Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne a praca na zleceniu

Praca podczas nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego – główna zasada

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne jest świadczeniem pomostowym dla nauczycieli spełniających warunki określone w ustawie z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Dla osoby, która już pobiera to świadczenie, kluczowy jest art. 9 tej ustawy.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych prawo do świadczenia ulega zawieszeniu albo świadczenie ulega zmniejszeniu na zasadach określonych w art. 103 ust. 3, art. 103a oraz art. 104–106 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że przychód z działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi może mieć wpływ na wypłatę świadczenia.

Jednocześnie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych wprowadza zasadę szczególną: prawo do świadczenia ulega zawieszeniu bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu w razie podjęcia przez uprawnionego pracy w jednostkach, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela.

Które jednostki są objęte Kartą Nauczyciela?

Art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela obejmuje między innymi nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w publicznych przedszkolach, szkołach, placówkach, placówkach doskonalenia nauczycieli, a także w innych wskazanych w tym przepisie jednostkach systemu oświaty i wychowania.

Dla sprawy opisanej w pytaniu szczególnie istotny jest art. 1 ust. 2 pkt 1 lit. a–d ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Przepis ten obejmuje, w określonym zakresie, nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych zatrudnionych na stanowiskach, na których wymagane są kwalifikacje pedagogiczne, między innymi w urzędach organów administracji rządowej, kuratoriach oświaty, specjalistycznej jednostce nadzoru oraz w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i okręgowych komisjach egzaminacyjnych.

W praktyce oznacza to, że trzeba ustalić dwa elementy: po pierwsze, kto jest stroną umowy albo na czyją rzecz faktycznie wykonywana jest praca, a po drugie, czy dana jednostka mieści się w art. 1 Karty Nauczyciela. Jeżeli tak, art. 9 ust. 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych może spowodować zawieszenie świadczenia niezależnie od kwoty wynagrodzenia.

Umowa-zlecenie i umowa o dzieło a świadczenie kompensacyjne

Sama nazwa umowy nie przesądza jeszcze o bezpieczeństwie świadczenia. W przypadku nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego trzeba odróżnić dwie sytuacje.

Umowa-zlecenie jest zasadniczo tytułem do ubezpieczeń społecznych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli więc osoba pobierająca świadczenie kompensacyjne wykonuje zlecenie poza jednostką objętą art. 1 Karty Nauczyciela, ZUS ocenia przychód według zasad z art. 104 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS.

Umowa o dzieło co do zasady nie została wymieniona jako samodzielny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w art. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyjątek wynika z art. 8 ust. 2a tej ustawy: za pracownika uważa się także osobę wykonującą umowę o dzieło zawartą z własnym pracodawcą albo wykonywaną na rzecz własnego pracodawcy. W takim przypadku przychód może być traktowany jak przychód ze stosunku pracy.

Modernizacja podstaw programowych – czy można przyjąć zlecenie?

Jeżeli praca nad modernizacją podstaw programowych ma być wykonywana dla podmiotu, który nie jest jednostką wymienioną w art. 1 Karty Nauczyciela, samo przyjęcie jednorazowej umowy cywilnoprawnej nie powinno automatycznie zawieszać świadczenia na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Nadal trzeba jednak rozliczyć przychód, jeżeli jest to przychód z działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi.

Jeżeli jednak zlecenie lub dzieło jest wykonywane dla placówki doskonalenia nauczycieli, Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, okręgowej komisji egzaminacyjnej, szkoły, przedszkola albo innej jednostki wskazanej w art. 1 Karty Nauczyciela, sytuacja jest bardziej ryzykowna. Art. 9 ust. 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych posługuje się pojęciem podjęcia pracy w takich jednostkach, a nie tylko pojęciem zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Dlatego przed podpisaniem umowy warto ustalić z zamawiającym i z ZUS, czy dana czynność nie zostanie potraktowana jako praca w jednostce objętej Kartą Nauczyciela.

Praca egzaminatora a nauczycielskie świadczenie kompensacyjne

Praca egzaminatora wymaga osobnej ostrożności. Jeżeli czynności są wykonywane na rzecz okręgowej komisji egzaminacyjnej, należy pamiętać, że art. 1 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela wymienia Centralną Komisję Egzaminacyjną oraz okręgowe komisje egzaminacyjne.

Jeżeli osoba pobierająca świadczenie kompensacyjne zostaje zatrudniona w OKE albo CKE na stanowisku objętym art. 1 Karty Nauczyciela, świadczenie powinno zostać zawieszone na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Jeżeli natomiast chodzi o jednorazową umowę cywilnoprawną dotyczącą sprawdzania prac egzaminacyjnych, ocena zależy od treści umowy, sposobu wykonywania czynności, podmiotu wypłacającego wynagrodzenie i kwalifikacji danej pracy przez ZUS.

Bezpiecznym rozwiązaniem jest wystąpienie do właściwej jednostki ZUS z pisemnym pytaniem przed podpisaniem umowy albo przed rozpoczęciem wykonywania czynności. W piśmie warto opisać: nazwę podmiotu, podstawę prawną umowy, zakres czynności, czas trwania umowy, wysokość wynagrodzenia oraz informację, czy od wynagrodzenia będą odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne.

Limity przychodu: 70% i 130% przeciętnego wynagrodzenia

Jeżeli nie działa szczególna reguła z art. 9 ust. 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, zastosowanie mają ogólne zasady rozliczania przychodu. Art. 104 ust. 7 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS przewiduje zmniejszenie świadczenia, gdy przychód przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Art. 104 ust. 8 tej ustawy przewiduje zawieszenie prawa do świadczenia, gdy przychód przekracza 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Kwoty graniczne zmieniają się co kwartał, ponieważ zależą od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. ZUS publikuje aktualne progi przychodu dla emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenia, do których stosuje się art. 104 ustawy emerytalnej. Przed przyjęciem zlecenia warto sprawdzić aktualne kwoty obowiązujące w miesiącach wykonywania umowy.

Obowiązek informacyjny wobec ZUS wynika z art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, stosowanego odpowiednio na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Osoba pobierająca świadczenie powinna zawiadomić organ rentowy o osiąganiu przychodu oraz o jego wysokości, jeżeli przychód może wpływać na prawo do świadczenia albo jego wysokość.

Co zrobić przed podpisaniem umowy?

Przed przyjęciem zlecenia, dzieła albo pracy egzaminatora warto wykonać kilka praktycznych kroków:

• sprawdzić, czy podmiot, z którym ma być zawarta umowa, jest jednostką wymienioną w art. 1 Karty Nauczyciela,
• ustalić, czy wynagrodzenie będzie oskładkowane na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
• porównać przewidywany przychód z aktualnymi progami 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia,
• zawiadomić ZUS o przychodzie, jeżeli może on wpływać na świadczenie,
• w razie wątpliwości uzyskać pisemne stanowisko ZUS przed rozpoczęciem wykonywania czynności.

FAQ

Źródła

• Art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.
• Art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela.
• Art. 103 ust. 3, art. 103a, art. 104–106 oraz art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.