Odszkodowanie za pleśń w produkcie spożywczym

Produkt z pleśnią przed upływem terminu ważności

Jeżeli na produkcie spożywczym pojawia się pleśń przed upływem terminu przydatności do spożycia albo daty minimalnej trwałości, konsument ma podstawy do reklamacji. Żywność powinna nadawać się do zwykłego celu, do którego jest kupowana, mieć cechy typowe dla danego produktu i być bezpieczna. Produkt z widoczną pleśnią co do zasady nie spełnia tych wymagań.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie: reklamację samego produktu oraz roszczenie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie. Reklamacja może prowadzić do zwrotu ceny, wymiany produktu albo obniżenia ceny. Natomiast żądanie kilku czy kilkunastu tysięcy złotych wymaga wykazania realnej szkody, np. zatrucia, kosztów leczenia, utraconych zarobków, pogorszenia stanu zdrowia albo krzywdy potwierdzonej dokumentami.

Nie każda pleśń oznacza automatycznie obecność aflatoksyn, ale widoczny rozwój pleśni w żywności może świadczyć o zagrożeniu biologicznym lub chemicznym. Dlatego produktu nie należy spożywać, a sprawę warto udokumentować i zgłosić sprzedawcy oraz, w poważniejszych przypadkach, sanepidowi.

Kto odpowiada: sprzedawca, producent czy sieć handlowa?

W pierwszej kolejności reklamację konsumencką składa się do sprzedawcy. To sprzedawca odpowiada wobec konsumenta za brak zgodności towaru z umową na podstawie ustawy o prawach konsumenta. Nie może przerzucić odpowiedzialności wyłącznie na producenta ani odesłać konsumenta do dostawcy, jeżeli to on sprzedał produkt.

Inaczej wygląda roszczenie o szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Zgodnie z Kodeksem cywilnym producent odpowiada za szkodę wyrządzoną przez produkt, który nie zapewnia bezpieczeństwa, jakiego można oczekiwać przy normalnym użyciu. W przypadku produktów sprzedawanych pod marką własną znaczenie ma także art. 449⁵ § 2 Kodeksu cywilnego: podmiot, który przez umieszczenie na produkcie swojej nazwy, znaku towarowego lub innego oznaczenia odróżniającego podaje się za producenta, odpowiada jak producent.

W praktyce warto więc kierować reklamację do sklepu lub sieci handlowej, a roszczenia odszkodowawcze formułować wobec podmiotu, który rzeczywiście odpowiada za produkt: producenta, importera albo sieci występującej pod własną marką. Przy poważniejszej sprawie dobrze jest ustalić dane podmiotu z etykiety, numer partii, datę produkcji i dane dystrybutora.

Jakie roszczenia są realne?

Przy spleśniałej żywności najprostsze i najpewniejsze roszczenie to zwrot ceny albo wymiana towaru. W przypadku żywności naprawa produktu jest praktycznie bezprzedmiotowa, dlatego konsument może żądać wymiany, a gdy niezgodność jest istotna albo usunięcie problemu nie ma sensu, także obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy.

Odszkodowanie obejmuje szkodę majątkową, np. koszt wizyty lekarskiej, badań, leków, dojazdów, utracony zarobek albo zniszczenie innych rzeczy. Zadośćuczynienie dotyczy krzywdy, czyli cierpienia fizycznego lub psychicznego związanego przede wszystkim z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia. Jeżeli produkt nie został spożyty i nie doszło do objawów, samo zdenerwowanie, obawa o zdrowie albo dyskomfort po odkryciu pleśni zwykle nie wystarczą do zasądzenia wysokiej kwoty.

Kwota 10 tys. zł może być rozważana dopiero wtedy, gdy istnieją mocne dowody na realne następstwa zdrowotne lub psychiczne: dokumentacja medyczna, historia leczenia, wyniki badań, rachunki i związek czasowy między spożyciem produktu a objawami. Choroba przewlekła, taka jak sarkoidoza, może mieć znaczenie dla oceny skutków zdarzenia, ale nie zastępuje dowodu, że konkretny produkt spowodował szkodę.

Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć podobne roszczenia odszkodowawcze, warto porównać, jak sądy oceniają dowody szkody, winy lub odpowiedzialności na zasadzie ryzyka.

Jak zabezpieczyć dowody po znalezieniu pleśni?

