Import odpadów z listy zielonej do Polski – wymogi

UWAGA: możliwość legalnego przywozu konkretnego złomu Cu lub Al zależy od dokładnej klasyfikacji odpadu, jego czystości, stopnia zanieczyszczenia, kraju wysyłki oraz tego, czy odpad ma trafić bezpośrednio do odbiorcy, czy najpierw na Pana teren.

Od czego trzeba zacząć

W opisanej sytuacji najpierw trzeba ustalić nie nazwę firmy w sensie handlowym, lecz model działalności odpadowej. W praktyce odpowiedź na pytanie, czy potrzebny jest „zwykły skup złomu”, czy zezwolenie na przetwarzanie, zależy od tego, jaką rolę będzie Pan pełnił w obrocie odpadami.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach definiuje m.in. posiadacza odpadów, zbieranie odpadów, przetwarzanie odpadów, sprzedawcę odpadów i pośrednika w obrocie odpadami. Znaczenie tych pojęć jest podstawowe, ponieważ od nich zależą obowiązki rejestrowe i zezwoleniowe.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach posiadaczem odpadów jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów. Z kolei art. 3 ust. 1 pkt 34 tej ustawy stanowi, że przez zbieranie odpadów rozumie się gromadzenie odpadów przed ich transportem do miejsc przetwarzania, w tym wstępne sortowanie nieprowadzące do zasadniczej zmiany charakteru i składu odpadów. Art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o odpadach wskazuje natomiast, że przetwarzanie odpadów to procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie.

Jeżeli będzie Pan jedynie organizował transakcję i transport, a odpady pojadą bezpośrednio od zagranicznego dostawcy do końcowego odbiorcy w Polsce, może Pan rozważać model pośrednika albo sprzedawcy odpadów. Jeżeli jednak odpady będą trafiały na Pana plac, co do zasady będzie Pan ich posiadaczem i trzeba analizować obowiązek uzyskania odpowiedniego zezwolenia.

Zgodnie z art. 27 ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach sprzedawca odpadów oraz pośrednik w obrocie odpadami nie przejmują odpowiedzialności za gospodarowanie odpadami, jeżeli nie są posiadaczami tych odpadów. Ten przepis ma praktyczne znaczenie: pozwala prowadzić obrót bez fizycznego obejmowania odpadów, ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście nie dochodzi do ich przejęcia.

Jeżeli działalność ma polegać właśnie na kojarzeniu dostawców i odbiorców złomu bez jego fizycznego przejmowania, warto osobno sprawdzić pośrednictwo w obrocie złomem metali kolorowych.

Jakie przepisy regulują import i wewnątrzunijne przemieszczanie odpadów

Obecnie podstawowym aktem unijnym jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów, które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie (WE) nr 1013/2006. To właśnie ten akt należy brać pod uwagę przy ocenie, czy dany przywóz wymaga uprzedniego zgłoszenia i zgody, czy może odbywać się według uproszczonych zasad właściwych dla określonych odpadów z listy zielonej.

Na poziomie krajowym znaczenie mają przede wszystkim:

• ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach,
• ustawa z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów,
• ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi – jeżeli działalność wiąże się także z innymi obowiązkami produktowymi,
• przepisy wykonawcze dotyczące magazynowania odpadów, zabezpieczenia roszczeń, monitoringu i wymagań dla miejsc magazynowania.

W praktyce organem właściwym w sprawach transgranicznego przemieszczania odpadów po stronie polskiej jest zasadniczo Główny Inspektor Ochrony Środowiska, zgodnie z ustawą z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów.

Czy złom Cu i Al zawsze jest odpadem z listy zielonej

Nie. Sam opis „czysty złom miedzi lub aluminium” nie wystarcza. Konieczne jest przypisanie prawidłowego kodu odpadu według katalogu odpadów oraz ustalenie, czy dany odpad mieści się w odpowiedniej pozycji załączników do unijnych przepisów o przemieszczaniu odpadów. W praktyce bada się też, czy odpad nie jest zanieczyszczony w takim stopniu, że przestaje korzystać z uproszczeń przewidzianych dla odpadów „zielonych”.

