Brak zgody ojca na zmianę szkoły dzieci

Wspólna władza rodzicielska a zmiana szkoły dziecka

W opisanej sytuacji rodzice sprawują władzę rodzicielską wspólnie, a dzieci przebywają naprzemiennie u matki i ojca. W takim układzie nie chodzi o "opiekę" w ścisłym znaczeniu prawnym, lecz o wykonywanie władzy rodzicielskiej oraz realizowanie ustalonego sposobu pieczy nad dziećmi. Jeżeli sąd w wyroku rozwodowym albo w późniejszym postanowieniu uwzględnił porozumienie rodzicielskie, jego treść ma znaczenie dla oceny, czy planowana zmiana szkoły mieści się jeszcze w dotychczasowym modelu wykonywania władzy rodzicielskiej.

Zgodnie z art. 97 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Jednocześnie art. 97 § 2 K.r.o. stanowi, że o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. W praktyce wybór szkoły, przeniesienie dziecka do innej placówki, zmiana trybu nauki lub istotna zmiana organizacji dojazdów są co do zasady traktowane jako sprawy istotne.

Oznacza to, że przy braku zgody ojca bezpieczniejszym rozwiązaniem jest uzyskanie jego pisemnej zgody albo orzeczenia sądu. Jednostronne zapisanie dzieci do innej szkoły może wywołać kolejny konflikt, a w razie sporu zostać ocenione jako działanie bez porozumienia w istotnej sprawie dziecka.

Czy matka może sama przepisać dzieci do innej szkoły?

Samo kupno nowego mieszkania i przeprowadzka matki nie odbierają ojcu prawa do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci, jeżeli nadal przysługuje mu władza rodzicielska. Z drugiej strony ojciec nie ma prostego prawa "weta" wobec każdej decyzji matki dotyczącej jej miejsca zamieszkania. Spór nie powinien więc sprowadzać się do tego, komu będzie wygodniej dowozić dzieci, lecz do tego, które rozwiązanie jest korzystniejsze dla dzieci.

Jeżeli dzieci mają rozpocząć naukę w szkole obwodowej właściwej dla nowego miejsca zamieszkania, przepisy oświatowe mogą ułatwiać przyjęcie do szkoły. Nie usuwa to jednak problemu rodzinnego: między rodzicami nadal potrzebne jest porozumienie w zakresie wyboru szkoły albo rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego. Dyrektor szkoły nie zastępuje sądu rodzinnego i nie rozstrzyga sporu między rodzicami o wykonywanie władzy rodzicielskiej.

Warto też odróżnić dwie kwestie: miejsce zamieszkania dzieci oraz szkołę, do której uczęszczają. Jeżeli postanowienie sądu wskazuje miejsce zamieszkania dzieci przy matce, jest to ważny argument, ale nie zawsze oznacza automatyczną zgodę na każdą zmianę szkoły. Jeżeli dzieci faktycznie przebywają tydzień u matki i tydzień u ojca, sąd będzie analizował całą organizację życia dzieci.

Co zrobić, gdy ojciec nie zgadza się na zmianę szkoły?

Najpierw warto przygotować pisemną propozycję dla ojca. Powinna ona zawierać nie tylko nazwę nowej szkoły, ale też konkretne informacje: odległość od obu domów, czas dojazdu, plan lekcji, ofertę zajęć dodatkowych, warunki bezpieczeństwa, poziom nauczania, sytuację rodzeństwa, możliwość utrzymania kontaktów z rówieśnikami oraz wpływ zmiany na rytm opieki naprzemiennej.

Jeżeli rozmowy nie przyniosą skutku, można skorzystać z mediacji rodzinnej. Ugoda rodziców powinna być sporządzona na piśmie, a w razie potrzeby można ją przedstawić sądowi. Jeżeli jednak spór jest realny i termin rozpoczęcia roku szkolnego się zbliża, należy rozważyć złożenie do sądu rodzinnego wniosku o rozstrzygnięcie o istotnej sprawie dziecka, czyli o zgodę na zmianę szkoły.

