Żądanie wydania rzeczy po eksmisji – prawa byłego lokatora

Czy były lokator może po latach żądać wydania rzeczy?

Tak, co do zasady może domagać się wydania swoich rzeczy ruchomych, jeżeli nadal jest ich właścicielem. Podstawą takiego żądania jest art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym właściciel może żądać od osoby władającej jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że tej osobie przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

Nie oznacza to jednak, że po kilku latach można po prostu przyjść i zabrać wszystko, co się wskaże z pamięci. W praktyce były lokator musi umieć wskazać, jakie rzeczy pozostawił, oraz wykazać, że należą właśnie do niego. Im dłuższy czas upłynął od eksmisji, tym trudniej taki stan rzeczy udowodnić.

Samo wymeldowanie nie ma tu decydującego znaczenia. Meldunek potwierdza fakt pobytu dla celów ewidencyjnych, ale nie rozstrzyga o prawie własności do rzeczy ani o prawie do lokalu.

Czy może wejść do mieszkania z policją?

Nie, co do zasady nie ma prawa wejść do mieszkania bez zgody osób, które nim faktycznie władają, nawet jeśli twierdzi, że w środku zostały jego rzeczy. Ochrona posiadania wynika z art. 342 Kodeksu cywilnego, który zakazuje samowolnego naruszania posiadania, choćby posiadacz był w złej wierze. Z kolei art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń w razie samowolnego naruszenia posiadania.

Policja co do zasady nie służy do „otwierania drogi” do mieszkania po odbiór rzeczy w prywatnym sporze cywilnym. Jej interwencja może dotyczyć utrzymania porządku albo zapobieżenia naruszeniu prawa, ale nie zastępuje wyroku sądu ani egzekucji komorniczej. Jeżeli były lokator nie ma tytułu wykonawczego i nie prowadzi formalnej egzekucji, nie może skutecznie żądać od policji doprowadzenia do wejścia do lokalu.

Gdyby doszło do samowolnego wejścia lub próby siłowego przejęcia władztwa nad lokalem, znaczenie może mieć także ochrona posesoryjna. W podobnych stanach faktycznych pomocne bywa omówienie takich środków jak pozew przywrócenie posiadania lokatora.

Znaczenie eksmisji i prawomocnego wyroku

Jeżeli eksmisja nastąpiła na podstawie prawomocnego wyroku i została wykonana zgodnie z przepisami, były lokator nie może powoływać się na to, że nadal przysługuje mu prawo do faktycznego korzystania z lokalu. W sprawach o naruszenie posiadania sąd bada przede wszystkim ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia, co wynika z art. 478 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli więc stan faktyczny odpowiada treści prawomocnego orzeczenia eksmisyjnego oraz sposobowi jego wykonania, były lokator nie odzyskuje prawa wejścia do mieszkania tylko dlatego, że pozostawił tam część przedmiotów.

Co były lokator musi udowodnić?

Najważniejszy problem praktyczny dotyczy dowodów. Kto żąda wydania rzeczy, powinien wykazać swoje prawo własności zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego. W sporze sądowym nie wystarczy ogólne twierdzenie, że „w mieszkaniu zostały moje rzeczy”. Trzeba wskazać konkretne przedmioty.

Dowodami mogą być w szczególności:

• paragony, faktury, potwierdzenia przelewów,
• zdjęcia lub nagrania,
• korespondencja, z której wynika, że rzeczy należały do tej osoby,
• zeznania świadków,
• spisy rzeczy sporządzone przy eksmisji lub bezpośrednio po niej.

Jeżeli chodzi o drobne przedmioty codziennego użytku albo rzeczy, których nikt wcześniej nie zgłaszał, udowodnienie własności po wielu latach może być bardzo trudne. Dotyczy to zwłaszcza rzeczy rodzajowo oznaczonych, takich jak ręczniki, ścierki, naczynia czy drobne wyposażenie domu.

Czy roszczenie o wydanie rzeczy przedawnia się?

Co do zasady roszczenie windykacyjne właściciela o wydanie rzeczy oznaczonej co do tożsamości nie przedawnia się. Wynika to z art. 223 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym roszczenia właściciela przewidziane w art. 222 Kodeksu cywilnego przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, nie ulegają przedawnieniu, a w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się również nieprzedawnialność podstawowego roszczenia windykacyjnego dotyczącego własności.

To jednak nie oznacza, że po bardzo długim czasie sprawa zawsze będzie dla właściciela wygrana. W praktyce mogą pojawić się inne problemy:

• brak możliwości wykazania, że rzecz nadal istnieje,
• spór, czy dana rzecz w ogóle należała do byłego lokatora,
• zarzut, że rzecz została porzucona, jeżeli okoliczności wskazują na wyzbycie się własności.

W kwestii porzucenia zastosowanie ma art. 180 Kodeksu cywilnego. Własność rzeczy ruchomej można utracić przez wyzbycie się własności z zamiarem wyzbycia się jej. Sam upływ czasu nie przesądza jeszcze o porzuceniu, ale może być argumentem pomocniczym, jeśli z zachowania właściciela wynikało, że nie interesował się rzeczami przez lata.

