Kierownik budowy odmawia wpisu a zapłata za roboty

Obowiązki kierownika budowy i znaczenie dziennika budowy

Kierownik budowy nie jest osobą, która może dowolnie decydować o tym, czy wykonawca otrzyma wynagrodzenie. Jego podstawowe obowiązki wynikają z ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane. Zgodnie z art. 22 pkt 2 tej ustawy kierownik budowy ma obowiązek prowadzenia dokumentacji budowy. Dziennik budowy jest jej kluczowym elementem.

Art. 45 ust. 1 ustawy Prawo budowlane stanowi, że dziennik budowy jest urzędowym dokumentem przeznaczonym do rejestrowania przebiegu robót budowlanych oraz zdarzeń i okoliczności zachodzących w toku ich wykonywania. Szczegółowe zasady prowadzenia dziennika budowy, w tym dziennika elektronicznego, określa rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 22 grudnia 2022 r. w sprawie dziennika budowy oraz systemu Elektroniczny Dziennik Budowy.

W praktyce oznacza to, że kierownik budowy powinien dokumentować przebieg budowy rzetelnie i na bieżąco. Jeżeli nie był obecny przy betonowaniu stropu, nie musi poświadczać, że osobiście odebrał roboty zanikające lub zakrywane. Powinien jednak odnotować w dzienniku stan faktyczny, zgłoszone zastrzeżenia, ewentualne polecenia oraz okoliczności wymagające wyjaśnienia. Dziennik budowy nie powinien być używany jako narzędzie blokowania rozliczenia między inwestorem a wykonawcą.

Czy kierownik budowy może odmówić wpisu i żądać badań stropu?

Jeżeli kierownik budowy nie widział zbrojenia lub stropu przed betonowaniem, może odmówić potwierdzenia odbioru robót zakrytych, których faktycznie nie sprawdził. Nie oznacza to jednak, że może arbitralnie przesądzić o braku prawa wykonawcy do zapłaty. Ocena rozliczeń z umowy należy do stron umowy, a w razie sporu – do sądu.

Żądanie badań wytrzymałościowych może być uzasadnione, jeżeli istnieją konkretne wątpliwości techniczne co do bezpieczeństwa konstrukcji, zgodności robót z projektem budowlanym albo zasadami wiedzy technicznej. Podstawą oceny są tu przede wszystkim obowiązki uczestników procesu budowlanego wynikające z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, który wymaga projektowania i budowania obiektu w sposób zapewniający spełnienie podstawowych wymagań dotyczących m.in. bezpieczeństwa konstrukcji.

Nie można jednak przyjąć automatycznie, że koszt takich badań zawsze ponosi wykonawca. Jeżeli badania potwierdzą prawidłowe wykonanie stropu, wykonawca może domagać się rozliczenia kosztów zgodnie z umową albo na zasadach odpowiedzialności odszkodowawczej, jeżeli wykaże szkodę, winę drugiej strony i związek przyczynowy na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego. Jeżeli natomiast badania potwierdzą wadliwe wykonanie robót, inwestor może powoływać się na uprawnienia z tytułu nienależytego wykonania umowy oraz rękojmi, odpowiednio na podstawie art. 471, art. 656 § 1 i art. 638 § 1 Kodeksu cywilnego – zależnie od kwalifikacji umowy.

Brak tablicy informacyjnej i możliwy konflikt interesów kierownika

Jeżeli na budowie, dla której wymagane jest ustanowienie kierownika budowy, nie ma tablicy informacyjnej, jest to istotna nieprawidłowość. Obowiązek umieszczenia tablicy informacyjnej na terenie budowy wynika z art. 45b ust. 1 ustawy Prawo budowlane. Naruszenie obowiązków dotyczących tablicy informacyjnej może stanowić wykroczenie z art. 93 pkt 4 ustawy Prawo budowlane.

Osobną kwestią jest sytuacja, w której kierownikiem budowy jest urzędnik związany z organem wydającym pozwolenia na budowę na danym terenie. Nie każdy taki przypadek automatycznie oznacza nieważność czynności, ale może rodzić poważne wątpliwości co do konfliktu interesów. Jeżeli ta sama osoba uczestniczyła w prowadzeniu sprawy administracyjnej dotyczącej inwestycji, należy rozważyć przepisy o wyłączeniu pracownika organu, w szczególności art. 24 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

W takiej sytuacji wykonawca może złożyć pisemne zawiadomienie do właściwego powiatowego inspektora nadzoru budowlanego, do przełożonego urzędnika oraz do właściwej okręgowej izby inżynierów budownictwa. Odpowiedzialność zawodowa osób pełniących samodzielne funkcje techniczne w budownictwie wynika z art. 95 pkt 4 ustawy Prawo budowlane, jeżeli osoba ta wskutek rażących błędów lub zaniedbań nie spełnia albo spełnia niedbale swoje obowiązki.