Dowody są kluczowe, bo sklep lub producent może twierdzić, że pleśń powstała po zakupie wskutek niewłaściwego przechowywania. Dlatego nie wyrzucaj od razu opakowania i nie ograniczaj się do samego e-maila ze zdjęciem. Najlepiej zabezpieczyć cały zestaw informacji, który pozwoli powiązać wadę z konkretną partią towaru.

• zachowaj paragon, fakturę albo potwierdzenie płatności kartą,
• zrób wyraźne zdjęcia produktu, opakowania, numeru partii, daty ważności i warunków przechowywania,
• zachowaj produkt w miarę możliwości w warunkach chłodniczych, ale nie spożywaj go i nie podawaj innym osobom,
• zapisz datę zakupu, datę otwarcia, sposób przechowywania oraz datę zauważenia pleśni,
• zachowaj korespondencję ze sklepem, siecią handlową, producentem i sanepidem,
• jeżeli produkt został spożyty, jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem i zachowaj dokumentację medyczną.

W sprawach o odszkodowanie za produkt żywnościowy sąd będzie badał nie tylko to, czy produkt był wadliwy, lecz także czy szkoda rzeczywiście powstała i czy pozostaje w normalnym związku przyczynowym z tym produktem.

Reklamacja do sprzedawcy i zgłoszenie do sanepidu

Reklamacja powinna być pisemna albo wysłana e-mailem w sposób pozwalający potwierdzić jej doręczenie. W treści należy wskazać produkt, datę zakupu, numer partii, opis niezgodności, żądanie oraz załączniki, np. zdjęcia i kopię paragonu. Sprzedawca powinien odpowiedzieć na reklamację konsumenta w terminie 14 dni od jej otrzymania; brak odpowiedzi w tym terminie co do zasady oznacza uznanie reklamacji.

Przy żywności z widoczną pleśnią warto żądać nie tylko zwrotu ceny, ale także wyjaśnienia, czy dana partia została sprawdzona i czy istnieje ryzyko dla innych konsumentów. Jeżeli sprawa dotyczy większej liczby produktów, produktu dla dzieci, osób chorych, produktu wysokiego ryzyka albo podejrzenia zagrożenia zdrowia, równolegle warto złożyć zgłoszenie do Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Sanepid nie zasądzi odszkodowania, ale może przeprowadzić kontrolę i ustalić, czy żywność była bezpieczna.

W sprawach konsumenckich pomocne mogą być także instytucje zajmujące się ochroną konsumenta, w tym rzecznik konsumentów lub Inspekcja Handlowa. Ich działania nie zastępują pozwu, ale często pomagają uzyskać stanowisko sprzedawcy bez procesu.

Pozew o odszkodowanie za spleśniały produkt

Pozew ma sens wtedy, gdy roszczenie jest udokumentowane i wcześniej podjęto próbę polubownego załatwienia sprawy. W wezwaniu do zapłaty warto krótko opisać zdarzenie, wskazać podstawę odpowiedzialności, żądaną kwotę, termin zapłaty oraz dowody. Jeżeli żąda się 10 tys. zł, trzeba wyjaśnić, z czego ta kwota wynika: ile wyniosły koszty, jaki był rozstrój zdrowia, jak długo trwały objawy i dlaczego odpowiedzialny jest właśnie pozwany.

W sprawie o 10 tys. zł właściwy rzeczowo będzie zasadniczo sąd rejonowy. Sprawy o świadczenie, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 20 tys. zł, są co do zasady rozpoznawane w postępowaniu uproszczonym. Pozew i pisma procesowe w takim trybie składa się na urzędowych formularzach. Opłata sądowa od pozwu o 10 tys. zł wynosi obecnie 500 zł, chyba że powód uzyska zwolnienie od kosztów sądowych.

Jeżeli roszczenie opiera się na umowie sprzedaży, można rozważyć właściwość przemienną z art. 34 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli sąd miejsca wykonania umowy. Przy roszczeniu przeciwko producentowi z tytułu produktu niebezpiecznego trzeba natomiast starannie ustalić właściwość ogólną i podstawę odpowiedzialności.

Roszczenie z tytułu szkody wyrządzonej przez produkt niebezpieczny przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, a w każdym razie z upływem 10 lat od wprowadzenia produktu do obrotu. Nie warto jednak zwlekać, bo w sprawach żywnościowych dowody szybko tracą wartość.

Jak ocenić szanse na 10 tys. zł?

