Zwolnienie chorobowe po urlopie macierzyńskim

Przykładowa sytuacja: pani Agnieszka przebywa na urlopie macierzyńskim, jest w 10. tygodniu ciąży i zastanawia się, jak wygląda kolejna ciąża w trakcie macierzyńskiego. Ma także zaległy urlop wypoczynkowy i umowę o pracę na czas określony. Chce wiedzieć, czy po macierzyńskim może przejść na L4, czy lepiej najpierw wykorzystać urlop wypoczynkowy oraz czy pracodawca powinien wypłacić jej ekwiwalent za niewykorzystany urlop.

Czy po urlopie macierzyńskim można od razu iść na L4?

Tak. Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego pracownica może korzystać ze zwolnienia lekarskiego, jeżeli lekarz stwierdzi czasową niezdolność do pracy. W praktyce zwolnienie może rozpocząć się od pierwszego dnia po zakończeniu urlopu macierzyńskiego. Nie ma przepisu, który wymagałby faktycznego przepracowania choćby jednego dnia.

Istotne jest natomiast to, aby niezdolność do pracy powstała w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Przy umowie o pracę ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe, a po zakończeniu urlopu macierzyńskiego pracownica nadal pozostaje pracownikiem, o ile stosunek pracy trwa. Zwolnienie lekarskie wystawione w okresie trwania urlopu macierzyńskiego nie przerywa tego urlopu i nie powoduje zamiany zasiłku macierzyńskiego na chorobowy.

Jeżeli powodem niezdolności do pracy jest ciąża, zwolnienie powinno być oznaczone kodem „B” albo pracownica powinna przedstawić zaświadczenie potwierdzające ciążę. Wtedy świadczenie chorobowe przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru. Okres zasiłkowy w ciąży może trwać do 270 dni.

Urlop wypoczynkowy po macierzyńskim czy najpierw zwolnienie lekarskie?

To zależy przede wszystkim od stanu zdrowia pracownicy. Jeżeli pracownica jest zdolna do pracy, może po urlopie macierzyńskim złożyć wniosek o urlop wypoczynkowy. Zgodnie z art. 163 § 3 Kodeksu pracy pracodawca udziela pracownicy urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim na jej wniosek.

Jeżeli jednak lekarz stwierdzi niezdolność do pracy, pierwszeństwo ma zwolnienie lekarskie. Choroby nie powinno się „zastępować” urlopem wypoczynkowym. Jeżeli L4 rozpocznie się przed planowanym urlopem, pracodawca powinien przesunąć urlop na późniejszy termin. Jeżeli choroba wystąpi już w czasie urlopu wypoczynkowego, niewykorzystana część urlopu powinna zostać udzielona później.

Decyzja o L4 powinna więc wynikać z oceny lekarza, a nie tylko z kalkulacji finansowej. Przy ciąży świadczenie chorobowe wynosi 100% podstawy wymiaru, ale trzeba pamiętać o zasadach kontroli zwolnień i obowiązku wykorzystywania L4 zgodnie z jego celem. Więcej na ten temat omawia artykuł: zwolnienie lekarskie w ciąży.

Zaległy urlop wypoczynkowy po urlopie macierzyńskim

Urlop wypoczynkowy powinien być co do zasady udzielany w roku, w którym pracownik nabył do niego prawo. Jeżeli nie został wykorzystany w terminie, pracodawca powinien udzielić urlopu zaległego najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Nie oznacza to jednak, że po 30 września urlop automatycznie przepada.

Roszczenia ze stosunku pracy, w tym roszczenie o udzielenie urlopu wypoczynkowego, przedawniają się zasadniczo z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. W odniesieniu do urlopu zaległego termin ten najczęściej liczy się od dnia, w którym urlop powinien zostać udzielony najpóźniej, czyli od 30 września następnego roku. Należy jednak każdorazowo ustalić, za jaki rok przysługuje urlop i czy nie wystąpiły szczególne okoliczności wpływające na bieg terminu.

Warto też pamiętać, że Kodeks pracy przewiduje szczególne zawieszenie biegu przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy na czas urlopu wychowawczego. Sama okoliczność korzystania z urlopu macierzyńskiego albo rodzicielskiego nie powinna być utożsamiana z takim zawieszeniem bez odrębnej podstawy prawnej.

