Nękanie przez byłego partnera

Odpowiedź na fałszywe wezwanie do zapłaty

Jeżeli były partner wysłał wezwanie do zapłaty i twierdzi, że jest Pani winna pieniądze, w pierwszej kolejności warto odpowiedzieć pisemnie. Odpowiedź powinna być rzeczowa i krótka: należy zaprzeczyć istnieniu długu, wskazać, że nigdy nie otrzymała Pani pożyczki ani środków podlegających zwrotowi, oraz zażądać przedstawienia dokumentów potwierdzających rzekome roszczenie.

Nie trzeba tłumaczyć się emocjonalnie ani wdawać w długą korespondencję. Wystarczy jasne stanowisko, np. że nie uznaje Pani roszczenia ani co do zasady, ani co do wysokości. Odpowiedź najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a jeżeli wezwanie przyszło e-mailem, można dodatkowo odpowiedzieć tą samą drogą i zachować kopię wiadomości.

Samo prywatne wezwanie do zapłaty nie oznacza jeszcze, że istnieje dług. Jeżeli jednak były partner skieruje sprawę do sądu i otrzyma Pani nakaz zapłaty, trzeba pilnować terminu z pouczenia sądu. W postępowaniu upominawczym sprzeciw od nakazu zapłaty wnosi się w terminie 2 tygodni od doręczenia nakazu, co wynika z art. 502 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. W postępowaniu nakazowym zarzuty wnosi się zasadniczo w terminie 2 tygodni, zgodnie z art. 493 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Kiedy zachowanie byłego partnera jest stalkingiem?

Przy sprawach o nękanie przez byłego partnera znaczenie ma przede wszystkim uporczywość zachowań, ich wpływ na pokrzywdzonego oraz zgromadzone dowody kontaktów i presji. Podstawowym przepisem w opisanej sytuacji jest art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem, kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

W praktyce stalkingiem mogą być m.in. uporczywe telefony, SMS-y, wiadomości w komunikatorach, e-maile, nachodzenie, obserwowanie, śledzenie, wysyłanie niechcianych prezentów, kontaktowanie się z rodziną lub znajomymi pokrzywdzonej, rozpowszechnianie informacji o niej albo składanie pozornych roszczeń po to, aby utrzymać kontakt i wywołać presję. Podobny mechanizm nękania po rozstaniu może wystąpić także wtedy, gdy relacja była krótka, ale sprawca po jej zakończeniu nie akceptuje sprzeciwu drugiej osoby.

Nie każde niechciane zachowanie automatycznie stanowi przestępstwo. Dla odpowiedzialności z art. 190a § 1 Kodeksu karnego znaczenie ma powtarzalność, uporczywość oraz skutek po stronie pokrzywdzonej: poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia albo istotne naruszenie prywatności. Ocena zawsze zależy od konkretnych dowodów i całego przebiegu zdarzeń.

Uporczywość nękania i poczucie osaczenia

Uporczywość oznacza, że sprawca ponawia zachowania mimo braku zgody, próśb o zaprzestanie kontaktu, blokowania numeru lub jasnego zakończenia relacji. Istotne jest nie tylko to, ile razy doszło do kontaktu, lecz także jak długo trwał, w jakich porach następował, czy obejmował osoby trzecie i czy miał charakter zastraszający albo kontrolujący.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 12 grudnia 2013 r., sygn. akt III KK 417/13, wskazał, że dla bytu przestępstwa z art. 190a § 1 Kodeksu karnego nie jest konieczne, aby zachowanie sprawcy zawierało element agresji. Oznacza to, że również pozornie spokojne wiadomości, prezenty, zaproszenia lub próby rozmów mogą składać się na nękanie, jeżeli są powtarzane wbrew woli pokrzywdzonej i wywołują ustawowy skutek.

