Uporczywe nękanie przez żonę partnera – jak się bronić?

kiedy wiadomości i telefony mogą być uznane za stalking

Sama przykra lub obraźliwa wiadomość nie zawsze oznacza jeszcze przestępstwo. Kluczowy jest art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym odpowiedzialności karnej podlega ten, kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia albo istotnie narusza jej prywatność.

W praktyce oznacza to, że organy ścigania i sąd oceniają nie jedną wiadomość w oderwaniu od kontekstu, lecz całe zachowanie sprawcy: częstotliwość kontaktów, ich treść, czas trwania, ignorowanie próśb o zaprzestanie, wpływ na codzienne życie pokrzywdzonego oraz to, czy pojawia się lęk, stres, konieczność zmiany numeru telefonu, ograniczenia aktywności albo obawa przed eskalacją.

Nie istnieje przepis, który mówi, że np. 3 wiadomości są dozwolone, a 10 już nie. O tym, czy doszło do stalkingu, decyduje ocena konkretnego stanu faktycznego. Jednorazowa awantura słowna może nie wystarczyć do przypisania art. 190a § 1 Kodeksu karnego, ale długotrwałe, natarczywe, obraźliwe i niechciane kontakty już tak.

Jeżeli nękanie przybiera formę głównie telefoniczną, pomocny może być materiał o uporczywym nękaniu przez telefon.

co oznacza uporczywość i istotne naruszenie prywatności

Pojęcie uporczywości nie jest zdefiniowane liczbowo w ustawie, dlatego duże znaczenie ma orzecznictwo. W wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 19 lutego 2014 r., sygn. akt II AKa 18/14, wskazano, że o uporczywości może świadczyć nieustępliwość sprawcy, kontynuowanie zachowania mimo sprzeciwu oraz upływ czasu. Z kolei w postanowieniu Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2013 r., sygn. akt III KK 417/13, podkreślono, że dla bytu czynu nie jest konieczne działanie agresywne wprost ani określona motywacja sprawcy.

Istotne naruszenie prywatności może polegać m.in. na ciągłym bombardowaniu wiadomościami, wydzwanianiu, pisaniu z różnych numerów, publikowaniu treści w internecie, obserwowaniu, kontaktowaniu się z rodziną albo znajomymi. Jeżeli dodatkowo pojawiają się groźby, możliwe może być także rozważenie art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, czyli groźby karalnej, ale to zależy od dokładnej treści komunikatów.

W sprawach związanych z konfliktem po rozpadzie relacji lub romansem zdarzają się podobne mechanizmy nacisku. Pomocny bywa również materiał o nękaniu przez byłego partnera.

czy warto odpisać i zażądać zaprzestania kontaktu

W wielu sprawach rozsądnym pierwszym krokiem jest jedno krótkie, spokojne i stanowcze wezwanie do zaprzestania kontaktu. Taka wiadomość nie jest obowiązkowa, ale bywa bardzo przydatna dowodowo. Pokazuje bowiem, że druga osoba wiedziała, iż kontakt jest niechciany, a mimo to go kontynuowała.

Najlepiej, aby taka wiadomość była rzeczowa, bez emocjonalnej wymiany zdań i bez prowokowania dalszego konfliktu. W praktyce może ona brzmieć następująco: „Nie wyrażam zgody na dalszy kontakt telefoniczny ani wiadomości. Proszę o natychmiastowe zaprzestanie. W razie kontynuowania zgłoszę sprawę organom ścigania”.

Jeżeli po takim sprzeciwie wiadomości nadal przychodzą, wzmacnia to argument o uporczywości. Nie należy natomiast wdawać się w długie dyskusje, bo to utrudnia później wykazanie, że kontakt był jednostronnie narzucany i niechciany.

jak zabezpieczyć dowody nękania

Przy tego typu sprawach dowody są kluczowe. Im lepiej udokumentowane zachowanie sprawcy, tym większa szansa na skuteczną reakcję policji lub prokuratury. Warto gromadzić:

• zrzuty ekranu SMS-ów, komunikatorów i wiadomości w mediach społecznościowych,
• nagrania poczty głosowej,
• historię połączeń i billingi od operatora,
• notatki z datami, godzinami i opisem incydentów,
• dane świadków, jeśli ktoś widział lub słyszał zachowanie sprawcy,
• dowody wpływu na codzienne życie, np. wizytę u lekarza, psychologa, zmianę numeru, absencję w pracy.

