Darowizna pieniędzy w ratach dla córki – podatek, SD-Z2 i przelew do dewelopera

W opisanej sytuacji nie można automatycznie przyjąć, że kilka przelewów zawsze tworzy jedną darowiznę albo że zawsze są to wyłącznie odrębne darowizny. Dla skutków podatkowych kluczowe jest to, co dokładnie zostało przyrzeczone, kiedy środki były przekazywane i czy wcześniej została przekroczona kwota wolna. W praktyce przy darowiźnie pieniężnej obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli darczyńcą jest matka, a obdarowaną córka, zastosowanie może mieć pełne zwolnienie przewidziane dla najbliższej rodziny w art. 4a ust. 1 tej ustawy. Warunkiem jest jednak dopełnienie formalności.

Kiedy darowizna od matki dla córki jest zwolniona z podatku?

Zwolnienie dla najbliższej rodziny obejmuje m.in. zstępnych i wstępnych, czyli także darowiznę od matki dla córki. Wynika to wprost z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Aby skorzystać z tego zwolnienia przy środkach pieniężnych, co do zasady trzeba spełnić dwa warunki:

1. zgłosić nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy – art. 4a ust. 1 pkt 1 tej ustawy,
2. udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym – art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Warunek zgłoszenia nie dotyczy sytuacji, gdy wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia, doliczona do ostatniego nabycia, nie przekracza kwoty wolnej wskazanej w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy. Jeżeli jednak łączna wartość przekroczy ten próg, zgłoszenie staje się konieczne dla zachowania zwolnienia.

Darowizna wypłacana w ratach – jak liczyć termin SD-Z2?

Najwięcej problemów powstaje właśnie przy wpłatach w transzach. Ustawa nie posługuje się pojęciem „darowizny ratalnej”, dlatego trzeba analizować konkretny stan faktyczny.

Jeżeli każda wpłata była osobnym przysporzeniem, obowiązek podatkowy może powstawać odrębnie przy każdej z nich na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy. Wtedy termin 6 miesięcy na zgłoszenie biegnie osobno od dnia wykonania każdej darowizny, o ile już przy tej wpłacie albo po zsumowaniu z wcześniejszymi wpłatami została przekroczona kwota, o której mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Jeżeli jednak wcześniej nie doszło do przekroczenia kwoty wolnej, a dopiero kolejna wpłata powoduje przekroczenie limitu, w praktyce zgłasza się nabycie w terminie 6 miesięcy od dnia tej wpłaty, która ten próg przekroczyła, z uwzględnieniem wcześniejszych nabyć od tej samej osoby z okresu 5 lat. To właśnie dlatego przy przelewach ratami trzeba zawsze zsumować wcześniejsze kwoty, a nie patrzeć tylko na pojedynczy przelew.

Samo sporządzenie jednej umowy nie „cofa” momentu wykonania darowizny. Z punktu widzenia art. 890 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Przy pieniądzach przekazywanych przelewem oznacza to zwykle, że znaczenie ma chwila rzeczywistego przekazania środków.

Czy przelew bezpośrednio do dewelopera albo pośrednika spełnia warunki zwolnienia?

Tak, ale pod warunkiem że z dokumentów jednoznacznie wynika, iż była to wpłata dokonana za obdarowaną i na poczet jej zobowiązania. Ma to znaczenie dla wymogu udokumentowania, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Takie stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 stycznia 2012 r., II FSK 1419/10. Sąd uznał, że wpłata przez darczyńcę bezpośrednio na rachunek dewelopera może spełniać warunek dokumentacyjny, jeżeli jasno pokazuje, kto, komu i w jakiej wysokości przekazał środki.

W praktyce warto zadbać, aby w tytule przelewu znalazły się dane pozwalające powiązać wpłatę z obdarowaną i z konkretną umową, np. numer lokalu, numer umowy deweloperskiej, imię i nazwisko córki. Przy większych kwotach przydaje się też prosta umowa darowizny, choć sama umowa nie zastępuje dowodu przelewu wymaganego do zwolnienia z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy.

Czy pieniądze na wspólne mieszkanie córki i jej męża są darowizną tylko dla córki?

To zależy od tego, kto był faktycznie obdarowany. Jeżeli pieniądze miały służyć wyłącznie córce, a jej udział w finansowaniu zakupu był wyodrębniony, można bronić stanowiska, że obdarowaną była tylko córka. Jeżeli jednak wpłata pokrywała wspólne zobowiązanie córki i zięcia albo zasilała majątek wspólny małżonków bez wyraźnego zastrzeżenia, urząd skarbowy może uznać, że przysporzenie nastąpiło także na rzecz zięcia.

Ma to duże znaczenie, bo zięć nie należy do kręgu osób objętych zwolnieniem z art. 4a ust. 1 ustawy. Dla niego stosuje się zasady właściwe dla I grupy podatkowej na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W takiej sytuacji trzeba osobno ustalić:

• czy wpłata była wyłącznie na rzecz córki,
• czy część środków należy przypisać zięciowi,
• jaka była wartość tej części,
• czy powstał obowiązek złożenia zeznania SD-3.

