Czy przedsiębiorca może zostać dyrektorem przedszkola publicznego?

Kiedy zakaz dotyczy dyrektora przedszkola publicznego?

Jeżeli chodzi o przedszkole publiczne prowadzone przez gminę, dyrektor takiej placówki jest traktowany jako kierownik gminnej jednostki organizacyjnej. To ma zasadnicze znaczenie, ponieważ art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne obejmuje właśnie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych.

W konsekwencji do dyrektora gminnego przedszkola publicznego stosuje się zakazy z art. 4 tej ustawy. Najważniejszy w opisanej sytuacji jest art. 4 pkt 6, zgodnie z którym osoba objęta ustawą nie może w okresie zajmowania stanowiska prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością ani być przedstawicielem lub pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.

Znaczenie ma więc nie tylko formalny status przedsiębiorcy, ale również realne wykonywanie działalności i sposób uczestniczenia w biznesie.

Czy osoba prowadząca działalność może objąć stanowisko dyrektora?

Co do zasady nie. Jeżeli kandydat faktycznie prowadzi działalność gospodarczą, to po objęciu funkcji dyrektora gminnego przedszkola publicznego narusza zakaz z art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.

Nie ma przy tym znaczenia, że działalność jest prowadzona w innej miejscowości niż przedszkole. Ustawa nie uzależnia zakazu od terytorium gminy, rodzaju klientów czy skali biznesu. Nie ma też znaczenia samo PKD, poza ustawowym wyjątkiem dotyczącym działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, w formie i zakresie gospodarstwa rodzinnego, przewidzianym w art. 4 pkt 6 tej ustawy.

Jeżeli więc kandydat prowadzi działalność związaną z opieką nad dziećmi albo wychowaniem przedszkolnym, zakaz działa tak samo jak przy każdej innej pozarolniczej działalności gospodarczej.

Czy sam wpis w CEIDG oznacza automatyczne naruszenie zakazu?

Nie zawsze. Trzeba odróżnić formalny wpis od rzeczywistego prowadzenia działalności.

Na gruncie aktualnej praktyki orzeczniczej samo pozostawanie wpisanym do CEIDG nie przesądza jeszcze automatycznie, że dana osoba prowadzi działalność gospodarczą. W sprawach dotyczących oceny, czy działalność była faktycznie wykonywana, sądy wielokrotnie wskazywały, że decydujące znaczenie mają rzeczywiste czynności, ich zorganizowany i ciągły charakter oraz zamiar zarobkowy. Taki kierunek wynika m.in. z wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 13 lipca 2016 r., sygn. III AUa 265/16, oraz z wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 kwietnia 2016 r., sygn. III AUa 1126/15.

Trzeba jednak zachować ostrożność: wpis do CEIDG tworzy mocny argument, że działalność istnieje, a organ prowadzący lub organ kontrolny może oceniać także to, czy przedsiębiorca wystawia faktury, reklamuje usługi, zawiera umowy, zatrudnia personel, osiąga przychody albo zarządza firmą pośrednio.

Dlatego w praktyce najbezpieczniej przed objęciem stanowiska:

• zakończyć działalność i wykreślić wpis z CEIDG, albo
• co najmniej doprowadzić do sytuacji, w której działalność nie jest już faktycznie wykonywana i kandydat nie zarządza nią ani nie występuje jako pełnomocnik.

Ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego. Samo „zawieszenie” działalności może nie rozwiązać wszystkich problemów, jeśli dana osoba nadal realnie zarządza przedsiębiorstwem lub występuje w jego imieniu.

Jakie inne ograniczenia dotyczą dyrektora gminnego przedszkola?

Oprócz zakazu z art. 4 pkt 6 ustawy, zastosowanie mają także inne ograniczenia z art. 4 pkt 1–5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne. Osoba zajmująca takie stanowisko nie może m.in.:

• być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółki prawa handlowego – art. 4 pkt 1;
• być zatrudniona lub wykonywać innych zajęć w spółkach prawa handlowego, jeżeli mogłoby to wywołać podejrzenie o stronniczość lub interesowność – art. 4 pkt 2;
• być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółdzielni, z wyjątkiem rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych – art. 4 pkt 3;
• być członkiem zarządu fundacji prowadzącej działalność gospodarczą – art. 4 pkt 4;
• posiadać w spółkach prawa handlowego więcej niż 10% akcji lub udziałów przedstawiających więcej niż 10% kapitału zakładowego w każdej z tych spółek – art. 4 pkt 5.

