Zakaz palenia tytoniu i e-papierosów w pracy

Czy pracownik może opuścić stanowisko pracy, aby zapalić papierosa?

Co do zasady nie. Przepisy prawa pracy nie przewidują samodzielnego prawa do opuszczania stanowiska po to, aby zapalić papierosa. Czas pracy jest czasem pozostawania w dyspozycji pracodawcy, a sposób korzystania z przerw powinien być zgodny z organizacją pracy, regulaminem pracy, poleceniami służbowymi oraz zasadami bezpieczeństwa.

Nie oznacza to jednak, że pracownik wykonujący 12-godzinną zmianę może zostać całkowicie pozbawiony odpoczynku. Aktualne brzmienie art. 134 Kodeksu pracy przewiduje, że jeżeli dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin, pracownik ma prawo do przerwy trwającej co najmniej 15 minut. Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy jest dłuższy niż 9 godzin, pracownik ma prawo do dodatkowej przerwy trwającej co najmniej 15 minut. Przy zmianie dłuższej niż 16 godzin dochodzi kolejna 15-minutowa przerwa. Wszystkie te przerwy wlicza się do czasu pracy.

W praktyce oznacza to, że przy 12-godzinnej zmianie pracownik powinien mieć co najmniej dwie 15-minutowe przerwy. Nie są to jednak przerwy przeznaczone specjalnie na palenie. Pracownik może wykorzystać je na odpoczynek, posiłek albo inne potrzeby, ale tylko w granicach regulaminu i organizacji pracy. Jeśli stanowiska, na przykład pokoju monitoringu w banku, nie można pozostawić bez obsady, pracodawca powinien zapewnić zastępstwo albo inną organizację pracy umożliwiającą skorzystanie z przerwy.

Zobacz również: w sprawach dotyczących zachowania pracownika podczas przerw i wykonywania obowiązków pomocny może być artykuł o tym, czym jest przerwa w pracy i jakie znaczenie ma dla odpowiedzialności pracowniczej.

Zakaz palenia w pomieszczeniach zakładu pracy

Obecnie zakaz palenia w pracy wynika przede wszystkim z ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Art. 5 ust. 1 tej ustawy zakazuje palenia wyrobów tytoniowych, w tym nowatorskich wyrobów tytoniowych, oraz palenia papierosów elektronicznych między innymi w pomieszczeniach zakładów pracy. Obejmuje to nie tylko klasyczne papierosy, lecz także e-papierosy, również takie, które nie zawierają nikotyny, oraz urządzenia do podgrzewania tytoniu.

Pokój monitoringu, dyżurka ochrony, biuro, korytarz, pomieszczenie socjalne, toaleta czy hol znajdujący się w zakładzie pracy są co do zasady pomieszczeniami, w których palenie jest zabronione. Otwarte okno, klimatyzacja albo zgoda części pracowników nie uchylają zakazu. Pracodawca ma również obowiązek dbać o bezpieczne i higieniczne warunki pracy, dlatego powinien chronić pracowników niepalących przed dymem, parą i substancjami uwalnianymi przy używaniu wyrobów tytoniowych lub elektronicznych.

Zakaz ustawowy dotyczy przede wszystkim miejsc wymienionych w ustawie. Niezależnie od tego pracodawca może wprowadzić surowsze zasady porządkowe lub przeciwpożarowe, na przykład zakazać palenia na całym terenie banku albo wyłącznie dopuścić palenie w miejscu zewnętrznym wyznaczonym przez pracodawcę. Takie zasady powinny być zakomunikowane pracownikom w sposób przyjęty w zakładzie, najlepiej w regulaminie pracy, obwieszczeniu, instrukcji BHP albo procedurze bezpieczeństwa.

Czy pracodawca musi utworzyć palarnię?

Nie. Starsze poglądy, zgodnie z którymi pracodawca zatrudniający określoną liczbę osób miał obowiązek zapewnić palarnię, są dziś nieaktualne. Obecnie właściciel lub zarządzający obiektem może wyznaczyć palarnię w pomieszczeniach zakładów pracy, ale jest to uprawnienie, a nie obowiązek.