Jeżeli materiał jest zanieczyszczony, zmieszany albo zawiera domieszki powodujące zagrożenia środowiskowe, procedura może być bardziej rygorystyczna albo przywóz może być niedopuszczalny w danym modelu. Dlatego przed rozpoczęciem działalności trzeba przygotować karty charakterystyki materiału, specyfikacje jakościowe, zdjęcia, wzory kontraktów, a niekiedy także wyniki badań potwierdzające skład i brak istotnych zanieczyszczeń.

Przywóz z UE a import spoza UE – najważniejsza różnica

Przemieszczanie odpadów między państwami członkowskimi UE i import z państw trzecich to nie to samo. Przy przywozie spoza UE trzeba dodatkowo sprawdzić, czy dla danego rodzaju odpadu i danego państwa wysyłki przywóz do Unii w ogóle jest dopuszczalny oraz na jakich warunkach.

Co do zasady system unijny odróżnia:

• przemieszczanie odpadów przeznaczonych do odzysku,
• przemieszczanie odpadów przeznaczonych do unieszkodliwiania,
• odpady z listy zielonej,
• odpady objęte procedurą notyfikacji i zgody,
• odpady, których przywóz z określonych państw może być zakazany albo ograniczony.

Dla działalności polegającej na sprowadzaniu złomu metali najczęściej kluczowe jest to, czy odpad jest przeznaczony do odzysku. W polskim prawie procesy odzysku wskazuje załącznik nr 1 do ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, a procesy unieszkodliwiania – załącznik nr 2 do tej ustawy.

Jeżeli odpady mają trafić do huty albo do podmiotu prowadzącego odzysk, to zwykle mówimy o przeznaczeniu do odzysku. To jednak nie zwalnia z obowiązków proceduralnych – trzeba jeszcze ustalić, czy dla danego przemieszczenia wystarczy dokument towarzyszący przesyłce, czy konieczna jest formalna notyfikacja i zgoda właściwych organów.

Czy potrzebne jest zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów

Tak, jeżeli odpady będą trafiały na Pana plac lub do magazynu, zasadniczo trzeba przeanalizować obowiązek uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów albo zezwolenia na przetwarzanie odpadów.

Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach prowadzenie zbierania odpadów oraz prowadzenie przetwarzania odpadów wymaga uzyskania zezwolenia, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek. Wyjątki trzeba zawsze sprawdzać bardzo ostrożnie, ponieważ w obrocie złomem często przedsiębiorcy błędnie zakładają, że sam charakter materiału zwalnia z decyzji odpadowych – a tak nie jest.

Jeżeli na placu będzie tylko czasowe gromadzenie złomu przed przekazaniem dalej, zwykle analizuje się zezwolenie na zbieranie odpadów. Jeżeli natomiast na miejscu ma dochodzić do działań kwalifikowanych jako odzysk, np. sortowanie wykraczające poza zwykłe czynności przygotowawcze, demontaż, rozdrabnianie, oczyszczanie czy inna operacja odzysku, może być potrzebne zezwolenie na przetwarzanie odpadów.

To rozróżnienie zależy od konkretnego stanu faktycznego i projektowanej technologii. W wielu sprawach dopiero analiza opisu procesu, maszyn, organizacji placu, czasu magazynowania i relacji z odbiorcą końcowym pozwala ustalić właściwy rodzaj decyzji.

Jakie obowiązki formalne wiążą się z zezwoleniem odpadowym

W przypadku zezwolenia na zbieranie albo przetwarzanie odpadów trzeba liczyć się nie tylko ze złożeniem wniosku. Dochodzą również obowiązki dotyczące miejsca prowadzenia działalności i zabezpieczeń.

W szczególności trzeba przeanalizować:

• tytuł prawny do nieruchomości,
• zgodność sposobu użytkowania terenu z planem miejscowym albo warunkami zabudowy,
• wymogi przeciwpożarowe, w tym operat przeciwpożarowy, jeżeli jest wymagany,
• zabezpieczenie roszczeń, o którym mowa w art. 48a ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach,
• wymagania dla magazynowania odpadów wynikające z art. 25 ustawy o odpadach oraz z rozporządzeń wykonawczych,
• monitoring wizyjny miejsca magazynowania odpadów – jeżeli przepisy go wymagają dla danej działalności.