Prawo wykonawcy do wynagrodzenia za wykonane roboty

Jeżeli strony zawarły umowę o roboty budowlane, podstawowe znaczenie ma art. 647 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia.

Jeżeli zakres prac obejmował tylko określony element, np. wykonanie stropu, w konkretnych okolicznościach umowa może być kwalifikowana nie jako umowa o roboty budowlane, lecz jako umowa o dzieło z art. 627 Kodeksu cywilnego. Kwalifikacja zależy od treści umowy, skali robót, dokumentacji projektowej, udziału uczestników procesu budowlanego i sposobu organizacji inwestycji. Ma to znaczenie m.in. dla przedawnienia roszczeń.

Samo niewpisanie wykonania stropu do dziennika budowy nie oznacza, że roboty nie zostały wykonane. W postępowaniu o zapłatę wykonawca powinien jednak udowodnić, że wykonał umówiony zakres robót, zgłosił je do odbioru i że wynagrodzenie stało się wymagalne. Wynika to z art. 6 Kodeksu cywilnego oraz art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego.

W orzecznictwie przyjmuje się, że zgłoszenie robót do odbioru aktualizuje obowiązek inwestora przystąpienia do czynności odbiorowych. Tak wskazano m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2004 r., sygn. akt I CK 24/03, oraz w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1997 r., sygn. akt II CKN 28/97.

Odmowa odbioru robót z powodu wad

Inwestor nie powinien odmawiać odbioru tylko po to, aby odsunąć obowiązek zapłaty. Jeżeli roboty mają wady nieistotne, zasadą jest dokonanie odbioru z jednoczesnym opisaniem wad w protokole i ewentualnym skorzystaniem z uprawnień z rękojmi lub roszczeń odszkodowawczych. Odmowa odbioru jest uzasadniona przede wszystkim wtedy, gdy wady są istotne, czyli uniemożliwiają normalne korzystanie z obiektu lub powodują, że roboty są niezgodne z projektem albo zasadami wiedzy technicznej w stopniu istotnym.

Takie stanowisko potwierdza wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I ACa 860/13. Sąd wskazał, że wykonanie robót budowlanych z wadami nie może być automatycznie utożsamiane z ich niewykonaniem i nie zawsze daje zamawiającemu prawo odmowy odbioru. Odmowa może być uzasadniona zwłaszcza wtedy, gdy obiekt wykonano niezgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej albo wady są na tyle istotne, że obiekt nie nadaje się do użytkowania.

Jeżeli inwestor twierdzi, że strop jest wadliwy, powinien wskazać konkretne wady i dowody. W praktyce w sporach o konstrukcję budynku kluczowe znaczenie może mieć opinia biegłego sądowego z zakresu budownictwa. Wykonawca powinien więc już na etapie przedsądowym gromadzić dokumenty, zdjęcia, korespondencję, potwierdzenia dostaw betonu i stali, oświadczenia pracowników oraz świadków obecnych przy robotach.

Czy wykonawca musi sam zlecić badania, aby dostać zapłatę?

Nie ma ogólnej zasady, że wykonawca zawsze musi na własny koszt zlecić badania stropu, aby otrzymać wynagrodzenie. Taki obowiązek może wynikać z umowy, dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznej, przepisów szczególnych, decyzji organu nadzoru budowlanego albo z uzasadnionej potrzeby technicznej. Jeżeli jednak brak badań uniemożliwia wykazanie prawidłowego wykonania robót, ich przeprowadzenie może być praktycznie korzystne dla wykonawcy.

Jeżeli sprawa trafi do sądu, wykonawca dochodzący zapłaty będzie musiał wykazać wykonanie robót, a inwestor – jeżeli powołuje się na wady istotne – będzie musiał je udowodnić. Zasada ta wynika z art. 6 Kodeksu cywilnego. Sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego na podstawie art. 278 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych.

Jakie działania powinien podjąć wykonawca?

W pierwszej kolejności wykonawca powinien uporządkować dowody i działać pisemnie. Rozmowy telefoniczne z inwestorem lub kierownikiem budowy rzadko wystarczają, gdy spór trafia do sądu.

1. Zgłoś roboty do odbioru na piśmie – wskaż zakres wykonanych prac, datę zakończenia i zaproponuj termin odbioru.
2. Wezwij inwestora do sporządzenia protokołu – jeżeli inwestor odmawia, sporządź jednostronny protokół z udziałem świadków.
3. Zabezpiecz dokumenty – umowę, kosztorys, wiadomości SMS i e-mail, zdjęcia z budowy, faktury za materiały, WZ, potwierdzenia dostawy betonu, protokoły, notatki.
4. Wezwij do zapłaty – po odbiorze albo bezskutecznej odmowie odbioru wyznacz termin zapłaty. Jeżeli termin zapłaty nie wynika z umowy, zastosowanie ma art. 455 Kodeksu cywilnego.
5. Rozważ zawiadomienie organów – przy braku tablicy informacyjnej, nierzetelnym prowadzeniu dziennika budowy lub możliwym konflikcie interesów kierownika.
6. Przygotuj się na opinię biegłego – jeżeli inwestor kwestionuje wytrzymałość stropu, spór może wymagać specjalistycznej oceny technicznej.