We wniosku można domagać się, aby sąd wyraził zgodę na zapisanie dzieci do konkretnej szkoły albo rozstrzygnął, do której szkoły mają uczęszczać. Jeżeli decyzja musi zapaść szybko, warto rozważyć również wniosek o zabezpieczenie na czas trwania postępowania. W sprawach tego rodzaju sąd powinien umożliwić rodzicom złożenie oświadczeń, chyba że ich wysłuchanie byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami. Właściwy jest co do zasady sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka, a gdy brak takiej podstawy – miejsca pobytu dziecka.

Jakie argumenty mają znaczenie dla sądu?

Podstawowym kryterium jest dobro dziecka. Sąd nie rozstrzyga sporu po to, aby "wynagrodzić" jednemu z rodziców dłuższe dojazdy albo ukarać drugiego za przeprowadzkę. Będzie badał, które rozwiązanie lepiej zabezpiecza stabilność, rozwój, edukację i codzienne funkcjonowanie dzieci.

W praktyce warto przedstawić m.in.:

• porównanie odległości i czasu dojazdu z domu matki oraz z domu ojca,
• informacje o poziomie nauczania i ofercie obu szkół,
• czy dzieci mają w dotychczasowej szkole silne więzi rówieśnicze,
• czy zmiana szkoły nie rozdzieli rodzeństwa albo nie pogorszy organizacji opieki,
• czy dzieci mają szczególne potrzeby edukacyjne, zdrowotne lub terapeutyczne,
• czy nowa szkoła ułatwi samodzielność, bezpieczeństwo i udział w zajęciach dodatkowych,
• jak zmiana wpłynie na kontakty z ojcem i realizację dotychczasowego porozumienia rodzicielskiego.

Jeżeli dzieci są na tyle dojrzałe, sąd może brać pod uwagę również ich rozsądne stanowisko, choć ostateczna decyzja nadal należy do sądu, a nie do dziecka. Warto unikać sytuacji, w której dzieci są angażowane w konflikt rodziców albo zmuszane do opowiedzenia się po jednej ze stron.

Zmiana miejsca zamieszkania dzieci przy opiece naprzemiennej

Zgodnie z art. 26 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu powierzono jej wykonywanie. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsca zamieszkania, miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania tego rodzica, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.

Przy opiece naprzemiennej ten ostatni problem pojawia się szczególnie często. Jeżeli dzieci realnie przebywają po połowie czasu u każdego z rodziców, a jednocześnie wcześniejsze orzeczenie wskazuje miejsce zamieszkania przy matce, należy sprawdzić dokładną treść wyroku, postanowienia i porozumienia rodzicielskiego. Od tego zależy, czy spór dotyczy wyłącznie szkoły, czy także miejsca zamieszkania dzieci i organizacji opieki.

Przeprowadzka na odległość 12 kilometrów nie musi automatycznie oznaczać naruszenia porozumienia, ale może wymagać jego dostosowania. Im bardziej zmiana wpływa na codzienne funkcjonowanie dzieci i drugiego rodzica, tym większe znaczenie ma formalne uporządkowanie sprawy.

Jak przygotować wniosek do sądu rodzinnego?

Wniosek powinien być konkretny. Nie wystarczy napisać, że ojciec "utrudnia życie" albo że matka chce wygodniej dowozić dzieci. Należy wskazać, jakiej decyzji oczekuje się od sądu, jakiej szkoły dotyczy wniosek i dlaczego to rozwiązanie jest zgodne z dobrem dzieci.

Co do zasady od wniosku w sprawie rodzinnej tego rodzaju pobiera się opłatę stałą 100 zł. Jeżeli sytuacja finansowa rodzica na to nie pozwala, można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części.

Do wniosku warto dołączyć:

• odpis orzeczenia rozwodowego lub postanowienia dotyczącego władzy rodzicielskiej i miejsca zamieszkania dzieci,
• porozumienie rodzicielskie, jeżeli było załącznikiem do orzeczenia,
• korespondencję z ojcem potwierdzającą brak zgody lub przebieg rozmów,
• informacje o dotychczasowej i proponowanej szkole,
• mapę lub zestawienie czasu dojazdów z obu miejsc zamieszkania,
• dokumenty dotyczące szczególnych potrzeb dzieci, jeżeli mają znaczenie,
• propozycję takiej organizacji dojazdów i kontaktów, która ograniczy negatywne skutki zmiany.