Art. 25 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach określa podstawowe zasady magazynowania odpadów, w tym obowiązek magazynowania w sposób zgodny z wymaganiami ochrony życia i zdrowia ludzi oraz środowiska. W praktyce dla złomu metali znaczenie mają także warunki techniczne placu, sposób zabezpieczenia przed rozprzestrzenianiem zanieczyszczeń i udokumentowana organizacja obrotu.

BDO – kiedy wpis jest obowiązkowy

W działalności związanej z obrotem odpadami wpis do rejestru BDO jest co do zasady niezbędny. Podstawę stanowią przepisy działu V ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach dotyczące rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami.

W zależności od modelu działalności wpis może dotyczyć m.in. podmiotu:

• transportującego odpady,
• zbierającego odpady,
• przetwarzającego odpady,
• będącego sprzedawcą odpadów lub pośrednikiem w obrocie odpadami.

Bez prawidłowego wpisu do BDO nie należy rozpoczynać działalności. W praktyce numer rejestrowy BDO pojawia się w dokumentach ewidencyjnych i handlowych, a błędne zakwalifikowanie działalności w rejestrze może skutkować problemami przy kontroli i przy przekazywaniu odpadów kontrahentom.

Jeżeli dodatkowo będzie Pan prowadził obrót odpadami opakowaniowymi lub innymi strumieniami wymagającymi odrębnych obowiązków, zakres wpisu może być szerszy.

Jak wygląda dokumentacja przy transgranicznym przemieszczaniu

Nie ma jednej odpowiedzi dla każdego przypadku. Przy przemieszczeniach odpadów z listy zielonej przeznaczonych do odzysku stosuje się co do zasady mniej sformalizowany tryb niż przy odpadach wymagających uprzedniej zgody, ale nadal potrzebna jest kompletna dokumentacja przewozu i umowy pomiędzy stronami.

W praktyce ocenie podlegają zwłaszcza:

• prawidłowa klasyfikacja odpadu,
• przeznaczenie odpadu do odzysku,
• dane wysyłającego, odbiorcy i ewentualnego pośrednika,
• dokument wymagany dla danej kategorii przemieszczania,
• umowa między organizującym przemieszczanie a odbiorcą, przewidująca obowiązki na wypadek nielegalnego przemieszczenia lub niemożności zakończenia transportu zgodnie z planem,
• zgodność transportu z przepisami przewozowymi i celnymi.

W przypadku transportu spoza UE trzeba uwzględnić także formalności graniczne i celne. Sam fakt, że odpad jest „zielony”, nie eliminuje wymagań wynikających z prawa celnego, dokumentacji przewozowej i obowiązków wobec organów.

Jaki profil działalności gospodarczej wybrać

W CEIDG albo KRS dobiera się odpowiednie kody PKD, ale one nie zastępują decyzji odpadowych. Dla legalności działalności zasadnicze znaczenie ma to, czy posiada Pan wymagane zezwolenia i wpisy, a nie sam opis branży w rejestrze przedsiębiorców.

Jeżeli ma Pan działać wyłącznie jako organizator obrotu, bez przyjmowania odpadów na własny teren, zwykle rozważa się model odpowiadający pośrednictwu lub sprzedaży odpadów. Jeżeli ma Pan przyjmować złom na plac, potrzebna będzie analiza działalności jako zbieranie odpadów, a w niektórych wariantach także przetwarzanie.

Nie warto rozpoczynać od założenia „otwieram zwykły skup złomu”, bo w praktyce transgraniczny obrót odpadami jest znacznie bardziej sformalizowany niż lokalny skup surowców. Trzeba połączyć wymagania odpadowe, transportowe, środowiskowe, a czasem także budowlane i przeciwpożarowe.

Tabela: jaki model działalności i jakie skutki prawne

Konsekwencje błędów

W gospodarce odpadami sankcje mogą być dotkliwe. Nielegalne przemieszczanie odpadów może prowadzić do obowiązku ich zwrotu, zatrzymania transportu, administracyjnych kar pieniężnych, a w niektórych przypadkach także odpowiedzialności karnej lub karnej administracyjnej. Odrębne sankcje grożą za prowadzenie działalności bez wymaganego zezwolenia albo bez wpisu do BDO.

