Kupujący twierdzi, że samochód ma wadę ukrytą – co zrobić?

Kupujący zgłasza wadę ukrytą po sprzedaży auta – od czego zacząć?

Jeżeli kupujący dzwoni kilka dni po sprzedaży samochodu i twierdzi, że silnik, skrzynia biegów, elektronika albo inny element pojazdu ma wadę ukrytą, nie należy od razu przyjmować odpowiedzialności. Równie błędne byłoby jednak całkowite zignorowanie zgłoszenia. Najpierw trzeba ustalić, czego dokładnie żąda kupujący i na jakich dowodach opiera swoje twierdzenia.

W praktyce warto poprosić kupującego o pisemne zgłoszenie reklamacyjne: opis usterki, datę jej ujawnienia, przebieg pojazdu w chwili zakupu i w chwili zgłoszenia, dokumentację z warsztatu, zdjęcia, odczyty diagnostyczne oraz informację, czy samochód był już naprawiany po sprzedaży. Rozmowy telefoniczne są trudne do udowodnienia, dlatego dla bezpieczeństwa sprzedawcy cała dalsza korespondencja powinna odbywać się e-mailem, SMS-em albo listownie.

Nie każda awaria samochodu używanego jest wadą ukrytą. Auto używane ma określony wiek, przebieg i stopień zużycia. Odpowiedzialność z rękojmi nie obejmuje zwykłego zużycia eksploatacyjnego ani uszkodzeń powstałych już po wydaniu pojazdu, np. wskutek niewłaściwej jazdy, zaniedbania serwisowego, kolizji, ingerencji warsztatu albo dalszej odsprzedaży.

Kiedy sprzedawca odpowiada za wadę ukrytą samochodu?

Zgodnie z art. 556 i art. 556¹ Kodeksu cywilnego sprzedawca odpowiada względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę. Wada fizyczna polega obecnie na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. W odniesieniu do samochodu może to oznaczać np. poważną usterkę silnika istniejącą już przy sprzedaży, cofnięty licznik, stan powypadkowy sprzeczny z zapewnieniem sprzedawcy, wadę prawną pojazdu albo brak właściwości, o których sprzedawca wyraźnie zapewniał kupującego.

Kluczowy jest art. 559 Kodeksu cywilnego. Sprzedawca odpowiada za wady fizyczne, które istniały w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego, czyli najczęściej w chwili wydania samochodu, albo wynikły z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej w tej samej chwili. Jeżeli więc silnik uległ awarii po sprzedaży wyłącznie z powodu działań kupującego, sprzedawca nie powinien ponosić odpowiedzialności. Jeżeli jednak późniejsza awaria jest skutkiem wcześniejszej, ukrytej usterki istniejącej już przed wydaniem auta, kupujący może mieć podstawy do roszczeń.

Odpowiedzialność z rękojmi ma charakter obiektywny. Oznacza to, że sprzedawca może odpowiadać nawet wtedy, gdy nie wiedział o wadzie i nie działał w złej wierze. Brak wiedzy sprzedawcy nie wystarcza więc sam w sobie do oddalenia roszczenia. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy wada rzeczywiście istniała w odpowiednim momencie i czy nie była znana kupującemu.

Sprzedaż prywatna a sprzedaż przez przedsiębiorcę

W typowej sprzedaży samochodu między osobami prywatnymi stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi. Strony mogą w umowie odpowiedzialność z rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Dlatego duże znaczenie ma treść umowy sprzedaży, a nie tylko ogólne twierdzenie, że kupujący znał stan techniczny pojazdu.

Klauzula typu „kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu” może pomóc sprzedawcy dowodowo, ale sama w sobie nie zawsze oznacza pełne wyłączenie rękojmi. Jeżeli sprzedawca chce wyłączyć rękojmię w sprzedaży prywatnej, powinno to wynikać z umowy jasno i jednoznacznie. Nawet wtedy wyłączenie lub ograniczenie rękojmi będzie bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym.

Inaczej należy oceniać sprzedaż dokonywaną przez przedsiębiorcę na rzecz konsumenta. Dla umów zawieranych od 1 stycznia 2023 r. w zakresie sprzedaży towarów konsumentom stosuje się przede wszystkim przepisy ustawy o prawach konsumenta o braku zgodności towaru z umową. W takim układzie sprzedawca-przedsiębiorca ma dalej obowiązek rozpatrzenia reklamacji, ale podstawy prawne i kolejność roszczeń konsumenta mogą być inne niż w klasycznej rękojmi z Kodeksu cywilnego.

