Wypowiedzenie pełnomocnictwa

Na czym polega wypowiedzenie pełnomocnictwa?

W języku potocznym często mówi się o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. W przepisach Kodeksu cywilnego właściwym określeniem jest jednak odwołanie pełnomocnictwa. Chodzi o jednostronne oświadczenie woli mocodawcy, czyli osoby, która wcześniej udzieliła pełnomocnictwa.

Podstawą prawną jest art. 101 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

Oznacza to, że jeżeli ustanowił Pan pełnomocnika do zarządzania sprawami związanymi z kamienicą, może Pan odwołać udzielone mu umocowanie. Nie trzeba podawać przyczyny odwołania, choć w praktyce warto ją wskazać, zwłaszcza gdy pełnomocnik utracił zaufanie, nie rozlicza pieniędzy albo nie można się z nim skontaktować.

W jakiej formie odwołać pełnomocnictwo?

Kodeks cywilny nie wprowadza ogólnej szczególnej formy odwołania pełnomocnictwa. Oświadczenie o odwołaniu pełnomocnictwa jest oświadczeniem woli w rozumieniu art. 60 Kodeksu cywilnego, dlatego może zostać wyrażone przez każde zachowanie, które ujawnia wolę mocodawcy w sposób dostateczny. W praktyce powinno to być jednak pismo, ponieważ później trzeba będzie wykazać, kiedy i w jakiej treści odwołanie zostało złożone.

Trzeba odróżnić formę udzielenia pełnomocnictwa od formy jego odwołania. Art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie. Z kolei art. 99 § 2 Kodeksu cywilnego wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności dla pełnomocnictwa ogólnego.

Samo odwołanie pełnomocnictwa co do zasady nie musi mieć formy aktu notarialnego, nawet jeżeli pełnomocnictwo było udzielone notarialnie. Jeżeli jednak pełnomocnictwo było używane przy sprzedaży nieruchomości, w banku, przed notariuszem, w sądzie albo w urzędzie, bezpieczne jest przygotowanie pisemnego odwołania, a w sprawach większej wagi także notarialne poświadczenie podpisu lub akt notarialny. Nie chodzi wtedy wyłącznie o ważność odwołania, ale o dowód i skuteczne poinformowanie osób trzecich.

Kiedy odwołanie pełnomocnictwa jest skuteczne?

Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Nie jest więc konieczne, aby pełnomocnik faktycznie przeczytał pismo. Ważne jest, czy miał realną możliwość zapoznania się z oświadczeniem.

Jeżeli pismo zostanie wysłane listem poleconym za potwierdzeniem odbioru na aktualny adres pełnomocnika, dowodem będzie potwierdzenie nadania i odbioru albo informacja o awizowaniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że unikanie odbioru korespondencji nie zawsze chroni adresata. Znaczenie mają jednak konkretne okoliczności: prawidłowy adres, sposób wysyłki, awizowanie, możliwość odbioru oraz zachowanie adresata.

W wyroku z dnia 15 stycznia 1990 r., sygn. I CR 1410/89, Sąd Najwyższy wskazał, że przy przesyłce pozostawionej w urzędzie pocztowym można oceniać dojście oświadczenia przez pryzmat możliwości zapoznania się z nim przez adresata. W wyroku z dnia 5 października 2005 r., sygn. I PK 37/05, Sąd Najwyższy podkreślił znaczenie dwukrotnego awizowania przesyłki dla domniemania możliwości zapoznania się z jej treścią. Każdorazowo trzeba jednak badać konkretny stan faktyczny.

Czy e-mail albo SMS wystarczy do odwołania pełnomocnictwa?

Art. 61 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje, że oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią. Dlatego odwołanie pełnomocnictwa wysłane e-mailem, SMS-em albo przez komunikator może być skuteczne, jeżeli pełnomocnik mógł zapoznać się z wiadomością.

Trzeba jednak uważać na dowody. Zwykły e-mail lub SMS może później zostać zakwestionowany: pełnomocnik może twierdzić, że wiadomość nie dotarła, trafiła do spamu, została wysłana na nieużywany adres albo nie pochodziła od mocodawcy. Z tego powodu najlepiej połączyć kilka sposobów doręczenia: wysłać e-mail, SMS oraz pismo listem poleconym lub kurierem.