W praktyce oznacza to, że kandydat na dyrektora powinien sprawdzić nie tylko CEIDG, ale też swoje udziały, funkcje w spółkach, fundacjach i spółdzielniach.

Jakie są skutki naruszenia zakazu?

Skutek naruszenia jest bardzo poważny. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne naruszenie zakazów powoduje odwołanie ze stanowiska albo rozwiązanie umowy o pracę przez właściwy organ najpóźniej po upływie miesiąca od dnia, w którym uzyskał on informację o przyczynie odwołania albo rozwiązania umowy.

Przepis wprost stanowi też, że rozwiązanie umowy o pracę w takim przypadku jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

W praktyce oznacza to możliwość bardzo szybkiej utraty stanowiska oraz istotne konsekwencje zawodowe.

Czy znaczenie ma sposób objęcia stanowiska dyrektora?

Dla samego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej nie ma znaczenia, czy stanowisko zostało objęte po konkursie, czy w drodze innej dopuszczalnej procedury. Istotne jest to, że dana osoba pełni funkcję dyrektora gminnego przedszkola publicznego.

Warto jednak pamiętać, że kwestie formalne związane z wyborem i objęciem funkcji regulują przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w tym art. 63 tej ustawy, oraz akty wykonawcze dotyczące wymagań wobec kandydatów na stanowisko dyrektora.

Jeżeli interesują Cię kwestie proceduralne, zobacz także: powierzenie stanowiska.

Praktyczna odpowiedź na zadane pytanie

Jeżeli prowadzisz działalność gospodarczą i chcesz zostać dyrektorem gminnego przedszkola publicznego, odpowiedź brzmi: co do zasady nie możesz jednocześnie rzeczywiście prowadzić tej działalności i pełnić funkcji dyrektora.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to uporządkowanie sytuacji jeszcze przed objęciem stanowiska, zwłaszcza gdy działalność jest aktywna, przynosi przychody, ma klientów, stronę internetową, pracowników albo podpisane umowy.

Jeżeli sytuacja jest mniej oczywista, na przykład działalność od dawna nie działa, ale wpis nadal figuruje w CEIDG, potrzebna jest analiza konkretnego stanu faktycznego i dokumentów. W niektórych przypadkach sama formalna rejestracja nie przesądza o naruszeniu, ale pozostawienie takiego stanu jest ryzykowne.

FAQ

Czy można zawiesić działalność i zostać dyrektorem?

To zależy od faktów. Zawieszenie działalności zmniejsza ryzyko, ale nie zawsze wystarcza, jeśli kandydat nadal nią zarządza albo występuje w jej imieniu. Najbezpieczniej doprowadzić do pełnego zaprzestania wykonywania działalności przed objęciem funkcji.

Czy znaczenie ma to, że działalność jest prowadzona w innym mieście?

Nie. Art. 4 pkt 6 ustawy nie uzależnia zakazu od miejsca prowadzenia działalności. Liczy się sam fakt jej prowadzenia przez osobę pełniącą funkcję dyrektora gminnego przedszkola publicznego.

Czy dyrektor może być wspólnikiem spółki?

To zależy od skali udziału i roli w spółce. Niedopuszczalne jest m.in. posiadanie więcej niż 10% udziałów lub akcji w rozumieniu art. 4 pkt 5 ustawy oraz pełnienie funkcji w organach spółki wskazanych w art. 4 pkt 1.

Czy zakaz dotyczy także dyrektora przedszkola niepublicznego?

Nie zawsze. Opisany tu zakaz wynika z tego, że dyrektor gminnego przedszkola publicznego jest kierownikiem gminnej jednostki organizacyjnej. W placówkach niepublicznych sytuacja może wyglądać inaczej i wymaga osobnej analizy.

Źródła

• art. 2 pkt 6, art. 4 pkt 1–6, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne
• art. 52 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 63 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 13 lipca 2016 r., III AUa 265/16
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 kwietnia 2016 r., III AUa 1126/15