Praca w ZEA a polska emerytura i podatek w Polsce

Polska emerytura a rezydencja podatkowa w ZEA

W pierwszej kolejności trzeba odróżnić prawo do emerytury od jej opodatkowania. Prawo do emerytury z ZUS ustala się według przepisów ubezpieczeniowych, przede wszystkim ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast to, w którym państwie emerytura podlega opodatkowaniu, zależy od rezydencji podatkowej i od właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium Polski podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli rozlicza w Polsce całość dochodów bez względu na miejsce ich osiągania. Zgodnie z art. 3 ust. 1a tej ustawy za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę fizyczną, która posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, czyli ośrodek interesów życiowych, albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Jeżeli od wielu lat mieszka Pan w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, tam pracuje, tam ma centrum interesów osobistych i gospodarczych oraz nie przebywa w Polsce ponad 183 dni w roku podatkowym, to z perspektywy polskiej ustawy o PIT istnieją mocne argumenty za uznaniem, że nie ma Pan polskiej rezydencji podatkowej. Wtedy w Polsce podlega Pan tylko ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na podstawie art. 3 ust. 2a ustawy o PIT, a więc wyłącznie od dochodów osiąganych na terytorium Polski, z zastrzeżeniem postanowień umów międzynarodowych.

Jeżeli jednak konkretna sytuacja jest mieszana, na przykład część najbliższej rodziny mieszka w Polsce, w Polsce znajduje się główny majątek, źródła utrzymania albo podatnik często i długo przebywa w Polsce, rezydencję trzeba ustalić indywidualnie. Przy możliwym konflikcie rezydencji zastosowanie ma art. 4 umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Zjednoczonych Emiratów Arabskich w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, sporządzonej w Abu Zabi dnia 31 stycznia 1993 r., z późniejszymi zmianami.

Gdzie opodatkować polską emeryturę przy zamieszkaniu w ZEA?

Art. 4a ustawy o PIT stanowi, że przepisy art. 3 ust. 1, 1a, 2a i 2b ustawy o PIT stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Polska. W sprawie emerytury osoby mieszkającej w ZEA kluczowy jest art. 20 umowy między Polską a ZEA o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 tej umowy, z uwzględnieniem art. 21 ust. 2, renty, emerytury i inne podobne wynagrodzenia wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania w jednym Umawiającym się Państwie z tytułu wcześniejszej pracy najemnej podlegają opodatkowaniu tylko w tym Państwie. Oznacza to, że jeżeli emeryt ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w ZEA, polska emerytura z tytułu wcześniejszej pracy najemnej zasadniczo powinna podlegać opodatkowaniu tylko w ZEA.

Art. 20 ust. 2 tej umowy wyjaśnia, że określenia emerytury, renty i inne podobne wynagrodzenia oznaczają cyklicznie wypłacane świadczenia z tytułu pracy najemnej wykonywanej przed przejściem na emeryturę albo z tytułu odszkodowania za wypadki i szkody poniesione w związku z wcześniejszą pracą najemną.

Trzeba jednak pamiętać o zastrzeżeniu z art. 21 ust. 2 umowy Polska–ZEA. Dotyczy ono niektórych świadczeń związanych z pełnieniem funkcji publicznych albo służbą państwową. Dlatego przy emeryturach mundurowych, świadczeniach z tytułu służby państwowej albo świadczeniach mieszanych konieczna jest odrębna analiza źródła świadczenia. Zwykła emerytura z ZUS przyznana na podstawie okresów składkowych i nieskładkowych z pracy w Polsce będzie oceniana inaczej niż świadczenie za służbę publiczną.

Certyfikat rezydencji i praktyka rozliczeń z ZUS

W praktyce sama informacja, że podatnik mieszka w ZEA, może nie wystarczyć. Jeżeli ZUS albo urząd skarbowy mają uwzględnić postanowienia umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, warto przedstawić certyfikat rezydencji podatkowej. Zgodnie z art. 5a pkt 21 ustawy o PIT certyfikat rezydencji oznacza zaświadczenie o miejscu zamieszkania podatnika dla celów podatkowych wydane przez właściwy organ administracji podatkowej państwa miejsca zamieszkania podatnika.

Jeżeli ZUS wypłaca emeryturę i pobiera od niej zaliczki na podatek, a podatnik uważa, że zgodnie z art. 20 umowy Polska–ZEA emerytura nie podlega opodatkowaniu w Polsce, powinien złożyć do ZUS aktualne dokumenty potwierdzające zagraniczną rezydencję oraz wniosek o stosowanie właściwej umowy międzynarodowej. Jeżeli zaliczki zostały już pobrane, można rozważyć złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty na podstawie art. 75 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. W takim przypadku zwykle potrzebne są dokumenty z ZUS, certyfikat rezydencji oraz wyjaśnienie, dlaczego dana emerytura podlega art. 20 umowy Polska–ZEA.

Nie należy natomiast zakładać, że brak podatku dochodowego w ZEA automatycznie oznacza pełną dowolność w Polsce. Kluczowe jest to, czy podatnik rzeczywiście jest rezydentem podatkowym ZEA i czy świadczenie mieści się w art. 20 umowy. Jeżeli te warunki są spełnione, Polska nie powinna opodatkować zwykłej emerytury z ZUS z tytułu wcześniejszej pracy najemnej.

