Czy komornik może zająć wszystkie rachunki bankowe dłużnika?

Czy komornik może zająć wszystkie rachunki bankowe dłużnika?

Tak. Jeżeli przeciwko dłużnikowi prowadzona jest egzekucja, komornik sądowy może skierować ją do wierzytelności z rachunków bankowych dłużnika. Podstawą jest art. 889 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Zajęcie obejmuje rachunki wskazane przez wierzyciela albo ustalone przez komornika, w tym rachunki prowadzone w różnych bankach.

W przypadku osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą rachunek firmowy jest rachunkiem tej samej osoby fizycznej. Oznacza to, że może zostać zajęty także za dług prywatny, w tym za zaległe alimenty. Inaczej wygląda sytuacja, gdy rachunek należy do odrębnego podmiotu, np. spółki z o.o. - wtedy co do zasady egzekucja przeciwko wspólnikowi nie powinna obejmować rachunku spółki, jeżeli spółka nie jest dłużnikiem.

W praktyce zajęcie kilku rachunków jednocześnie nie oznacza, że wierzyciel może uzyskać więcej, niż wynosi egzekwowana należność wraz z kosztami. Oznacza natomiast, że banki blokują i przekazują środki zgodnie z zawiadomieniem o zajęciu, aż do wysokości wskazanej w zajęciu.

Co robi bank po otrzymaniu zajęcia rachunku?

Po doręczeniu zawiadomienia o zajęciu bank ma obowiązek nie dokonywać wypłat z rachunku do wysokości zajętej wierzytelności oraz przekazywać zajęte środki komornikowi - wynika to z art. 889 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 889 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego zajęcie obejmuje także kwoty, które wpłyną na rachunek po dokonaniu zajęcia.

Bank nie bada, czy zajęcie uniemożliwi dłużnikowi prowadzenie firmy, zapłatę kontrahentom lub regulowanie bieżących zobowiązań. Bank wykonuje zajęcie w granicach wynikających z przepisów i zawiadomienia komornika. Jeżeli rachunek został zajęty w kilku bankach, każdy bank wykonuje zajęcie w odniesieniu do rachunku, który prowadzi.

Jeżeli na rachunku powstaje debet, trzeba sprawdzić, czy wynika on z działania banku, komornika czy z umowy rachunku i limitu kredytowego. Podobne problemy omawia przykład, w którym saldo ujemne przez komornika pojawiło się po zajęciu rachunku.

Kwota wolna na rachunku bankowym - aktualne zasady

Standardowa kwota wolna od zajęcia rachunku bankowego wynika z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe. Przepis ten dotyczy środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby. Środki są wolne od zajęcia w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.

Ważne są trzy praktyczne ograniczenia tej ochrony:

• kwota wolna dotyczy łącznie rachunków jednej osoby, a nie osobno każdego rachunku;
• ochrona nie obejmuje typowego rachunku rozliczeniowego przedsiębiorcy, czyli konta firmowego używanego w działalności gospodarczej;
• ochrona nie ma zastosowania przy egzekucji alimentów - wynika to z art. 54 ust. 5 ustawy Prawo bankowe.

Jeżeli więc egzekucja dotyczy zaległych alimentów, bank może przekazywać komornikowi środki z rachunku osobistego bez pozostawiania kwoty wolnej przewidzianej w art. 54 ust. 1 Prawa bankowego. To jedna z najistotniejszych różnic między egzekucją alimentacyjną a zwykłą egzekucją długów pieniężnych.

Egzekucja alimentów a zajęcie konta firmowego

Egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest traktowana surowiej niż zwykła egzekucja pieniężna. Oprócz braku kwoty wolnej na rachunku bankowym wierzyciel alimentacyjny może korzystać z szerokich sposobów egzekucji. Jeżeli dłużnik prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, rachunek firmowy jest majątkiem dłużnika i może zostać zajęty.

Nie oznacza to jednak, że dłużnik pozostaje całkowicie bez narzędzi. Jeżeli egzekucja z kilku składników majątku jest nadmierna, a egzekucja z jednego z nich oczywiście wystarcza na zaspokojenie wierzyciela, dłużnik może powołać się na art. 799 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego i żądać zawieszenia egzekucji z pozostałej części majątku. W sprawach alimentacyjnych ocena będzie zależała od wysokości zaległości, bieżących alimentów, kosztów egzekucji oraz realnej skuteczności proponowanego sposobu spłaty.

Jeżeli zajęcie dotyczy rachunku firmy i jednocześnie pojawiają się należności publicznoprawne, warto odróżnić egzekucję prowadzoną przez komornika sądowego od egzekucji administracyjnej. Inne zasady mogą mieć znaczenie, gdy chodzi o egzekucję ZUS z rachunku firmy.

Czy z zajętego rachunku można wypłacić wynagrodzenia pracowników?

Tak, ale tylko w granicach przewidzianych w przepisach. Zgodnie z art. 890 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego zakaz wypłat z zajętego rachunku bankowego nie dotyczy bieżących wypłat na wynagrodzenie za pracę wraz z podatkami i innymi ciężarami ustawowymi. Chodzi więc przede wszystkim o wynagrodzenia pracowników oraz związane z nimi obciążenia publicznoprawne, np. zaliczki podatkowe i składki wynikające z listy płac.