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop

Pracodawca nie wypłaca ekwiwalentu za urlop tylko dlatego, że pracownica ma dużo dni zaległego urlopu albo przechodzi po macierzyńskim na L4. W czasie trwania zatrudnienia podstawową zasadą jest wykorzystanie urlopu w naturze. Ekwiwalent pieniężny przysługuje dopiero wtedy, gdy urlopu nie można wykorzystać z powodu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy.

Jeżeli więc umowa o pracę nadal trwa, pracodawca powinien rozliczać urlop jako urlop do wykorzystania, a nie wypłacać ekwiwalent. Jeżeli natomiast umowa się kończy i pozostaje niewykorzystany urlop, ekwiwalent należy wypłacić przy końcowym rozliczeniu, co do zasady najpóźniej w dniu ustania stosunku pracy albo wraz z najbliższą wypłatą końcową, jeżeli tak rozlicza się należności pracownicze.

Przy umowie na czas określony trzeba dodatkowo sprawdzić ochronę wynikającą z ciąży. Umowa o pracę na czas określony albo na okres próbny przekraczający miesiąc, która miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, co do zasady przedłuża się do dnia porodu. Wyjątek dotyczy m.in. umowy na zastępstwo. Dlatego przy rozliczaniu urlopu i ekwiwalentu istotna jest sytuacja kobiety na czas określony.

Jak będzie naliczane chorobowe po macierzyńskim?

Jeżeli po urlopie macierzyńskim pracownica przechodzi na zwolnienie lekarskie, w pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy przysługuje jej wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, czy zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego. Pracownikowi przysługuje wynagrodzenie chorobowe za pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym, a po ukończeniu 50 lat za pierwsze 14 dni. Następnie wypłacany jest zasiłek chorobowy.

W ciąży zarówno wynagrodzenie chorobowe, jak i zasiłek chorobowy wynoszą 100% podstawy wymiaru. Podstawę zasiłku chorobowego pracownika ustala się zasadniczo z przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy, z ustawowymi odliczeniami. Jednak art. 43 ustawy zasiłkowej przewiduje ważną zasadę: podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków tego samego albo innego rodzaju nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż miesiąc kalendarzowy.

W praktyce oznacza to, że jeżeli zasiłek chorobowy nastąpi bezpośrednio po zasiłku macierzyńskim albo po bardzo krótkiej przerwie, podstawa może pozostać taka sama jak przy poprzednim świadczeniu. Jeżeli natomiast między świadczeniami wystąpi przerwa obejmująca co najmniej miesiąc kalendarzowy, podstawa może być ustalana od nowa. Każdorazowo znaczenie mają daty, rodzaj wypłacanego świadczenia i dokumenty przekazane do ZUS lub pracodawcy.

FAQ

Podsumowanie

Przejście na zwolnienie chorobowe po urlopie macierzyńskim jest możliwe, także przy kolejnej ciąży. Kluczowe jest jednak prawidłowe ustalenie dat: zakończenia urlopu macierzyńskiego, początku L4, ewentualnego urlopu wypoczynkowego i końca umowy o pracę. Od tych dat zależy prawo do świadczeń, sposób obliczenia podstawy zasiłku oraz obowiązek wypłaty ekwiwalentu za urlop.

W opisanej sytuacji nie należy automatycznie zakładać, że pracownica musi najpierw przepracować jeden dzień. Jeśli jest niezdolna do pracy od dnia następującego po urlopie macierzyńskim, może uzyskać zwolnienie od tej daty. Jeżeli natomiast chce i może wykorzystać zaległy urlop, powinna złożyć wniosek o urlop wypoczynkowy bezpośrednio po macierzyńskim.

Źródła

• Kodeks pracy – w szczególności art. 92, 161, 163, 165, 166, 168, 171, 177, 291 i 293¹.
• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – w szczególności art. 6, 8, 11, 36 i 43.
• ZUS – prawo do zasiłku chorobowego i okres przysługiwania.
• ZUS – wysokość zasiłku chorobowego.