Podział majątku przy rozwodzie a wycena wspólnego mieszkania – jak rozliczyć wkład z majątku osobistego?

Majątek wspólny i osobisty małżonków

Podział majątku po rozwodzie bywa kwestią skomplikowaną i trudną. Czasem to trwa latami. Najpierw zajmijmy się kwestią majątku wspólnego i odrębnego.

Zdecydowana większość małżeństw nie zawiera umów majątkowych małżeńskich i dlatego panuje wśród nich ustrój ustawowy. Przy ustawowej wspólnocie majątkowej do majątku wspólnego wchodzą wszystkie elementy majątku nabyte w trakcie małżeństwa oraz dochody, w szczególności dochody z wynagrodzenia za pracę lub z działalności gospodarczej. Do wyjątków, które nie wchodzą w skład majątku wspólnego, należą:

• przedmioty nabyte przed powstaniem wspólnoty majątkowej,
• przedmioty nabyte w drodze dziedziczenia, darowizny lub zapisu, chyba że darczyńca czy spadkodawca wyraźnie zastrzegł, że przedmiot ma być podarowany lub odziedziczony przez oboje małżonków,
• elementy majątku wynikające ze wspólności majątkowej łącznej podlegającej innym przepisom niż Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• prawa niezbywalne mogące przysługiwać jednej osobie,
• przedmioty do użytku osobistego,
• przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za rozstrój zdrowia lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę,
• nagrody za osobiste osiągnięcia małżonka (ale nie np. wygrana w lotto, bo to nie jest osobiste osiągnięcie),
• przedmioty nabyte w zamian za przedmioty z majątku osobistego (np. ktoś miał dom przed ślubem, sprzedał go i za te pieniądze kupił mieszkanie).

Zgodnie z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

Dokonanie podziału majątku wspólnego

Możliwe jest więc dokonanie podziału majątku w następujący sposób:

• przyznanie małżonkom określonych składników majątku wspólnego tak, aby wypadało to po równo dla każdego z małżonków bez obowiązku spłaty,
• przyznanie całości lub części składników majątku wspólnego z obowiązkiem dopłaty na rzecz współmałżonka,
• podział fizyczny określonego składnika/składników majątku wspólnego,
• podział do używania/korzystania,
• sprzedaż licytacyjna i podział uzyskanych środków.

Sposób zależy od danej sytuacji i woli stron, czy ma to nastąpić przez przyznanie mieszkania i spłatę, czy też np. przez sprzedaż środków. Nie wiem, czy pieniądze, o których Pan wspomina, zostały przeznaczone np. na zakup mieszkania, spłatę kredytu czy też remont i wykończenie. Nie jest to kwestia najważniejsza, może mieć raczej znaczenie przy kwestiach dowodowych. Chodzi bowiem o to, że trzeba udowodnić pochodzenie środków z majątku osobistego. Jeśli Pan je otrzymał w spadku, są one Pana majątkiem osobistym i należy je rzeczywiście odjąć od majątku wspólnego. W postępowaniu sądowym pozostanie kwestia wykazania, że ta część środków pochodzi z Pana majątku osobistego.

Najprostszy przykład sprzedaży – gdyby zdecydowali się Państwo sprzedać mieszkanie, wówczas można to wyliczyć następująco – mieszkanie jest warte 800 000,00 zł, 285 000,00 zł to Pana majątek osobisty. Część wspólna to 515 000,00 zł i jako że co do zasady udziały są równe, to wówczas każde z małżonków otrzymuje kwotę 257 500,00 zł, a Pan dodatkowo swoje włożone 285 000,00 zł, gdyż spadek nie wchodzi do majątku wspólnego.

FAQ

Jak rozliczyć wkład z majątku osobistego przy podziale mieszkania?
Wkład z majątku osobistego (np. ze spadku) nie wchodzi do majątku wspólnego i podlega zwrotowi temu małżonkowi, który go wniósł. Dopiero pozostała część wartości nieruchomości jest dzielona między małżonków.

Czy spadek zawsze jest majątkiem osobistym?
Tak, co do zasady spadek należy do majątku osobistego, chyba że spadkodawca wyraźnie postanowił inaczej.

Jak obliczyć podział mieszkania po rozwodzie?
Najpierw od wartości mieszkania odejmuje się wkład z majątku osobistego jednego z małżonków. Pozostała kwota stanowi majątek wspólny i zazwyczaj dzielona jest po równo.

Czy trzeba udowodnić pochodzenie środków ze spadku?
Tak. W postępowaniu sądowym konieczne jest wykazanie, że konkretna kwota rzeczywiście pochodziła z majątku osobistego, np. poprzez dokumenty spadkowe lub przelewy.

Czy sposób wykorzystania środków (zakup, remont, spłata kredytu) ma znaczenie?
Może mieć znaczenie dowodowe, ale kluczowe jest wykazanie, że środki pochodziły z majątku osobistego.

Czy można podzielić mieszkanie bez jego sprzedaży?
Tak. Możliwe jest przyznanie mieszkania jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego albo fizyczny podział, jeśli jest to wykonalne.

Co jeśli małżonkowie nie mogą się porozumieć?
Wtedy o podziale majątku decyduje sąd, który bierze pod uwagę przepisy prawa oraz przedstawione dowody.

Czy udziały w majątku wspólnym zawsze są równe?
Zasadą jest równość udziałów, ale w wyjątkowych sytuacjach sąd może ustalić nierówne udziały, jeśli przemawiają za tym ważne powody.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59