Co z rzeczami wspólnymi albo kupionymi do wspólnego gospodarstwa?

Jeżeli część przedmiotów była kupowana do wspólnego gospodarstwa domowego, sprawa staje się bardziej złożona. Nie każda rzecz używana przez byłego lokatora jest automatycznie jego wyłączną własnością. W szczególności trzeba odróżnić:

• rzeczy osobiste – np. ubrania, dokumenty, pamiątki, indywidualny sprzęt,
• rzeczy kupione wspólnie albo z majątku wspólnego małżonków,
• rzeczy należące do innych domowników.

Jeżeli rodzice pozostawali w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, zastosowanie mogą mieć art. 31 § 1 oraz art. 43 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wtedy część wyposażenia mieszkania mogła wejść do majątku wspólnego, a nie do majątku osobistego jednego z małżonków. W takiej sytuacji były lokator nie może skutecznie żądać wydania rzeczy jako swojej wyłącznej własności bez wykazania tego.

Jeżeli spór dotyczy rozliczeń między byłymi małżonkami, czasem właściwszą drogą jest postępowanie o podział majątku wspólnego, a nie proste żądanie wydania pojedynczych rzeczy.

Zobacz również:

Jak bezpiecznie postąpić w praktyce?

Najrozsądniej jest oddzielić rzeczy bezsporne od spornych.

Dobrą praktyką jest:

• zażądać od byłego lokatora listy rzeczy, których wydania się domaga,
• odpowiedzieć pisemnie, które rzeczy są gotowe do wydania, a które są sporne,
• ustalić jeden kontrolowany termin odbioru,
• sporządzić protokół odbioru podpisany przez strony lub przynajmniej przez świadków,
• wykonać zdjęcia rzeczy wydawanych i rzeczy pozostających sporne.

Takie postępowanie zmniejsza ryzyko późniejszych zarzutów, że coś zostało zatrzymane albo zniszczone.

Czy można odpowiadać za zniszczenie lub wyrzucenie rzeczy?

Tak, w określonych sytuacjach może pojawić się odpowiedzialność odszkodowawcza. Jeżeli ktoś świadomie przechowuje cudze rzeczy i bez podstawy je niszczy albo wyrzuca, były właściciel może próbować dochodzić naprawienia szkody na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego. Musi jednak wykazać szkodę, winę i związek przyczynowy.

W praktyce kluczowe są dowody: czy rzeczy faktycznie istniały, jaki miały stan, jaką przedstawiały wartość i czy rzeczywiście należały do tej osoby. Przy drobnych, zużytych przedmiotach roszczenia odszkodowawcze bywają trudne do udowodnienia.

Czego były lokator nie może zrobić?

Były lokator nie może:

• samowolnie wejść do mieszkania bez zgody domowników,
• powoływać się na dawny meldunek lub dawny pobyt jako podstawę wejścia do lokalu,
• zabrać rzeczy, co do których nie potrafi wykazać prawa własności,
• traktować policji jako narzędzia do wykonania prywatnego żądania cywilnego.

Jeżeli próbowałby wejść siłą, w grę może wchodzić także naruszenie miru domowego z art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, jeżeli wdarłby się do cudzego domu, mieszkania, lokalu albo ogrodzonego terenu lub wbrew żądaniu osoby uprawnionej miejsca takiego nie opuścił.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te zasady działają w praktyce. Każda sprawa zależy jednak od dowodów i konkretnego przebiegu eksmisji.

FAQ

Czy po eksmisji były lokator nadal ma prawo do swoich rzeczy?

Tak, jeżeli rzeczy rzeczywiście należą do niego. Eksmisja pozbawia prawa do korzystania z lokalu, ale sama przez się nie przenosi własności pozostawionych ruchomości.

Czy można odmówić wpuszczenia go do mieszkania?

Tak. Bez zgody mieszkańców, wyroku sądu dotyczącego wydania rzeczy i odpowiedniej egzekucji nie ma on prawa wejść do lokalu tylko dlatego, że twierdzi, iż są tam jego przedmioty.

Czy policja może nakazać otwarcie mieszkania?

Zwykle nie w takim sporze cywilnym. Policja nie rozstrzyga sporu o własność rzeczy i nie wykonuje prywatnych roszczeń o ich wydanie zamiast sądu i komornika.

Czy trzeba oddać każdą rzecz, którą były lokator wymieni?

Nie. Powinien wskazać konkretne przedmioty i wykazać, że są jego własnością. Przy rzeczach spornych można żądać dowodów i odmówić wydania do czasu wyjaśnienia sprawy.

Co zrobić, jeśli grozi wejściem siłą?

Nie wdawać się w przepychanki, zachować korespondencję i wiadomości, a w razie realnej próby wtargnięcia wezwać policję. W razie potrzeby warto też przygotować pisemne stanowisko co do rzeczy bezspornych i spornych.

Źródła

• art. 6, art. 180, art. 222 § 1, art. 223 § 1, art. 342, art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 478 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 31 § 1, art. 43 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z 26.09.2013 r., sygn. akt IX Ca 450/13