Przy ocenie, czy występuje uporczywość nękania, pomocne jest uporządkowanie zdarzeń w osi czasu: data, godzina, forma kontaktu, treść wiadomości, reakcja pokrzywdzonej, świadkowie i załączniki. Szersze omówienie dowodzenia takich zachowań znajdziesz w materiale o uporczywym nękaniu przez telefon.

Groźby, fałszywy dług i pisanie do znajomych

Jeżeli były partner pisze, że Pani czegoś nie daruje, żąda pieniędzy i wysyła listy do znajomych, w zawiadomieniu należy opisać te zachowania osobno. W zależności od dokładnej treści wypowiedzi i dowodów mogą one mieć znaczenie nie tylko dla art. 190a § 1 Kodeksu karnego, ale także dla innych czynów zabronionych.

Jeżeli wypowiedź sprawcy zawiera zapowiedź popełnienia przestępstwa na Pani szkodę lub na szkodę osoby najbliższej i wzbudza uzasadnioną obawę spełnienia, może wchodzić w grę groźba karalna z art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli sprawca próbuje doprowadzić Panią do zapłaty nieistniejącego długu przez wprowadzenie w błąd, w określonych okolicznościach może być analizowany art. 286 § 1 Kodeksu karnego dotyczący oszustwa. Gdyby natomiast groźbą bezprawną próbował zmusić Panią do określonego działania, np. zapłaty, kontaktu lub spotkania, znaczenie może mieć art. 191 § 1 Kodeksu karnego.

Kontaktowanie się z Pani znajomymi może jednocześnie potwierdzać skalę nękania i naruszenie prywatności. Jeżeli były partner przekazuje im nieprawdziwe informacje, obraża Panią lub próbuje Panią skompromitować, warto zabezpieczyć kopie tych wiadomości i wskazać znajomych jako świadków. Gdy sprawcą jest były partner lub były znajomy, często występuje schemat nękania przez byłego znajomego, w którym presja jest kierowana także na otoczenie pokrzywdzonej.

Jakie dowody zabezpieczyć?

W sprawach o stalking dowody są kluczowe, ponieważ organy ścigania muszą odtworzyć powtarzalność i intensywność zachowań sprawcy. Nie należy kasować wiadomości, nawet jeśli są nieprzyjemne. Można natomiast po ich zabezpieczeniu zablokować numer lub profil, jeżeli dalszy kontakt pogarsza poczucie bezpieczeństwa.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć pisemnie w prokuraturze albo na policji. Podstawą złożenia zawiadomienia jest art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, zgodnie z którym każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub policję. Zbliżonym zagadnieniem jest zgłoszenie nękania osoby za granicą.

W przypadku uporczywego nękania trzeba pamiętać o art. 190a § 4 Kodeksu karnego. Przestępstwo z art. 190a § 1 Kodeksu karnego jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego, dlatego w piśmie należy wyraźnie zawrzeć sformułowanie: „wnoszę o ściganie sprawcy przestępstwa z art. 190a § 1 Kodeksu karnego”. Bez takiego wniosku organ może wezwać do jego uzupełnienia.

Pokrzywdzonym w postępowaniu karnym jest osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo, co wynika z art. 49 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Jako pokrzywdzona może Pani składać wnioski dowodowe, wskazywać świadków, żądać informacji o biegu sprawy i zaskarżać niektóre decyzje procesowe.

Co napisać w zawiadomieniu?

Najlepiej przygotować zawiadomienie w sposób chronologiczny. Na początku należy wskazać dane pokrzywdzonej i sprawcy, jeżeli są znane. Następnie trzeba opisać relację, moment jej zakończenia, jasny sprzeciw wobec dalszych kontaktów oraz wszystkie późniejsze zachowania: wiadomości, telefony, wezwania do zapłaty, groźby, listy do znajomych, próby spotkań i inne działania.

Do zawiadomienia warto dołączyć wydruki wiadomości, kopie listów, wezwanie do zapłaty, potwierdzenia nadania odpowiedzi, listę świadków i własną tabelę zdarzeń. W piśmie można też wnieść o przesłuchanie konkretnych osób oraz o zabezpieczenie danych telekomunikacyjnych, jeżeli ma to znaczenie dla sprawy.