Jeżeli odwołanie ma mieć silniejszy walor dowodowy, można użyć kwalifikowanego podpisu elektronicznego. Art. 78¹ § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że do zachowania elektronicznej formy czynności prawnej wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzenie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym, a art. 78¹ § 2 Kodeksu cywilnego zrównuje tę formę z formą pisemną.

Co powinno zawierać pismo o odwołaniu pełnomocnictwa?

Pismo nie musi być długie, ale powinno jednoznacznie wskazywać, że pełnomocnictwo zostaje odwołane. Najlepiej podać datę udzielenia pełnomocnictwa, dane mocodawcy, dane pełnomocnika, zakres pełnomocnictwa oraz datę, od której mocodawca uważa pełnomocnictwo za odwołane.

W piśmie warto zamieścić również żądanie zwrotu oryginału dokumentu pełnomocnictwa. Wynika to z art. 102 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym po wygaśnięciu umocowania pełnomocnik obowiązany jest zwrócić mocodawcy dokument pełnomocnictwa. Pełnomocnik może żądać poświadczonego odpisu dokumentu, ale wygaśnięcie umocowania powinno być na odpisie zaznaczone.

Dlaczego trzeba zawiadomić najemców, współwłaścicieli, bank lub notariusza?

Do samej skuteczności odwołania pełnomocnictwa wobec pełnomocnika nie zawsze jest konieczne zawiadomienie osób trzecich. W praktyce jest to jednak bardzo ważne, zwłaszcza gdy pełnomocnik pobiera czynsz, zarządza funduszem remontowym, kontaktuje się z lokatorami albo ma dostęp do rachunku bankowego.

Kluczowy jest art. 105 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.

Dlatego trzeba możliwie szybko poinformować wszystkie osoby, które mogłyby nadal traktować byłego pełnomocnika jako uprawnionego przedstawiciela. Najemcom należy wskazać nowy numer rachunku do wpłat czynszu lub sposób kontaktu. Współwłaścicieli należy poinformować, że dana osoba nie może już składać oświadczeń w Pana imieniu. Bankowi warto złożyć osobne pismo o cofnięciu upoważnienia lub pełnomocnictwa do rachunku.

Jeżeli problem dotyczy dokumentu, którego treści Pan nie zna albo który zaginął, warto porównać zasady opisane w materiale o tym, jak odwołać zagubione pełnomocnictwo. Gdy nie ma pewności, do czego dokładnie pełnomocnik był umocowany, konieczne może być szerokie zawiadomienie potencjalnych kontrahentów.

Co z pełnomocnictwem nieodwołalnym?

Art. 101 § 1 Kodeksu cywilnego dopuszcza sytuację, w której mocodawca zrzeka się prawa odwołania pełnomocnictwa. Takie zrzeczenie nie jest jednak dowolne. Muszą istnieć przyczyny uzasadnione treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa, np. określona umowa zabezpieczająca interes pełnomocnika lub osoby trzeciej.

Samo wpisanie w dokumencie słów „pełnomocnictwo nieodwołalne” nie zawsze przesądza o skuteczności takiego zastrzeżenia. Trzeba zbadać, jaki stosunek prawny uzasadnia nieodwołalność, czy nie narusza on zasad współżycia społecznego oraz czy zrzeczenie nie prowadzi do obejścia prawa. Więcej o tej konstrukcji omawia osobny materiał dotyczący tego, kiedy możliwe jest pełnomocnictwo nieodwołalne.

Pełnomocnictwo do zarządzania nieruchomością, kontem i pieniędzmi

Jeżeli pełnomocnictwo obejmowało zarządzanie kamienicą, pobieranie czynszu, dysponowanie rachunkiem bankowym albo prowadzenie rozliczeń z lokatorami, odwołanie pełnomocnictwa powinno być połączone z rozliczeniem pełnomocnika. Jeżeli podstawą współpracy była umowa zlecenia lub umowa o podobnym charakterze, znaczenie mogą mieć art. 734 § 1, art. 740 i art. 741 Kodeksu cywilnego.