Czego może żądać kupujący z tytułu rękojmi?

Jeżeli wada rzeczywiście istnieje i mieści się w granicach odpowiedzialności sprzedawcy, kupujący może skorzystać z uprawnień przewidzianych w Kodeksie cywilnym. Najczęściej są to: żądanie usunięcia wady, żądanie obniżenia ceny, a w poważniejszych przypadkach także odstąpienie od umowy. Przy samochodzie używanym wymiana rzeczy na wolną od wad zwykle nie jest realna, bo przedmiotem umowy był konkretny pojazd o indywidualnych cechach.

Odstąpienie od umowy jest najdalej idącym żądaniem. Kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna. Jeżeli spór dotyczy jedynie drobnej usterki albo normalnego zużycia części eksploatacyjnych, żądanie zwrotu całej ceny może być nieproporcjonalne. Więcej o podobnych skutkach prawnych można przeczytać w materiale dotyczącym sytuacji, gdy dochodzi do odstąpienia od umowy kupna-sprzedaży.

Sprzedawca nie powinien automatycznie wypłacać pieniędzy tylko dlatego, że kupujący użył określenia „wada ukryta”. W pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy roszczenie zostało sformułowane konkretnie, czy wskazano podstawę faktyczną żądania i czy przedstawiono dowody potwierdzające stan pojazdu z chwili sprzedaży.

Jak sprzedawca może bronić się przed nieuzasadnionym żądaniem?

Najważniejsza jest dokumentacja. Sprzedawca powinien zebrać umowę sprzedaży, ogłoszenie, korespondencję z kupującym, potwierdzenia przeglądów, faktury z napraw, historię serwisową, zdjęcia auta z dnia sprzedaży, protokół zdawczo-odbiorczy, potwierdzenie przebiegu oraz informacje o tym, co kupujący sprawdzał przed zakupem. Jeżeli kupujący oglądał pojazd z mechanikiem albo wykonywał jazdę próbną, również warto to odnotować.

W odpowiedzi na reklamację można wskazać, że sprzedawca nie uznaje roszczenia na obecnym etapie i prosi o przedstawienie dowodów. Można też zaproponować oględziny pojazdu przez niezależnego rzeczoznawcę samochodowego. W sporach o silnik, skrzynię biegów, turbosprężarkę, układ chłodzenia czy elektronikę opinia techniczna bywa decydująca.

Jeżeli kupujący naprawił samochód przed umożliwieniem oględzin, sprawa staje się trudniejsza dowodowo. Nie oznacza to automatycznie przegranej kupującego ani sprzedawcy, ale może utrudnić ustalenie przyczyny usterki. Podobny problem dowodowy opisujemy przy zagadnieniu, czy dopuszczalna jest naprawa sprzętu przed reklamacją.

Czy kupujący musi udowodnić wadę ukrytą?

W sporze między osobami prywatnymi to kupujący, który wywodzi skutki prawne z istnienia wady, powinien co do zasady wykazać, że wada istniała w chwili wydania samochodu albo wynikała z przyczyny tkwiącej w pojeździe już wtedy. Sam rachunek za naprawę nie zawsze wystarczy. Taki dokument potwierdza zwykle koszt usługi, ale niekoniecznie wyjaśnia, kiedy i dlaczego usterka powstała.

Dowodem mogą być m.in. opinia rzeczoznawcy, dokumentacja diagnostyczna, historia serwisowa, zdjęcia, nagrania, zeznania mechanika, wydruki z komputera diagnostycznego, analiza przebiegu i stanu eksploatacyjnego auta. Jeżeli kupujący twierdzi, że samochód był „bezwypadkowy”, a później ujawnia naprawy blacharskie, znaczenie będzie miało to, co dokładnie sprzedawca zapewnił w ogłoszeniu, rozmowie i umowie.

Podobne zasady dowodowe występują także przy innych rzeczach, np. nieruchomościach. W sprawach o wady ukryte mieszkania również kluczowe jest ustalenie, czy wada istniała już w chwili sprzedaży, czy ujawniła się później z innej przyczyny.

Kiedy sprzedawca jest zwolniony z odpowiedzialności?

Sprzedawca jest zwolniony z odpowiedzialności z rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Nie chodzi jednak o sytuację, w której kupujący „mógł się domyślić” albo „powinien dokładniej sprawdzić auto”. Dla bezpieczeństwa sprzedawcy najlepiej, aby znane wady były opisane w umowie, w ogłoszeniu albo w korespondencji.