Jeżeli pracodawca zdecyduje się na palarnię, nie może to być dowolny pokój z oknem. Zgodnie z definicją ustawową palarnia powinna być wyodrębniona konstrukcyjnie od innych pomieszczeń i ciągów komunikacyjnych, odpowiednio oznaczona oraz zaopatrzona w wywiewną wentylację mechaniczną lub system filtracyjny. Warunki te mają zapobiegać przenikaniu dymu tytoniowego, pary z papierosów elektronicznych oraz substancji uwalnianych z nowatorskich wyrobów tytoniowych do innych pomieszczeń.

Konsekwencje złamania zakazu palenia w pracy

Pracownik, który pali w miejscu objętym zakazem, naraża się na kilka rodzajów konsekwencji. Po pierwsze, narusza przepisy ustawy antytytoniowej, za co grozi grzywna do 500 zł. Po drugie, może naruszać przepisy porządkowe, BHP albo przeciwpożarowe obowiązujące u pracodawcy. Po trzecie, w szczególnych miejscach, takich jak bank, zakład produkcyjny, magazyn, placówka medyczna czy obiekt z systemem monitoringu, samowolne oddalenie się od stanowiska może zostać potraktowane jako naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.

Zgodnie z art. 108 Kodeksu pracy za nieprzestrzeganie ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy, przepisów BHP lub przepisów przeciwpożarowych pracodawca może stosować karę upomnienia albo nagany, a w określonych przypadkach także karę pieniężną. Przed zastosowaniem kary pracodawca powinien zachować procedurę z Kodeksu pracy, w tym wysłuchać pracownika i dochować terminów. Jeżeli kara została nałożona niezasadnie lub z naruszeniem procedury, pracownik może wnieść sprzeciw.

Zobacz również: jeżeli pracodawca ukarał pracownika za naruszenie regulaminu albo zasad BHP, pomocny może być tekst o tym, jak wygląda sprzeciw od kary porządkowej.

Zakaz palenia a mobbing i dyskryminacja

Sam zakaz palenia w pomieszczeniach zakładu pracy nie jest mobbingiem ani dyskryminacją osób palących. Wynika z przepisów i z obowiązku zapewnienia bezpiecznych oraz higienicznych warunków pracy. Pracownik nie może skutecznie żądać, aby pracodawca pozwolił mu palić w pomieszczeniu tylko dlatego, że od lat pali papierosy, ma silny nałóg albo nie może swobodnie wychodzić ze stanowiska.

Inaczej należy oceniać sytuację, w której pracodawca nie zapewnia ustawowych przerw, wymaga nieprzerwanej obsady stanowiska przez 12 godzin i nie organizuje żadnego zastępstwa. Taki problem nie daje prawa do palenia w pokoju monitoringu, ale może oznaczać naruszenie przepisów o czasie pracy i przerwach. Pracownik powinien zgłosić sprawę przełożonemu, działowi kadr, społecznej inspekcji pracy, związkowi zawodowemu, jeżeli działa u pracodawcy, a w dalszej kolejności może zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy.

Podsumowanie

Dyrektor banku miał prawo zakazać palenia w pokoju monitoringu oraz w innych pomieszczeniach zakładu pracy. Taki zakaz obejmuje także e-papierosy i nowatorskie wyroby tytoniowe. Pracownik nie może powoływać się na nałóg jako podstawę do palenia w miejscu objętym zakazem.

Jednocześnie przy 12-godzinnej zmianie pracownik powinien mieć zapewnione co najmniej dwie 15-minutowe przerwy wliczane do czasu pracy. Jeżeli charakter stanowiska nie pozwala samodzielnie opuścić pomieszczenia, pracodawca powinien tak zorganizować dyżur, aby pracownik mógł skorzystać z przerw bez narażania pracodawcy na ryzyko organizacyjne lub bezpieczeństwa. W sprawach dotyczących bezpieczeństwa pracy warto odróżniać palenie tytoniu od innych zagrożeń, takich jak substancje psychoaktywne w pracy, bo konsekwencje prawne mogą być inne.

FAQ

Źródła

• Art. 5, art. 5a i art. 13 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych.
• Ustawa z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, Dz.U. 2025 poz. 799.
• Art. 15, art. 108 oraz art. 134 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.