Ten sam art. 890 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego obejmuje także wypłaty na zasądzone alimenty oraz renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłaty są możliwe po wykazaniu podstawy ich dokonania, w szczególności przez przedstawienie listy płac, innego wiarygodnego dowodu albo tytułu stwierdzającego obowiązek alimentacyjny. Bank dokonuje wypłat w granicach wskazanych w tym przepisie.

Trzeba podkreślić, że art. 890 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego nie daje ogólnego prawa do opłacania wszystkich zobowiązań firmy z zajętego rachunku. Nie obejmuje automatycznie faktur kontrahentów, rat leasingowych, czynszu, własnych składek przedsiębiorcy czy podatku VAT niezwiązanego z wypłatą wynagrodzeń. W tych sprawach potrzebne są odrębne działania, najczęściej rozmowa z wierzycielem i wniosek o ograniczenie albo zawieszenie określonych czynności egzekucyjnych.

Co można zrobić, gdy zajęcie rachunków paraliżuje działalność?

W opisanej sytuacji warto podjąć kilka działań równolegle. Po pierwsze, należy ustalić dokładnie, jakie rachunki zostały zajęte, na jaką kwotę oraz w jakich postępowaniach. Po drugie, trzeba sprawdzić, czy egzekucja dotyczy wyłącznie zaległych alimentów, czy także innych należności, bo od tego zależy zakres ochrony rachunku.

Po trzecie, można złożyć do komornika wniosek o umożliwienie realizacji wypłat objętych art. 890 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, zwłaszcza wynagrodzeń pracowniczych wraz z podatkami i składkami. Do wniosku należy dołączyć listę płac, zestawienie składek i podatków oraz dokumenty potwierdzające zatrudnienie i wysokość bieżących wypłat.

Po czwarte, jeżeli zajęcie wszystkich rachunków jest nieproporcjonalne, można wnioskować o ograniczenie egzekucji lub zawieszenie egzekucji z części majątku na podstawie art. 799 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Wniosek powinien wykazywać, że egzekucja z jednego rachunku, z wynagrodzenia, z określonych należności od kontrahentów albo w ratach realnie zabezpieczy interes wierzyciela.

Po piąte, najbardziej praktycznym rozwiązaniem bywa porozumienie z wierzycielem alimentacyjnym. Zgodnie z art. 820 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego organ egzekucyjny zawiesza postępowanie na wniosek wierzyciela. Zgodnie z art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego komornik umarza postępowanie w całości lub części na wniosek wierzyciela. Wierzyciel może więc wystąpić o zawieszenie albo ograniczenie egzekucji, jeżeli uzna proponowany harmonogram spłaty za wiarygodny.

Skarga na czynności komornika i inne środki ochrony

Jeżeli dłużnik uważa, że komornik naruszył przepisy, może wnieść skargę na czynności komornika na podstawie art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin wynosi zasadniczo tydzień i wynika z art. 767 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego. Termin liczy się od dnia dokonania czynności, zawiadomienia o czynności albo od dnia, w którym skarżący dowiedział się o zaniechaniu czynności - zależnie od sytuacji.

Jeżeli skarga została już oddalona, nie wyklucza to złożenia innych wniosków opartych na nowych okolicznościach, np. wniosku o wypłatę wynagrodzeń pracowników, wniosku o ograniczenie egzekucji albo wniosku o rozliczenie kwot przekazanych przez banki. Trzeba jednak pamiętać, że komornik co do zasady wykonuje wniosek wierzyciela i tytuł wykonawczy. Dlatego w sprawach alimentacyjnych kluczowe bywa przekonanie wierzyciela do sposobu spłaty, który zapewni bieżące alimenty i stopniową spłatę zaległości.

Warto też zweryfikować, czy bank nie dokonał potrącenia własnej wierzytelności albo nie pobrał środków na podstawie umowy rachunku lub limitu. Takie sytuacje różnią się od zajęcia komorniczego; praktyczny przykład omawia materiał o tym, czy bank ściągnął z debetu należność z rachunku.

Jak przygotować wniosek do komornika?

Wniosek powinien być konkretny i poparty dokumentami. Nie wystarczy napisać, że zajęcie utrudnia prowadzenie firmy. Należy wskazać, jakie dokładnie wypłaty mają zostać zrealizowane, w jakiej wysokości, z jakiego rachunku i z jakiej podstawy prawnej.

W praktyce we wniosku warto zawrzeć:

• sygnaturę sprawy egzekucyjnej i dane dłużnika;
• numery zajętych rachunków oraz nazwy banków;
• wniosek o umożliwienie wypłaty bieżących wynagrodzeń pracowników wraz z podatkami i składkami na podstawie art. 890 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego;
• listę płac, zestawienie składek ZUS i podatków oraz terminy płatności;
• ewentualnie wniosek o ograniczenie egzekucji z części rachunków na podstawie art. 799 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego wraz z propozycją realnej spłaty długu.

Jeżeli rachunek należy do spółki, a dłużnikiem jest wspólnik, sytuacja wymaga osobnej analizy. Pomocny może być materiał omawiający zajęcie konta spółki za długi wspólnika.

FAQ

Źródła

• art. 889, art. 890 § 2, art. 767 § 1 i § 4, art. 799 § 2, art. 820 § 1, art. 825 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego;
• art. 49 ust. 1, art. 54 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe;
• ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.