Warto pisać rzeczowo i unikać personalnych ocen drugiego rodzica. Sąd rodzinny będzie oczekiwał odpowiedzi na pytanie, które rozwiązanie jest najlepsze dla dzieci, a nie tylko które jest wygodniejsze dla matki albo ojca.

FAQ

Czy zmiana szkoły dziecka wymaga zgody obojga rodziców?

Tak, jeżeli obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, wybór albo zmiana szkoły co do zasady wymaga wspólnej decyzji. Przy braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Czy ojciec może zablokować zmianę szkoły tylko dlatego, że będzie miał dalej?

Nie zawsze. Dłuższy dojazd ojca jest okolicznością, którą sąd może uwzględnić, ale najważniejsze jest dobro dziecka. Jeżeli nowa szkoła jest obiektywnie lepszym lub bardziej stabilnym rozwiązaniem, sama niedogodność rodzica może nie przesądzać sprawy.

Czy matka może przeprowadzić się bez zgody byłego męża?

Co do zasady dorosły rodzic decyduje o swoim miejscu zamieszkania. Jeżeli jednak przeprowadzka wpływa na miejsce zamieszkania dzieci, szkołę, kontakty lub sposób wykonywania opieki naprzemiennej, może wymagać uzgodnienia z drugim rodzicem albo rozstrzygnięcia sądu.

Do którego sądu złożyć wniosek o zgodę na zmianę szkoły?

Właściwy jest co do zasady sąd rejonowy – wydział rodzinny i nieletnich, jako sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka. Jeżeli nie da się ustalić miejsca zamieszkania, znaczenie może mieć miejsce pobytu dziecka.

Czy można żądać szybkiej decyzji przed początkiem roku szkolnego?

Tak. Jeżeli czas ma znaczenie, we wniosku można zawrzeć również wniosek o zabezpieczenie, czyli tymczasowe rozstrzygnięcie na czas trwania sprawy. Trzeba wykazać, dlaczego zwłoka mogłaby zaszkodzić dzieciom lub utrudnić realizację obowiązku szkolnego.

Ile kosztuje wniosek do sądu rodzinnego?

W typowej sprawie opłata stała od wniosku wynosi 100 zł. Jeżeli rodzic nie może ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie lub rodziny, może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych.

Czy sąd zapyta dzieci o zdanie?

To zależy od wieku, dojrzałości dzieci i okoliczności sprawy. Sąd może uwzględnić rozsądne stanowisko dziecka, ale nie powinien przerzucać na dziecko odpowiedzialności za konflikt rodziców.

Podsumowanie

Przy wspólnej władzy rodzicielskiej zmiana szkoły dzieci wymaga porozumienia rodziców, a przy braku zgody – rozstrzygnięcia sądu opiekuńczego. W sprawie nie decyduje samo to, że matka kupiła nowe mieszkanie albo że ojciec będzie miał dalej do szkoły. Najważniejsze jest dobro dzieci, oceniane przez pryzmat edukacji, stabilności, dojazdów, relacji z rówieśnikami, organizacji opieki naprzemiennej i możliwości utrzymania kontaktów z obojgiem rodziców.

Najrozsądniej najpierw przedstawić ojcu konkretną, pisemną propozycję i spróbować porozumienia lub mediacji. Jeżeli spór trwa, warto złożyć do sądu rodzinnego wniosek o rozstrzygnięcie istotnej sprawy dziecka, a w pilnej sytuacji także wniosek o zabezpieczenie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, w szczególności art. 58 i art. 97.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 26.
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 569 i art. 582.
4. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe - Dz.U. 2017 poz. 59, w szczególności przepisy o obowiązku szkolnym i rekrutacji do publicznych szkół.
5. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398, w szczególności przepisy o opłatach stałych w sprawach rodzinnych.