Jeżeli konsument tylko znalazł pleśń w produkcie, nie zjadł go i nie doznał żadnych objawów, szanse na zasądzenie 10 tys. zł są niewielkie. Realne jest wówczas żądanie zwrotu ceny, ewentualnie dodatkowych drobnych kosztów, jeśli zostały udokumentowane. Samo przekonanie, że produkt mógłby być groźny, nie jest jeszcze szkodą w rozumieniu prawa cywilnego.

Jeżeli produkt został spożyty, pojawiły się objawy, a lekarz odnotował zatrucie lub pogorszenie stanu zdrowia, sytuacja wygląda inaczej. Wtedy można rozważać odszkodowanie i zadośćuczynienie, ale nadal trzeba wykazać, że przyczyną był konkretny produkt. Przy chorobie przewlekłej warto uzyskać zaświadczenie lekarza prowadzącego, które opisze, czy zdarzenie mogło zaostrzyć stan zdrowia i jakie były następstwa.

Wysokość roszczenia powinna być realistyczna. Zbyt wysoka kwota bez mocnych dowodów zwiększa ryzyko przegrania sprawy w części i poniesienia kosztów procesu. W wielu przypadkach rozsądnym pierwszym krokiem jest reklamacja, zgłoszenie do sanepidu i wezwanie do zapłaty, a dopiero potem decyzja o pozwie.

FAQ

Czy za spleśniały produkt zawsze należy się odszkodowanie?

Nie zawsze. Zwrot ceny albo wymiana produktu są możliwe już z powodu niezgodności towaru z umową. Odszkodowanie wymaga jednak wykazania konkretnej szkody, np. kosztów leczenia, utraconego zarobku albo uszczerbku majątkowego.

Czy można żądać zadośćuczynienia, jeśli produktu nie zjadłem?

Można zgłosić takie żądanie, ale jego skuteczność jest ograniczona. Bez spożycia produktu, objawów lub dokumentacji medycznej trudno wykazać krzywdę uzasadniającą wysoką kwotę.

Czy reklamację składać do sklepu czy do producenta?

Reklamację konsumencką najlepiej składać do sprzedawcy, bo to on odpowiada za zgodność towaru z umową. Do producenta, importera albo sieci działającej pod marką własną można kierować roszczenia związane z produktem niebezpiecznym, jeżeli doszło do szkody.

Ile czasu ma sklep na odpowiedź na reklamację?

Przedsiębiorca powinien odpowiedzieć na reklamację konsumenta w ciągu 14 dni od jej otrzymania. Brak odpowiedzi w tym terminie co do zasady oznacza, że reklamacja została uznana.

Czy warto zgłaszać pleśń w żywności do sanepidu?

Tak, zwłaszcza gdy problem może dotyczyć całej partii produktu albo żywności szczególnie ryzykownej. Sanepid może podjąć działania kontrolne, ale nie przyzna konsumentowi odszkodowania; to trzeba dochodzić od odpowiedzialnego podmiotu.

Jakie dowody są najważniejsze w pozwie?

Najważniejsze są: paragon lub potwierdzenie zakupu, zdjęcia produktu i opakowania, numer partii, termin przydatności, korespondencja reklamacyjna oraz dokumentacja medyczna, jeśli doszło do objawów po spożyciu.

Podsumowanie

Spleśniały produkt spożywczy kupiony przed upływem terminu przydatności daje podstawy do reklamacji. W typowej sytuacji konsument powinien żądać od sprzedawcy zwrotu ceny, wymiany produktu albo obniżenia ceny. Jeżeli produkt był sprzedawany pod marką własną sieci, sieć może ponosić szerszą odpowiedzialność, także jak producent.

Wysokie odszkodowanie lub zadośćuczynienie nie wynika jednak automatycznie z samego faktu znalezienia pleśni. Trzeba udowodnić szkodę, jej wysokość oraz związek z konkretnym produktem. Dlatego przed pozwem warto zabezpieczyć dowody, zgłosić reklamację, rozważyć zawiadomienie sanepidu i realistycznie ocenić, czy dokumenty potwierdzają żądaną kwotę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 444, art. 445, art. 449¹-449¹⁰ - ISAP.
2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, w szczególności art. 7a oraz art. 43a-43g - ELI.
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 34 i art. 505¹ - ELI.
4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 13 - ELI.
5. Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady, w szczególności art. 14 i 17 dotyczące bezpieczeństwa żywności - EUR-Lex.
6. Informacje Głównego Inspektoratu Sanitarnego o bezpieczeństwie żywności i zgłaszaniu interwencji - gov.pl/GIS.