Dlatego w tej branży szczególnie ważne jest, aby najpierw zbudować model prawny i dokumentacyjny, a dopiero potem zawierać kontrakty handlowe. W praktyce najwięcej problemów pojawia się wtedy, gdy przedsiębiorca zaczyna od zakupu partii złomu, a dopiero później sprawdza, czy mógł ją legalnie sprowadzić i magazynować.

Co warto przygotować przed startem działalności

1. Listę planowanych kodów odpadów wraz z opisem jakościowym i źródłem pochodzenia.
2. Informację, z jakich państw odpady mają być przywożone i czy będą to państwa UE, OECD czy państwa trzecie spoza tych systemów.
3. Opis modelu logistycznego: bezpośrednio do huty czy przez własny plac.
4. Projekt umów z dostawcą, odbiorcą i przewoźnikiem.
5. Analizę, czy potrzebne jest zezwolenie na zbieranie odpadów, przetwarzanie odpadów, wpis do BDO oraz jakie wymogi techniczne musi spełniać plac.
6. Weryfikację procedury transgranicznego przemieszczania dla każdego rodzaju odpadu i każdego kierunku przywozu.

Wnioski praktyczne

Jeżeli chce Pan sprowadzać do Polski czysty złom Cu i Al wyłącznie po to, aby przekazać go dalej do huty lub innego odbiorcy, najbezpieczniej jest najpierw odpowiedzieć na dwa pytania:

1. Czy odpady będą choćby przejściowo trafiały na Pana teren?
2. Czy dany odpad i dany kierunek przewozu rzeczywiście pozwalają na zastosowanie uproszczonej procedury właściwej dla „zielonej listy”?

Jeżeli odpowiedź na pierwsze pytanie brzmi „nie”, możliwy jest model pośrednika albo sprzedawcy odpadów bez fizycznego przejmowania odpadów. Jeżeli odpowiedź brzmi „tak”, bardzo prawdopodobne będzie uzyskanie zezwolenia na zbieranie odpadów, a czasem także na przetwarzanie. Natomiast przy imporcie spoza UE zawsze trzeba dodatkowo zbadać dopuszczalność przywozu według prawa unijnego dla konkretnego odpadu i konkretnego państwa.

FAQ

Czy do importu złomu z listy zielonej zawsze trzeba mieć zezwolenie na przetwarzanie?

Nie. Zezwolenie na przetwarzanie jest potrzebne wtedy, gdy rzeczywiście będzie Pan prowadził przetwarzanie odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o odpadach. Jeżeli odpady będą tylko magazynowane przed dalszym przekazaniem, częściej analizuje się zezwolenie na zbieranie odpadów.

Czy mogę sprowadzać odpady bez własnego placu?

Tak, w niektórych modelach jest to możliwe. Jeżeli działa Pan jako pośrednik lub sprzedawca odpadów i nie obejmuje ich faktycznie w posiadanie, nie musi Pan mieć własnego miejsca magazynowania tylko z tego powodu. Nadal jednak trzeba spełnić wymagania dokumentacyjne i rejestrowe.

Czy wpis do BDO wystarcza do rozpoczęcia działalności?

Nie. BDO nie zastępuje zezwoleń na zbieranie lub przetwarzanie odpadów ani procedur transgranicznego przemieszczania. To tylko jeden z elementów legalnego prowadzenia działalności.

Czy import spoza UE jest trudniejszy niż przywóz z UE?

Zwykle tak. Trzeba sprawdzić dodatkowe ograniczenia unijne dotyczące przywozu z państw trzecich, a także kwestie celne i dokumentacyjne. Nie każdy odpad, który w UE może krążyć w uproszczonym trybie, będzie mógł być tak samo importowany spoza UE.

Kto kontroluje legalność takiego obrotu?

W zależności od sprawy znaczenie mają m.in. Główny Inspektor Ochrony Środowiska, wojewódzki inspektor ochrony środowiska, marszałek województwa, starosta lub inny organ właściwy do wydania decyzji odpadowej, a przy imporcie także organy celne.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów.
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.
• Ustawa z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów.
• Załącznik nr 1 i załącznik nr 2 do ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach.
• Akty wykonawcze dotyczące magazynowania odpadów, zabezpieczenia roszczeń oraz wymagań dla miejsc magazynowania odpadów – stosownie do konkretnego rodzaju działalności.