Wypłata polskiej emerytury osobie mieszkającej w ZEA

Odrębną kwestią jest techniczna wypłata świadczenia. Zasady wypłaty emerytur i rent osobom mieszkającym za granicą wynikają z ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz z umów międzynarodowych w dziedzinie zabezpieczenia społecznego.

Polska nie ma obecnie z Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi dwustronnej umowy o zabezpieczeniu społecznym, która nakazywałaby transfer świadczeń do ZEA na takich zasadach jak w przypadku państw Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Szwajcarii albo państw, z którymi Polska zawarła właściwe umowy o zabezpieczeniu społecznym. W praktyce oznacza to, że ZUS może wypłacać emeryturę na rachunek bankowy w Polsce albo osobie upoważnionej do odbioru świadczenia w Polsce. Następnie środki mogą zostać przelane przez emeryta z polskiego rachunku na rachunek zagraniczny, jeżeli nie narusza to przepisów bankowych i dewizowych.

Sam fakt, że emerytura wpływa na polskie konto bankowe, nie przesądza jeszcze o polskiej rezydencji podatkowej. Dla podatku dochodowego znaczenie mają kryteria z art. 3 ust. 1a ustawy o PIT oraz właściwa umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania. Konto w Polsce może być jednym z elementów oceny powiązań gospodarczych, ale nie jest samodzielnym kryterium rezydencji.

Czy można wstrzymać wypłatę emerytury do czasu powrotu do Polski?

Tak, można wystąpić do ZUS z wnioskiem o wstrzymanie wypłaty świadczenia. Podstawą jest art. 134 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli osoba uprawniona złoży wniosek o wstrzymanie wypłaty świadczenia.

Wstrzymanie wypłaty nie oznacza utraty prawa do emerytury, jeżeli prawo do świadczenia zostało już ustalone i nie powstały inne okoliczności powodujące jego ustanie lub zawieszenie. Wznowienie wypłaty następuje na zasadach określonych w art. 135 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co do zasady od miesiąca ustania przyczyny wstrzymania, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty albo wydano decyzję z urzędu, jeżeli przepisy pozwalają na takie działanie.

Przed złożeniem wniosku o wstrzymanie wypłaty warto rozważyć skutki praktyczne. Jeżeli problemem jest wyłącznie opodatkowanie w Polsce, bardziej racjonalne może być przedstawienie certyfikatu rezydencji i uporządkowanie rozliczeń podatkowych niż rezygnacja z bieżącej wypłaty świadczenia. Jeżeli jednak emeryt nie chce otrzymywać świadczenia do czasu powrotu, wniosek o wstrzymanie jest dopuszczalnym rozwiązaniem.

Czy praca w ZEA wpływa na polską emeryturę?

Jeżeli osoba osiągnęła powszechny wiek emerytalny i pobiera emeryturę z ZUS, samo wykonywanie pracy w ZEA nie powoduje automatycznie utraty prawa do polskiej emerytury. Ograniczenia związane z osiąganiem przychodów dotyczą przede wszystkim wcześniejszych emerytur i rent oraz wynikają z art. 103–106 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przy powszechnej emeryturze po osiągnięciu wieku emerytalnego limity dorabiania zasadniczo nie mają zastosowania.

Trzeba natomiast pamiętać, że jeżeli po przyznaniu emerytury podatnik zmienia miejsce zamieszkania, rachunek bankowy, dane kontaktowe albo rezydencję podatkową, powinien poinformować ZUS. Ma to znaczenie dla doręczeń, wypłaty świadczenia, poboru zaliczek i dokumentów podatkowych.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli centrum interesów życiowych znajduje się w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, a podatnik nie przebywa w Polsce ponad 183 dni w roku, może być traktowany jako nierezydent podatkowy w Polsce. W takim przypadku zwykła emerytura z ZUS z tytułu wcześniejszej pracy najemnej, wypłacana osobie mającej miejsce zamieszkania w ZEA, zasadniczo podlega opodatkowaniu tylko w ZEA na podstawie art. 20 ust. 1 umowy Polska–ZEA.

Dla bezpieczeństwa warto zgromadzić certyfikat rezydencji podatkowej ZEA, przekazać go do ZUS i wyjaśnić podstawę zastosowania umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jeżeli ZUS potrącił zaliczki na podatek, można rozważyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty. Jeżeli podatnik nie chce pobierać świadczenia do czasu powrotu do kraju, może złożyć do ZUS wniosek o wstrzymanie wypłaty emerytury.

Źródła

• Art. 3 ust. 1, art. 3 ust. 1a, art. 3 ust. 2a, art. 4a oraz art. 5a pkt 21 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 4, art. 20 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 2 umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Zjednoczonych Emiratów Arabskich w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, sporządzonej w Abu Zabi dnia 31 stycznia 1993 r., z późniejszymi zmianami.
• Art. 103–106, art. 134 ust. 1 pkt 6 oraz art. 135 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Art. 75 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.