Jeżeli nie da się wykazać, że całość trafiła wyłącznie do córki, bezpieczniej przeanalizować, czy nie doszło do częściowej darowizny także na rzecz zięcia.

SD-Z2 czy SD-3 – który formularz złożyć?

Obecnie zgłoszenia i zeznania składa się według aktualnych wzorów formularzy określonych w przepisach wykonawczych Ministra Finansów. W praktyce najważniejsze jest, aby formularz był aktualny i został złożony do właściwego naczelnika urzędu skarbowego.

Co grozi po przekroczeniu terminu?

Jeżeli warunki z art. 4a ust. 1 ustawy nie zostały spełnione, nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach dla I grupy podatkowej – art. 4a ust. 3 ustawy. Oznacza to utratę pełnego zwolnienia, a nie nieważność samej darowizny.

Termin 6 miesięcy ma charakter materialnoprawny, więc jego przekroczenia co do zasady nie da się „przywrócić”. Potwierdza to m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 września 2010 r., II FSK 685/09.

Jeżeli podatnik powinien był złożyć deklarację lub zeznanie, a tego nie zrobił, może pojawić się również ryzyko odpowiedzialności na gruncie ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, zwłaszcza za niezłożenie w terminie wymaganego dokumentu. Ocena zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i etapu sprawy. W praktyce spóźnione złożenie dokumentów bywa łączone z pismem wyjaśniającym, a czasem także z zawiadomieniem składanym na podstawie art. 16 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, czyli tzw. czynnym żalem, o ile w danej sprawie jest on jeszcze prawnie skuteczny.

Jak przygotować dokumenty przy darowiźnie w transzach?

Najbezpieczniejszy zestaw dokumentów to:

• prosta pisemna umowa albo oświadczenie, z którego wynika, kto jest darczyńcą, kto obdarowanym, jaka jest łączna planowana kwota i na jaki cel środki są przekazywane,
• potwierdzenia wszystkich przelewów,
• dokument wskazujący związek wpłaty z zobowiązaniem córki, np. umowa deweloperska, harmonogram wpłat, faktura pośrednika,
• prawidłowo złożony formularz SD-Z2 w terminie.

Jeżeli darowizna jest rozłożona na etapy, warto od początku ustalić spójną dokumentację i opisy przelewów. To szczególnie ważne przy sytuacji, gdy pojawiają się przelewy ratami lub wpłaty w różnych terminach.

Praktyczna odpowiedź na opisany problem

Jeżeli matka przekazała córce pieniądze na zakup mieszkania w kilku transzach, zwolnienie z podatku jest nadal możliwe, ale trzeba ocenić każdą wpłatę pod kątem terminu i limitu z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Nieprawidłowe jest założenie, że sam podział na raty automatycznie wyklucza zwolnienie, ale również błędne byłoby uznanie, że zawsze wystarczy zgłoszenie dopiero po ostatnim przelewie.

Wpłata bezpośrednio do dewelopera może zostać uznana za prawidłowo udokumentowaną darowiznę dla córki, jeżeli wynika z niej jednoznacznie, że była dokonana w jej imieniu i na jej rzecz. Jeżeli natomiast mieszkanie kupowali wspólnie córka i jej mąż, trzeba dodatkowo zbadać, czy część świadczenia nie stanowiła darowizny również dla zięcia.

FAQ

Czy darowizna pieniędzy w kilku przelewach zawsze oznacza kilka osobnych darowizn?

Nie zawsze. Dla podatku liczy się treść ustaleń między stronami, chwila spełnienia świadczenia i to, kiedy powstał obowiązek zgłoszenia. W praktyce jednak każdą wpłatę trzeba przeanalizować oddzielnie.

Czy do darowizny pieniędzy od matki dla córki potrzebna jest umowa notarialna?

Nie. Zgodnie z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego darowizna wykonana bez aktu notarialnego jest ważna, jeśli świadczenie zostało spełnione. Przy zwolnieniu podatkowym kluczowy jest jednak dowód przelewu.

Czy można zgłosić kilka przelewów jednym SD-Z2?

Można, jeżeli zgłoszenie następuje w prawidłowym terminie i obejmuje darowizny od tej samej osoby, które należy zsumować. Trzeba jednak uważać, by nie przeoczyć wcześniejszego biegu terminu.

Czy przelew na konto dewelopera zamiast na konto córki pozbawia zwolnienia?

Nie musi. Jeżeli wpłata jest dobrze udokumentowana i jednoznacznie wynika z niej, że została dokonana na rzecz córki, zwolnienie może być zachowane.

Czy urząd może uznać, że obdarowany był także zięć?

Tak. Jeżeli środki sfinansowały wspólny zakup małżonków albo wspólne zobowiązanie, trzeba liczyć się z oceną, że część darowizny przypadła również zięciowi.

Źródła

• art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2, art. 4a ust. 3, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn,
• art. 890 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy,
• wyrok NSA z 19 stycznia 2012 r., II FSK 1419/10,
• wyrok NSA z 21 września 2010 r., II FSK 685/09.