Jeżeli istnieje realna obawa dalszego kontaktu lub eskalacji, można wnioskować o zastosowanie środków zapobiegawczych. Art. 249 § 1 Kodeksu postępowania karnego wskazuje ogólne przesłanki stosowania środków zapobiegawczych, a art. 275 § 2 Kodeksu postępowania karnego pozwala w ramach dozoru policji nałożenie na podejrzanego m.in. obowiązku powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzoną lub zbliżania się do niej.

Czy można żądać ochrony cywilnej?

Równolegle do postępowania karnego możliwe są działania cywilne. Dobra osobiste człowieka, takie jak wolność, cześć, prywatność, nietykalność mieszkania i tajemnica korespondencji, są chronione na podstawie art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego osoba, której dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne.

Jeżeli doszło do naruszenia dóbr osobistych, art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala także żądać usunięcia skutków naruszenia, np. przeprosin albo sprostowania. W określonych przypadkach można dochodzić zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego. Decyzja o pozwie cywilnym zależy jednak od skali naruszeń, dowodów i celu, jaki chce osiągnąć pokrzywdzona.

FAQ

Czy muszę najpierw wysłać byłemu partnerowi zakaz kontaktu?

Nie ma takiego formalnego wymogu w art. 190a § 1 Kodeksu karnego. W praktyce jasny komunikat, że nie życzy sobie Pani kontaktu, pomaga jednak wykazać uporczywość zachowania sprawcy. Jeżeli kontakt jest niebezpieczny, nie trzeba prowadzić dalszej korespondencji tylko po to, aby zdobywać dowody.

Czy mogę zablokować numer sprawcy?

Tak. Przed zablokowaniem warto zabezpieczyć dotychczasowe wiadomości i historię połączeń. Blokada numeru nie odbiera Pani ochrony prawnej, ale może ograniczyć liczbę nowych dowodów, dlatego dobrze jest wcześniej wykonać zrzuty ekranu i zapisać najważniejsze dane.

Czy fałszywe wezwanie do zapłaty trzeba ignorować?

Najczęściej lepiej odpowiedzieć krótko i stanowczo, że nie uznaje Pani roszczenia oraz żąda dowodów. Ignorowanie prywatnego wezwania nie tworzy długu, ale pisemna odpowiedź może być później dowodem, że od początku kwestionowała Pani żądanie.

Czy policja przyjmie zawiadomienie, jeśli nie doszło do przemocy fizycznej?

Tak. Art. 190a § 1 Kodeksu karnego chroni m.in. wolność psychiczną i prywatność. Przemoc fizyczna nie jest konieczna do złożenia zawiadomienia o uporczywym nękaniu.

Czy znajomi mogą być świadkami w sprawie o stalking?

Tak. Jeżeli otrzymywali wiadomości od sprawcy, widzieli jego zachowania albo obserwowali skutki nękania u pokrzywdzonej, można wskazać ich jako świadków w zawiadomieniu lub później w toku postępowania.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji należy działać dwutorowo. Po pierwsze, trzeba pisemnie zaprzeczyć fałszywemu długowi i zachować dowód odpowiedzi. Po drugie, warto przygotować zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, obejmujące wszystkie zachowania byłego partnera: telefony, wiadomości, groźby, żądanie pieniędzy i kontaktowanie się ze znajomymi.

Im lepiej uporządkowane dowody, tym łatwiej wykazać uporczywość nękania i jego skutki. W zawiadomieniu należy zawrzeć wniosek o ściganie z art. 190a § 4 Kodeksu karnego oraz wskazać świadków i załączniki. Jeżeli istnieje ryzyko dalszej eskalacji, warto rozważyć wniosek o zakaz kontaktowania się lub zbliżania w ramach środków przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555.

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.

4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt III KK 417/13.

6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt IV KK 196/15.