Art. 734 § 1 Kodeksu cywilnego definiuje zlecenie jako zobowiązanie przyjmującego zlecenie do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Art. 740 Kodeksu cywilnego nakłada na przyjmującego zlecenie obowiązek udzielania dającemu zlecenie potrzebnych wiadomości o przebiegu sprawy oraz złożenia sprawozdania po wykonaniu zlecenia lub po wcześniejszym rozwiązaniu umowy. Art. 741 Kodeksu cywilnego zakazuje przyjmującemu zlecenie używania we własnym interesie rzeczy i pieniędzy dającego zlecenie.

W praktyce należy zażądać: wydania dokumentów, umów najmu, kluczy, loginów, zestawienia wpływów i wydatków, potwierdzeń przelewów, faktur, rachunków oraz środków pieniężnych. Jeżeli pełnomocnik miał szerokie pełnomocnictwo do zarządzania kontem, trzeba niezwłocznie złożyć dyspozycję w banku, bo bank może wymagać własnej procedury cofnięcia upoważnienia.

Co zrobić, gdy pełnomocnik działa po odwołaniu pełnomocnictwa?

Jeżeli były pełnomocnik po odwołaniu pełnomocnictwa zawiera umowy lub składa oświadczenia w Pana imieniu, trzeba ocenić skutki według art. 103 i art. 105 Kodeksu cywilnego. Art. 103 § 1 Kodeksu cywilnego dotyczy sytuacji, gdy osoba zawiera umowę jako pełnomocnik bez umocowania albo z przekroczeniem jego zakresu. Ważność takiej umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta.

Jeżeli jednak pełnomocnik działał po wygaśnięciu umocowania, ale w granicach pierwotnego pełnomocnictwa, może zadziałać art. 105 Kodeksu cywilnego. Wtedy czynność może pozostać ważna, jeżeli druga strona nie wiedziała i nie mogła z łatwością dowiedzieć się o wygaśnięciu pełnomocnictwa. Dlatego zawiadomienie osób trzecich ma realne znaczenie ochronne.

W razie sporu trzeba ustalić pierwotny zakres pełnomocnictwa, datę jego odwołania, sposób doręczenia oświadczenia pełnomocnikowi oraz to, czy kontrahent wiedział lub powinien był wiedzieć o odwołaniu umocowania.

Współwłasność kamienicy a odwołanie pełnomocnika

Jeżeli jest Pan współwłaścicielem kamienicy, może Pan odwołać pełnomocnictwo udzielone przez siebie. Odwołanie dotyczy Pana umocowania, a nie automatycznie pełnomocnictw udzielonych przez innych współwłaścicieli. Jeżeli ta sama osoba była pełnomocnikiem kilku współwłaścicieli, każdy z nich powinien odwołać swoje pełnomocnictwo osobno.

Przy współwłasności trzeba też pamiętać o zasadach zarządu rzeczą wspólną. Art. 199 Kodeksu cywilnego wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu. Art. 201 Kodeksu cywilnego przewiduje, że do czynności zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli obliczanej według wielkości udziałów. Jeżeli pełnomocnik wykonywał czynności dotyczące całej nieruchomości, trzeba ustalić, kto i w jakim zakresie go umocował.

Gdy sprawa dotyczy osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, np. osoby ubezwłasnowolnionej lub faktycznie niezdolnej do świadomego działania, konieczne może być osobne zabezpieczenie jej interesów. W takich sytuacjach przydatne może być omówienie problemu, jak wygląda zablokowanie sprzedaży osoby niezdolnej, zwłaszcza gdy pełnomocnictwo mogłoby zostać użyte do rozporządzenia nieruchomością.

Co zrobić, gdy zniknęły pieniądze z funduszu remontowego?

