Zabezpieczenie majątku wobec solidarnej odpowiedzialności kredytowej

Wspólna odpowiedzialność za kredyt 

Odpowiadając na Pana pytanie, wskazuję, że powinien Pan w takim stanie faktycznym udać się do banku, przedstawić wyrok wraz z ugodą, aby bank „przepisał” kredyt na żonę. Z opisanej przez Pana sytuacji wnioskuje, że kredyt pomimo rozwodu jest nadal na Państwa oboje i nadal jesteście Państwo za niego odpowiedzialni solidarnie. Jednocześnie Pana była żona otrzymała mieszkanie i zobowiązania się do spłaty kredytu.

Odpowiedzialność solidarna polega na tym, że zgodnie z art. 366 ustawy Kodeks cywilny „kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (solidarność dłużników). Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani”.

Ma Pan co prawda ustalone z żona, że to ona będzie spłacać kredyt, przez co zwolniony jest Pan z obowiązku zapłaty, jednak taka umowa pomiędzy Państwem nie wiąże banku. Bank może nadal żądać spłaty całego długu od każdego z byłych małżonków.

Zgodnie z art. 376: „jeżeli jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, treść istniejącego między współdłużnikami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach może on żądać zwrotu od współdłużników. Jeżeli z treści tego stosunku nie wynika nic innego, dłużnik, który świadczenie spełnił, może żądać zwrotu w częściach równych. Część przypadająca na dłużnika niewypłacalnego rozkłada się między współdłużników”.

Jak wynika z powyższego, w przypadku gdy Pana była żona nie będzie spłacać rat, bank zwróci się do Pana o spłatę, to po spłacie każdorazowej raty przysługuje Panu wglądem żony tak zwane roszczenie regresowe o zwrot całości.

Zmiana kredytobiorcy

Przepisanie kredytu w banku na żonę zależy w dużej mierze od banku i od zdolności żony, chociaż bank zabezpiecza się na nieruchomości. Takie przepisanie odbywa się poprzez tzw. przejęcie długu, czyli przeniesienia kredytu na jednego z małżonków.

Zgodnie bowiem z art. 519: „Osoba trzecia może wstąpić na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony (przejęcie długu). Przejęcie długu może nastąpić:

1) przez umowę między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika; oświadczenie dłużnika może być złożone którejkolwiek ze stron;

2) przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela; oświadczenie wierzyciela może być złożone którejkolwiek ze stron; jest ono bezskuteczne, jeżeli wierzyciel nie wiedział, że osoba przejmująca dług jest niewypłacalna”.

Jak więc z powyższego wynika, dla skuteczności tej procedury wymagana jest zgoda banku oraz Pana (wnioskodawcą w tym przypadku będzie Pana żona, więc o jej zgodzie nawet nie wspominam). Po uzyskaniu zgody bank podpisze z Pana żoną, która przejęła dług, aneks do umowy kredytowej. Jednak zanim to nastąpi, zostanie ponownie zbadana zdolność kredytowa Pana żony, która ma pozostać jedynym kredytobiorcą.

Będzie to wymagało okazania zaświadczenia o zarobkach lub w niektórych sytuacjach także dodatkowych zabezpieczeń, na przykład w postaci poręczenia, hipoteki na innej nieruchomości lub ustanowienia dodatkowego kredytobiorcy (może nim być dowolna osoba: krewny, nowy partner). Jeśli okaże się, że przeniesienie długu jest niemożliwe, bo dłużnik po sprawdzeniu nie będzie wykazywał wymaganej przez bank zdolności kredytowej, może to skutkować nawet rozwiązaniem umowy kredytowej. Co rzadko się zdarza, bowiem bank zabezpiecza się na nieruchomości, która z całą pewnością jest więcej warta niż wartość kredytu.

Sprzedaż nieruchomości a dożywocie

Co do umowy dożywocia to niestety nie ma zakazu sprzedaży, zatem w momencie sprzedaży nawet w drodze licytacji umowa dożywocia idzie za nieruchomością. W takich przypadkach sąd może orzec zamianę dożywocia na rentę, zatem umowa dożywocia nie jest dobrym rozwiązaniem.

Zgodnie bowiem z art. 913: „Jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności, sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień. W wypadkach wyjątkowych sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika, jeżeli dożywotnik jest zbywcą nieruchomości, rozwiązać umowę o dożywocie”.

Dodatkowo, zgodnie z art. 914: „Jeżeli zobowiązany z tytułu umowy o dożywocie zbył otrzymaną nieruchomość, dożywotnik może żądać zamiany prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tego prawa”.

Renta zasądzana na podstawie art. 914 jest elementem prawa dożywocia, a roszczenie o jej uiszczanie może być ujawnione w księdze wieczystej. W doktrynie przyjmuje się, że zamiana części albo całości uprawnień składających się na dożywocie na rentę nie powoduje wygaśnięcia prawa dożywocia, lecz zmianę jego treści.

Zastaw jako zabezpieczenie

Można też, np. jeżeli Pana była żona ma jakiś majątek ruchomy (bo rozumiem, że żadnej innej nieruchomości nie posiada), ustanowić prawo zastawu. Zgodnie z art. 306: „W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można rzecz ruchomą obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy, wyjąwszy tych, którym z mocy ustawy przysługuje pierwszeństwo szczególne. Zastaw można ustanowić także w celu zabezpieczenia wierzytelności przyszłej lub warunkowej. Powyższe mogłoby chociaż w części Pana zabezpieczyć.

Zastaw jest prawem rzeczowym. Jako prawo rzeczowe jest on prawem skutecznym erga omnes (z łac. wobec wszystkich). Stwarza on uprawnionemu (zastawnikowi) możliwość uzyskania zaspokojenia z rzeczy obciążonej zastawem bez względu na to, czyją stała się ona własnością, oraz z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi zastawcy, z wyjątkiem tych wierzycieli, którym z mocy ustawy przysługuje pierwszeństwo szczególne. Zastawnik może realizować swoje uprawnienia wynikające z treści prawa zastawu z wyłączeniem osób trzecich, w tym z wyłączeniem właściciela rzeczy. Do ochrony prawa zastawu odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy o ochronie własności. Zastawnik może więc żądać wydania rzeczy obciążonej zastawem od osoby, która pozbawiła go władztwa nad tą rzeczą.  Jeżeli rzecz wydana została osobie trzeciej, na którą strony umowy zastawniczej wyraziły zgodę, zastawnik może, w razie pozbawienia tej osoby władztwa nad rzeczą, żądać wydania rzeczy tej osobie. Wobec podmiotu, który narusza prawo zastawu w inny sposób niż przez pozbawienie władztwa nad rzeczą, zastawnik wystąpić może o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń na podstawie art. 222 w zw. z art. 251.

Dodatkowo, wskazuję, że żadna umowa cywilnoprawna nie będzie skuteczna wobec banku, jeżeli Pana żona przestanie spłacać, a Pan nadal będzie współkredytobiorcą. Pozostaje w takim przypadku regres wobec byłej żony, jak wspomniałam powyżej.