubileuszowej nie wynika powszechnie dla wszystkich pracowników z Kodeksu pracy. Jej źródłem są zwykle przepisy szczególne, pragmatyki zawodowe, układy zbiorowe, regulaminy wynagradzania albo inne akty wewnątrzzakładowe.

Dlatego przy sporze trzeba osobno sprawdzić:

• czy dana grupa zawodowa ma ustawowe prawo do nagrody jubileuszowej,
• jakie okresy wlicza się do stażu uprawniającego do tej nagrody,
• czy przepisy zakładowe nie przewidują szerszego katalogu okresów niż ogólne prawo pracy.

Jeżeli chodzi o pracowników oświaty, szczególne znaczenie mogą mieć przepisy branżowe dotyczące wynagradzania, a przy innych grupach zawodowych odpowiednio przepisy właściwe dla danego zawodu lub pracodawcy. Nie da się więc odpowiedzieć jednolicie bez sprawdzenia podstawy prawnej wypłaty nagrody jubileuszowej w danym zakładzie pracy.

Przy analizie, czy dany okres wpływa na staż jubileuszowy, trzeba sięgnąć do dokładnych przepisów obowiązujących u pracodawcy, a nie tylko do ogólnych zasad liczenia stażu pracy.

Czy wcześniejsza wypłata nagrody jubileuszowej rozstrzyga sprawę?

Nie definitywnie. To, że poprzedni dyrektor albo kadry zaliczyli dany okres i wypłacili nagrodę jubileuszową, nie tworzy automatycznie trwałej podstawy prawnej na przyszłość, jeżeli naliczenie było niezgodne z obowiązującymi przepisami.

Z drugiej strony pracodawca, który obecnie odmawia zaliczenia okresu, powinien wskazać konkretną podstawę prawną i sposób obliczenia stażu. W praktyce warto poprosić o pisemne stanowisko kadr lub pracodawcy. Bez tego trudniej ocenić, czy spór dotyczy tylko umowy agencyjnej, czy także błędnego sposobu liczenia innych okresów zatrudnienia.

Jakie dowody mogą mieć znaczenie w sporze z pracodawcą?

Jeżeli chce Pani wykazywać, że mimo nazwy była to faktycznie praca pracownicza, warto zgromadzić możliwie szeroki materiał dowodowy, np.:

• treść samej umowy agencyjnej,
• zakres obowiązków, przydziały czynności, grafiki, harmonogramy,
• listy obecności, ewidencję czasu pracy, książki wejść,
• pisemne polecenia przełożonych,
• dokumenty płacowe wskazujące sposób wynagradzania zbliżony do pracowniczego,
• zeznania świadków potwierdzających podporządkowanie i stałe godziny pracy.

Jeżeli takich dowodów brak, samo zaświadczenie o „pełnym wymiarze” najczęściej nie będzie wystarczające do podważenia stanowiska pracodawcy.

Co można zrobić praktycznie?

Najrozsądniejsza kolejność działań jest zwykle następująca:

1. Uzyskać od pracodawcy lub kadr pisemne stanowisko, dlaczego okres umowy agencyjnej nie został zaliczony.
2. Sprawdzić przepisy będące podstawą nagrody jubileuszowej u danego pracodawcy.
3. Przeanalizować treść dawnej umowy i dokumenty z okresu jej wykonywania.
4. Ocenić, czy istnieją podstawy do twierdzenia, że faktycznie był to stosunek pracy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
5. W razie potrzeby wystąpić do sądu pracy z roszczeniem o ustalenie istnienia stosunku pracy albo o zapłatę świadczenia, jeżeli są ku temu podstawy faktyczne i dowodowe.

Trzeba jednak pamiętać, że w sprawach dotyczących bardzo dawnych okresów zatrudnienia najtrudniejszy bywa problem dowodowy. Sama niezgoda z oceną kadr nie wystarczy.

Podsumowanie

Jeżeli była to rzeczywista umowa agencyjna, to co do zasady nie ma podstaw do zaliczenia tego okresu do pracowniczego stażu pracy ani do nagrody jubileuszowej. Wynika to z art. 2 Kodeksu pracy oraz z cywilnoprawnego charakteru umowy agencyjnej określonego w art. 758 § 1 Kodeksu cywilnego.

Podstawa do innej oceny może pojawić się tylko wtedy, gdy w praktyce praca była wykonywana w warunkach wskazanych w art. 22 § 1 i § 1¹ Kodeksu pracy. Wtedy znaczenie ma nie nazwa umowy, lecz rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków.

FAQ

Czy każda umowa agencyjna jest wyłączona ze stażu pracy?

Co do zasady tak, ponieważ jest to umowa cywilnoprawna. Wyjątek może dotyczyć sytuacji, gdy była wykonywana w warunkach stosunku pracy określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

Czy zaświadczenie o pełnym wymiarze czasu pracy rozstrzyga sprawę?

Nie. To tylko jeden z dowodów. O charakterze zatrudnienia decyduje przede wszystkim treść umowy i sposób wykonywania pracy.

Czy pracodawca może zmienić wcześniejsze liczenie stażu?

Może zakwestionować wcześniejsze wyliczenie, jeśli było błędne. Powinien jednak wskazać podstawę prawną i prawidłowy sposób ustalenia stażu.

Czy nagroda jubileuszowa zawsze liczy się tak samo jak zwykły staż pracy?

Nie. Zależy to od przepisów szczególnych albo regulacji obowiązujących u danego pracodawcy. W niektórych przypadkach katalog zaliczanych okresów może być szerszy.

Czy warto iść do sądu pracy?

Tak, ale tylko wtedy, gdy są realne dowody na to, że mimo nazwy była wykonywana praca pracownicza. Bez materiału dowodowego szanse powodzenia zwykle są niewielkie.

Źródła

• art. 2 oraz art. 22 § 1, § 1¹ i § 1² ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 758 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• przepisy szczególne lub wewnątrzzakładowe regulujące nagrodę jubileuszową – zależnie od grupy zawodowej i pracodawcy