Jeżeli samochód był sprzedawany jako uszkodzony, niesprawny, powypadkowy albo wymagający naprawy, zakres odpowiedzialności sprzedawcy może być znacznie węższy. Nie oznacza to jednak, że sprzedawca może ukryć inne istotne wady albo zapewniać o właściwościach, których auto nie ma.

Istotna jest również treść zapewnień sprzedawcy. Jeżeli sprzedawca zapewniał, że samochód jest bezwypadkowy, ma oryginalny przebieg, nie wymaga wkładu finansowego albo jest w pełni sprawny, takie deklaracje mogą być później oceniane jako element umowy. Gdy okażą się nieprawdziwe, kupujący może powoływać się na niezgodność samochodu z umową.

Ile czasu kupujący ma na zgłoszenie wady samochodu?

Zgodnie z art. 568 Kodeksu cywilnego sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. Przy samochodach używanych w sprzedaży prywatnej strony mogą jednak odpowiedzialność z rękojmi ograniczyć albo wyłączyć, o ile nie doszło do podstępnego zatajenia wady.

Sam fakt, że kupujący zgłasza usterkę po dwóch dniach od sprzedaży, nie przesądza jeszcze sprawy. Krótki czas od wydania pojazdu może przemawiać za tym, że przyczyna awarii istniała wcześniej, ale nie zastępuje dowodu technicznego. Z drugiej strony sprzedawca nie może bronić się wyłącznie tym, że „auto było sprawne w dniu sprzedaży”, jeżeli późniejsza ekspertyza pokaże wcześniejszą, poważną wadę.

Jeżeli sprawa dotyczy sprzedaży między przedsiębiorcami, trzeba dodatkowo zbadać, czy kupujący dochował obowiązku zbadania rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju oraz czy niezwłocznie zawiadomił sprzedawcę o wadzie. To odrębny reżim, który może istotnie wpływać na ocenę roszczeń.

Jak odpowiedzieć kupującemu – praktyczny schemat

Odpowiedź na zgłoszenie powinna być spokojna, rzeczowa i możliwa do wykorzystania dowodowo. Nie warto używać sformułowań typu „na pewno zapłacę”, „może faktycznie coś było nie tak” albo „oddaję część ceny dla świętego spokoju”, jeżeli sprzedawca nie chce uznać roszczenia. Bezpieczniej napisać, że sprzedawca przyjmuje zgłoszenie do wiadomości, ale przed zajęciem stanowiska potrzebuje dokumentów i możliwości weryfikacji pojazdu.

W piśmie można poprosić kupującego o:

• wskazanie konkretnej wady i daty jej ujawnienia,
• podanie aktualnego przebiegu samochodu,
• przesłanie opinii warsztatu lub rzeczoznawcy,
• wskazanie, czy pojazd był naprawiany po sprzedaży,
• umożliwienie oględzin samochodu przed dalszą naprawą,
• sprecyzowanie żądania: naprawa, obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy.

Jeżeli kupujący nie przedstawia żadnych dowodów, można odmówić uznania roszczenia, wskazując, że samo zgłoszenie awarii nie wykazuje odpowiedzialności sprzedawcy. Jeżeli natomiast dokumenty rzeczywiście wskazują na wadę istniejącą już przy sprzedaży, warto rozważyć ugodę, obniżenie ceny albo inną formę zakończenia sporu, aby uniknąć kosztów procesu.

FAQ – najczęstsze pytania

Podsumowanie

Gdy kupujący po sprzedaży samochodu zgłasza wadę ukrytą, sprzedawca powinien działać spokojnie i dowodowo. Nie trzeba automatycznie uznawać żądania, ale trzeba ustalić, czy wada rzeczywiście istniała w chwili wydania auta albo wynikała z wcześniejszej przyczyny. Największe znaczenie mają: treść umowy, ogłoszenie, zapewnienia sprzedawcy, dokumentacja serwisowa, stan auta przy sprzedaży oraz opinia techniczna.

W sprzedaży prywatnej możliwe jest ograniczenie lub wyłączenie rękojmi, ale tylko wtedy, gdy wynika to z umowy i nie doszło do podstępnego zatajenia wady. Jeżeli sprawa jest sporna, najlepszym rozwiązaniem jest pisemna odpowiedź, żądanie dowodów i w razie potrzeby analiza dokumentów przez prawnika oraz rzeczoznawcę samochodowego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 556-568.
2. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - Dz.U. 2014 poz. 827, w szczególności przepisy o braku zgodności towaru z umową.
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2000 r., sygn. akt V CKN 66/00.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt V CNP 124/07.