Spłata byłego męża za mieszkanie z kredytem po rozwodzie

Od czego zależy, czy trzeba spłacić byłego męża?

Nie da się odpowiedzieć prawidłowo wyłącznie na podstawie informacji, że do spłaty pozostało np. 80 tys. zł kredytu i że były mąż żąda 75 tys. zł. O wysokości spłaty decyduje przede wszystkim:

• czy mieszkanie należy do majątku wspólnego, czy do majątku osobistego jednego z małżonków,
• jaka jest aktualna wartość rynkowa mieszkania,
• jaka część kredytu pozostała do spłaty,
• czy po rozwodzie albo po ustaniu wspólności jeden z małżonków sam spłaca raty,
• czy były ponoszone nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny albo odwrotnie.

Jeżeli mieszkanie zostało kupione w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej, co do zasady wchodzi do majątku wspólnego na podstawie art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Jeżeli natomiast mieszkanie zostało nabyte przed ślubem, co do zasady należy do majątku osobistego na podstawie art. 33 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W takiej sytuacji nie dzieli się samej własności mieszkania, ale często powstają roszczenia o zwrot nakładów lub o podział z kredytem w zakresie spłat finansowanych ze wspólnego majątku.

Co należy do majątku wspólnego, a co do osobistego?

Podstawowe znaczenie mają art. 31 i art. 33 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Na podstawie art. 31 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku wspólnego należą w szczególności:

• pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
• dochody z majątku wspólnego i osobistego,
• środki zgromadzone na rachunku pracowniczego funduszu emerytalnego,
• kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie ZUS, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z kolei zgodnie z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego należą m.in.:

• przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
• przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że darczyńca albo spadkodawca postanowił inaczej,
• przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego – zgodnie z art. 33 pkt 10 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce przy mieszkaniu trzeba sprawdzić nie tylko datę zakupu, ale też źródło finansowania wkładu własnego, treść aktu notarialnego, ewentualną umowę majątkową małżeńską i historię spłat.

Czy po rozwodzie nadal trzeba wspólnie spłacać kredyt?

Tak – wobec banku bardzo często tak właśnie jest. Sam rozwód oraz sam podział majątku nie powodują automatycznego zwolnienia jednego z kredytobiorców z umowy kredytowej.

Jeżeli oboje byli małżonkowie są stronami umowy kredytu, to wobec banku mogą nadal odpowiadać jako współdłużnicy solidarni. Zgodnie z art. 366 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny kilku dłużników może być zobowiązanych tak, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich łącznie, od kilku z nich albo od każdego z osobna. Natomiast art. 366 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani.

To oznacza, że bank może dochodzić spłaty także od tego byłego małżonka, który po podziale majątku nie zatrzymał mieszkania. Aby rzeczywiście zwolnić jednego z kredytobiorców, zwykle potrzebna jest zgoda banku i odpowiednia zmiana umowy.

Jeżeli po ustaniu wspólności jeden z byłych małżonków sam płaci raty, może potem dochodzić rozliczenia od drugiego. Wynika to z art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik solidarny, który spełnił świadczenie, może żądać zwrotu od współdłużników, a jeśli nic innego nie wynika z łączącego ich stosunku prawnego – w częściach równych.

Jak liczy się spłatę za mieszkanie obciążone hipoteką?

W praktyce najczęściej wychodzi się od aktualnej wartości rynkowej mieszkania, a następnie uwzględnia się obciążenie hipoteczne i inne rozliczenia między stronami. Nie ma jednak jednego „automatu” dla każdej sprawy.

W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że przy podziale majątku wspólnego wartość nieruchomości można ustalać z uwzględnieniem obciążenia hipotecznego. Potwierdza to postanowienie Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2010 r., sygn. I CSK 205/09.

Typowy uproszczony model wygląda tak:

W takim układzie żądanie 75 tys. zł może być zasadne, ale tylko wtedy, gdy:

• mieszkanie rzeczywiście należy do majątku wspólnego,
• jego realna wartość rynkowa wynosi około 230 tys. zł,
• saldo kredytu rzeczywiście wynosi 80 tys. zł,
• brak jest dodatkowych rozliczeń z tytułu rat, nakładów, darowizn, wkładu własnego z majątku osobistego albo nierównych udziałów.

Jeżeli któraś z tych okoliczności wygląda inaczej, końcowa kwota spłaty może być wyraźnie wyższa albo niższa.

Co jeszcze może obniżyć albo podwyższyć spłatę?

Przy podziale majątku bardzo często samo porównanie wartości mieszkania i salda kredytu jest niewystarczające. Trzeba jeszcze badać wzajemne roszczenia między byłymi małżonkami.

Zgodnie z art. 45 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, a także może żądać zwrotu wydatków i nakładów poczynionych ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Ten sam przepis wyłącza możliwość żądania zwrotu wydatków i nakładów zużytych na zaspokojenie potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Na podstawie art. 45 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zwrotu dokonuje się zasadniczo przy podziale majątku wspólnego. Natomiast art. 45 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje odpowiednie stosowanie tych zasad także wtedy, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.