Nie należy przerabiać wiadomości ani kasować całych wątków. Lepiej zachować pełne ciągi konwersacji, aby można było odczytać kontekst. Jeżeli część wiadomości znika automatycznie, trzeba jak najszybciej wykonać kopie ekranów.

gdzie zgłosić sprawę i jak wygląda procedura

Jeżeli zachowanie jest uporczywe i obiektywnie uciążliwe, można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na policji albo w prokuraturze. W przypadku stalkingu trzeba pamiętać, że zgodnie z art. 190a § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że samo opisanie sprawy nie zawsze wystarczy — trzeba wyraźnie zaznaczyć, że wnosi się o ściganie sprawcy.

W zawiadomieniu warto wskazać:

• od kiedy trwa nękanie,
• w jakiej formie się odbywa,
• jak często dochodzi do kontaktów,
• czy sprawca został wezwany do zaprzestania,
• jakie skutki wywołuje to w życiu pokrzywdzonego,
• jakie dowody są dostępne.

Po przyjęciu zawiadomienia organy ścigania mogą przesłuchać pokrzywdzonego, zabezpieczyć telefon, wydruki, billingi i przesłuchać świadków. Jeżeli sprawa zostanie umorzona, pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania na zasadach określonych w art. 306 § 1 i § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.

czy możliwa jest także ochrona cywilna

Tak. Niezależnie od odpowiedzialności karnej możliwa bywa ochrona na gruncie prawa cywilnego. Jeżeli zachowanie narusza cześć, dobre imię, wizerunek, prywatność albo spokój, można powołać się na art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Przepisy te pozwalają żądać m.in. zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, przeprosin, a w określonych sytuacjach także zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego.

To rozwiązanie bywa szczególnie przydatne wtedy, gdy nękanie polega nie tylko na prywatnych wiadomościach, lecz także na publicznym ośmieszaniu, publikowaniu oskarżeń, rozsyłaniu informacji do otoczenia albo naruszaniu dobrego imienia. W sprawach związanych z konfliktem na tle zdrada i oskarżeń pojawiają się często również roszczenia o ochronę dóbr osobistych.

czy romans ma znaczenie dla oceny prawnej

Z prawnego punktu widzenia sam romans nie odbiera ochrony przed nękaniem. Nawet jeżeli konflikt ma podłoże emocjonalne, nie usprawiedliwia to uporczywego zasypywania kogoś wiadomościami, telefonami czy wyzwiskami. Organy ścigania nie oceniają moralnie relacji, lecz to, czy zachowanie sprawcy wypełnia znamiona czynu zabronionego.

Może się jednak zdarzyć, że sprawca będzie twierdził, iż działał jedynie pod wpływem emocji albo chciał wyjaśnić sytuację. Dlatego tak ważne jest wykazanie skali i uporczywości działań oraz ich realnego wpływu na życie pokrzywdzonego. W podobnych sprawach występują też groźby i nękanie kochanki.

co robić krok po kroku

faq

Czy kilka obraźliwych SMS-ów to już stalking?

Nie zawsze. Dla odpowiedzialności z art. 190a § 1 Kodeksu karnego znaczenie ma uporczywość, powtarzalność i skutek w postaci uzasadnionego poczucia zagrożenia albo istotnego naruszenia prywatności.

Czy muszę najpierw uprzedzić sprawczynię, że ma przestać?

Nie ma takiego obowiązku ustawowego. Jednorazowe wezwanie do zaprzestania jest jednak często korzystne dowodowo, bo pokazuje, że sprawca świadomie ignorował sprzeciw.

Czy mogę zgłosić sprawę na policję bez adwokata lub radcy prawnego?

Tak. Zawiadomienie można złożyć samodzielnie na policji albo w prokuraturze. Trzeba jednak pamiętać o wyraźnym wniosku o ściganie, ponieważ art. 190a § 4 Kodeksu karnego przewiduje ściganie na wniosek pokrzywdzonego.

Czy zablokowanie numeru wystarczy?

To może ograniczyć bieżący kontakt, ale nie rozwiązuje problemu prawnego, jeśli nękanie trwa lub przenosi się na inne kanały. Przed blokadą warto zabezpieczyć dowody.

Czy romans odbiera mi prawo do ochrony?

Nie. Okoliczności osobiste konfliktu nie legalizują nękania. Ochrona z art. 190a Kodeksu karnego i z przepisów o dobrach osobistych przysługuje każdej osobie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – ISAP, w szczególności art. 190 § 1, art. 190a § 1 i § 4.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 306 § 1 i § 1a.
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 23, art. 24 i art. 448.
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 19 lutego 2014 r., sygn. akt II AKa 18/14.
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2013 r., sygn. akt III KK 417/13.