Odwołanie pełnomocnictwa to pierwszy krok, ale nie rozwiązuje problemu rozliczenia pieniędzy. Należy pisemnie wezwać pełnomocnika do złożenia pełnego sprawozdania, wydania dokumentów i zwrotu środków. Podstawą może być art. 740 Kodeksu cywilnego, jeżeli współpraca miała charakter zlecenia, oraz art. 741 Kodeksu cywilnego, jeżeli pełnomocnik używał pieniędzy mocodawcy we własnym interesie.

Jeżeli pełnomocnik wyrządził szkodę nienależytym wykonaniem zobowiązania, odpowiedzialność odszkodowawcza może wynikać z art. 471 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie albo nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Jeżeli istnieje podejrzenie przywłaszczenia pieniędzy, w grę może wchodzić odpowiedzialność karna z art. 284 § 1 lub § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Ocena zależy od tego, czy pieniądze zostały powierzone pełnomocnikowi, jakimi dokumentami dysponował, czy miał obowiązek rozliczenia i czy można wykazać zamiar przywłaszczenia.

FAQ

Czy mogę odwołać pełnomocnictwo bez zgody pełnomocnika?

Tak. Art. 101 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala mocodawcy odwołać pełnomocnictwo jednostronnie. Zgoda pełnomocnika nie jest potrzebna. Wyjątek może dotyczyć skutecznego zrzeczenia się prawa odwołania pełnomocnictwa, jeżeli wynika ono z uzasadnionych przyczyn związanych ze stosunkiem prawnym będącym podstawą pełnomocnictwa.

Czy odwołanie pełnomocnictwa musi być u notariusza?

Co do zasady nie. Kodeks cywilny nie wymaga ogólnie aktu notarialnego dla odwołania pełnomocnictwa. Jeżeli jednak pełnomocnictwo dotyczyło nieruchomości, banku lub czynności wysokiej wartości, forma notarialna albo notarialne poświadczenie podpisu może być praktycznie korzystne dowodowo.

Czy e-mail odwołujący pełnomocnictwo jest ważny?

Może być ważny, jeżeli doszedł do pełnomocnika tak, że mógł zapoznać się z jego treścią. Wynika to z art. 61 § 2 Kodeksu cywilnego. Problemem bywa jednak dowód doręczenia i autentyczności wiadomości, dlatego warto równolegle wysłać pismo listem poleconym albo użyć kwalifikowanego podpisu elektronicznego.

Czy trzeba zawiadomić lokatorów o odwołaniu pełnomocnictwa?

W sprawach dotyczących kamienicy zdecydowanie tak. Art. 105 Kodeksu cywilnego może chronić osobę trzecią, która nie wiedziała i nie mogła łatwo dowiedzieć się o wygaśnięciu pełnomocnictwa. Zawiadomienie lokatorów ogranicza ryzyko dalszych wpłat czynszu do byłego pełnomocnika.

Co zrobić, gdy pełnomocnik nie zwraca dokumentu pełnomocnictwa?

Należy wezwać go pisemnie do zwrotu dokumentu, powołując się na art. 102 Kodeksu cywilnego. Jeżeli dokument nie zostanie zwrócony, można rozważyć pozew o jego wydanie, a równolegle zawiadomić osoby trzecie, że pełnomocnictwo wygasło.

Czy odwołanie pełnomocnictwa rozwiązuje też umowę z pełnomocnikiem?

Nie zawsze. Pełnomocnictwo to umocowanie do działania w cudzym imieniu, natomiast podstawą współpracy może być osobna umowa, np. zlecenie albo umowa o zarządzanie. Po odwołaniu pełnomocnictwa trzeba sprawdzić tę umowę i ewentualnie ją wypowiedzieć zgodnie z jej treścią oraz przepisami Kodeksu cywilnego.

Źródła

• Art. 60, art. 61 § 1–2, art. 78¹ § 1–2, art. 95–109, art. 99 § 1–2, art. 101 § 1–2, art. 102, art. 103, art. 105, art. 199, art. 201, art. 471, art. 734 § 1, art. 740 i art. 741 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 284 § 1–2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1990 r., sygn. I CR 1410/89.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2005 r., sygn. I PK 37/05.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2002 r., sygn. V CKN 1234/00.