W praktyce znaczenie mogą mieć zwłaszcza:

• wkład własny pochodzący wyłącznie od jednego małżonka z majątku osobistego,
• darowizna od rodziców przeznaczona tylko dla córki albo tylko dla zięcia,
• remont sfinansowany po rozwodzie przez jednego z byłych małżonków,
• samodzielna spłata kredytu po ustaniu wspólności,
• konieczność uwzględnienia już spłaconych rat i ich wpływu na rozliczenie kredytów.

Czy sąd zawsze dzieli majątek po połowie?

Nie zawsze, choć taki jest punkt wyjścia. Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Jednak art. 43 § 2 tej ustawy pozwala żądać ustalenia nierównych udziałów, jeżeli istnieją ważne powody i jeśli stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego był różny.

To rozwiązanie ma charakter wyjątkowy. Sam fakt, że jedna osoba zarabiała więcej, zwykle nie wystarcza. Sąd bierze pod uwagę także osobisty wkład w prowadzenie domu i wychowanie dzieci, co wynika wprost z art. 43 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli więc w konkretnej sprawie pojawia się temat nierównych udziałów, wysokość spłaty może się zmienić jeszcze bardziej niż przy samym rozliczeniu kredytu.

Jak można przeprowadzić podział mieszkania z kredytem?

Jeżeli byli małżonkowie są zgodni, mogą zawrzeć umowę o podział majątku. Gdy w skład majątku wchodzi nieruchomość, potrzebna jest forma aktu notarialnego, ponieważ przeniesienie własności nieruchomości wymaga aktu notarialnego na podstawie art. 158 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Jeżeli zgody nie ma, pozostaje wniosek do sądu o podział majątku wspólnego. W takim postępowaniu sąd może:

• przyznać mieszkanie jednemu z byłych małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego,
• zarządzić sprzedaż mieszkania i podział uzyskanej kwoty,
• rozliczyć nakłady i wydatki, jeśli zostały prawidłowo zgłoszone i udowodnione.

W praktyce sąd zwykle opiera się na opinii biegłego co do wartości nieruchomości. Dlatego prywatne szacunki stron bywają tylko punktem wyjścia, a nie rozstrzygającym dowodem.

Jakie dokumenty warto zebrać przed rozmową o spłacie?

Przed ugodą albo sprawą sądową warto przygotować:

• akt notarialny nabycia mieszkania,
• umowę kredytową i aktualne zaświadczenie banku o saldzie zadłużenia,
• harmonogram spłat i potwierdzenia rat płaconych po rozwodzie lub po rozstaniu,
• dokumenty dotyczące wkładu własnego,
• dowody darowizn od rodziny, jeśli były przeznaczone dla jednego z małżonków,
• faktury i przelewy dotyczące remontów lub innych nakładów,
• ewentualny operat lub przynajmniej aktualne dane rynkowe o wartości lokalu.

Bez tych dokumentów łatwo zgodzić się na kwotę, która nie odpowiada rzeczywistemu stanowi rozliczeń.

Wniosek praktyczny

Jeżeli były mąż żąda 75 tys. zł, nie oznacza to jeszcze automatycznie, że ma rację. Taka kwota może odpowiadać realnej spłacie tylko przy określonej wartości mieszkania i przy braku dodatkowych rozliczeń. W wielu sprawach końcowe rozrachunki zmieniają samodzielnie spłacane raty, wkład własny z majątku osobistego, darowizny od rodziców albo nakłady po rozwodzie.

Najbezpieczniej najpierw ustalić wartość lokalu, saldo kredytu i pełną historię wpłat, a dopiero potem negocjować albo kierować sprawę do sądu.

FAQ

Czy rozwód powoduje, że kredyt przejmuje tylko osoba, która zostaje w mieszkaniu?

Nie. Wobec banku decyduje treść umowy kredytowej. Jeżeli obie osoby są kredytobiorcami, to bez zgody banku zwykle obie nadal odpowiadają za spłatę.

Czy przy podziale majątku zawsze odejmuje się cały kredyt od wartości mieszkania?

W praktyce bardzo często tak się dzieje przy ustalaniu wartości rozliczeniowej, ale końcowy wynik zależy też od innych roszczeń między stronami i od okoliczności konkretnej sprawy.

Czy mogę żądać zwrotu połowy rat spłaconych po rozwodzie?

Co do zasady tak, jeżeli spłacałeś wspólny dług samodzielnie. Podstawą jest art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego, ale dokładna kwota zależy od całych rozliczeń między byłymi małżonkami.

Czy podział mieszkania musi być u notariusza?

Tak, jeśli strony chcą umownie podzielić majątek obejmujący nieruchomość. Przy braku porozumienia konieczne jest postępowanie sądowe.

Czy darowizna od rodziców wpływa na wysokość spłaty?

Tak, często ma duże znaczenie. Jeżeli pieniądze były darowane tylko jednemu małżonkowi i zostały przeznaczone np. na wkład własny, może to uzasadniać dodatkowe rozliczenie.

Źródła

• art. 31, art. 33, art. 43, art. 45 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• art. 158, art. 366, art. 376 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
• postanowienie Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2010 r., I CSK 205/09.