Odsetki i przedawnienie roszczenia wykonawcy

Jeżeli inwestor opóźnia się z zapłatą, wykonawca może żądać odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. W relacjach między przedsiębiorcami mogą mieć zastosowanie także przepisy ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, jeżeli spełnione są warunki tej ustawy.

Termin przedawnienia zależy od kwalifikacji umowy i statusu stron. Warto go ustalić przed skierowaniem sprawy do sądu.

FAQ

Czy brak wpisu w dzienniku budowy odbiera wykonawcy prawo do zapłaty?

Nie. Brak wpisu utrudnia dowodzenie, ale nie oznacza automatycznie, że roboty nie zostały wykonane. Wykonawca może wykazywać wykonanie prac innymi dowodami, np. zdjęciami, korespondencją, fakturami za materiały, dokumentami dostaw, zeznaniami świadków i opinią biegłego. Podstawą roszczenia o wynagrodzenie może być art. 647 Kodeksu cywilnego albo art. 627 Kodeksu cywilnego, zależnie od kwalifikacji umowy.

Czy inwestor może odmówić zapłaty, bo kierownik nie widział stropu przed betonowaniem?

Sam fakt nieobecności kierownika budowy nie wystarcza jeszcze do odmowy zapłaty. Inwestor powinien wykazać konkretne podstawy odmowy, np. istotne wady robót. Jeżeli wady są tylko nieistotne, zasadniczo powinny zostać opisane w protokole odbioru, a rozliczenie może nastąpić z uwzględnieniem roszczeń z rękojmi lub odszkodowania.

Kto płaci za badania wytrzymałości stropu?

To zależy od umowy, przyczyny badań i ich wyniku. Jeżeli badania wynikają z uzasadnionych wątpliwości i potwierdzą wady wykonawcze, koszt może obciążyć wykonawcę. Jeżeli badania zostały zażądane bez podstaw i potwierdzą prawidłowość robót, wykonawca może żądać zwrotu kosztów, jeżeli wykaże przesłanki odpowiedzialności z art. 471 Kodeksu cywilnego albo inną podstawę wynikającą z umowy.

Gdzie zgłosić nierzetelnego kierownika budowy?

Zaniedbania kierownika budowy można zgłosić do właściwego powiatowego inspektora nadzoru budowlanego oraz do właściwej okręgowej izby inżynierów budownictwa. Jeżeli kierownik jest jednocześnie urzędnikiem i istnieje podejrzenie konfliktu interesów, można również złożyć skargę do jego przełożonego w urzędzie. W zawiadomieniu należy opisać konkretne zdarzenia i dołączyć dowody.

Czy wykonawca powinien sporządzić jednostronny protokół odbioru?

Tak, jeżeli inwestor odmawia udziału w odbiorze albo unika kontaktu. Jednostronny protokół nie ma takiej siły jak protokół podpisany przez obie strony, ale może być ważnym dowodem. Warto sporządzić go z udziałem świadków, dołączyć dokumentację zdjęciową i wysłać inwestorowi wraz z wezwaniem do odbioru oraz zapłaty.

Podsumowanie

Kierownik budowy powinien prowadzić dokumentację rzetelnie, ale nie musi potwierdzać czynności, których faktycznie nie sprawdził. Nie oznacza to jednak, że inwestor może bezpodstawnie wstrzymywać zapłatę za wykonany strop. Wykonawca powinien pisemnie zgłosić roboty do odbioru, zabezpieczyć dowody, wezwać inwestora do zapłaty i – w razie potrzeby – przygotować się do sporu sądowego z udziałem biegłego.

Jeżeli na budowie nie ma tablicy informacyjnej, dziennik budowy jest prowadzony nierzetelnie albo kierownik budowy może znajdować się w konflikcie interesów, warto równolegle złożyć zawiadomienie do właściwych organów. W sporze o wynagrodzenie najważniejsze pozostaje jednak wykazanie, co zostało wykonane, kiedy zgłoszono roboty do odbioru i czy inwestor miał realne podstawy do odmowy odbioru lub zapłaty.

Źródła

• Art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 22 pkt 2, art. 45 ust. 1, art. 45b ust. 1, art. 93 pkt 4, art. 95 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane.
• Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 22 grudnia 2022 r. w sprawie dziennika budowy oraz systemu Elektroniczny Dziennik Budowy.
• Art. 455, art. 471, art. 481, art. 627, art. 638 § 1, art. 646, art. 647, art. 656 § 1, art. 6 i art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 24 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.
• Art. 232 i art. 278 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2004 r., sygn. akt I CK 24/03.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1997 r., sygn. akt II CKN 28/97.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I ACa 860/13.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt I CSK 107/14.