Zwolnienie lekarskie na leczenie za granicą

Leczenie za granicą w czasie zwolnienia lekarskiego nie jest zakazane samo przez się. Kluczowe jest to, czy wyjazd ma realny związek z leczeniem i czy sposób korzystania ze zwolnienia nie narusza celu L4. Zwolnienie lekarskie nie jest urlopem ani zgodą na dowolny wyjazd, ale ma umożliwić odzyskanie zdolności do pracy.

W opisanej sytuacji najbezpieczniejsze jest uzyskanie od lekarza prowadzącego jednoznacznej informacji, że planowany wyjazd i zabiegi nie są przeciwwskazane w Pana stanie zdrowia. Warto też zadbać o dokumenty potwierdzające wizyty w klinice, harmonogram terapii oraz adres, pod którym będzie Pan przebywał podczas leczenia.

Czy można mieć zwolnienie lekarskie na leczenie za granicą?

Tak, jest to możliwe, jeżeli lekarz uzna, że w danym okresie jest Pan niezdolny do pracy, a wyjazd ma charakter leczniczy. Przepisy nie wymagają, aby osoba przebywająca na L4 pozostawała wyłącznie w Polsce. Nie zakazują również korzystania z leczenia za granicą, także wtedy, gdy jest to metoda uzupełniająca lub niekonwencjonalna, o ile nie stoi ona w sprzeczności z zaleceniami medycznymi i nie wydłuża niezdolności do pracy.

Problem pojawia się wtedy, gdy wyjazd wygląda na turystyczny, rekreacyjny albo sprzeczny z zaleceniami lekarza. Jeżeli celem wyjazdu jest rzeczywiste leczenie za granicą, należy to dobrze udokumentować. Przy podobnych sytuacjach warto też znać zasady, jakie ZUS i pracodawca stosują przy ocenie, czy wyjazd za granicę na L4 nie narusza celu zwolnienia.

Wskazanie na zwolnieniu „chory może chodzić” oznacza, że pacjent nie musi leżeć przez cały czas. Nie daje jednak pełnej swobody podróżowania. Pozwala na zwykłe czynności życia codziennego, dojazd do lekarza, zabiegi, zakup leków czy podstawowe sprawy, które nie pogarszają stanu zdrowia. Im bardziej nietypowy jest wyjazd, tym większe znaczenie ma dokumentacja medyczna.

Kiedy pracownik traci prawo do zasiłku chorobowego?

Podstawowe znaczenie ma art. 17 ustawy zasiłkowej. Po zmianach obowiązujących od 13 kwietnia 2026 r. ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, jeżeli w czasie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia. Zasiłek nie przysługuje również wtedy, gdy zaświadczenie lekarskie zostało sfałszowane.

Praca zarobkowa jest obecnie rozumiana szeroko: jako każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania. Przepisy przewidują wyjątek dla czynności incydentalnych, których podjęcia wymagają istotne okoliczności, ale takim usprawiedliwieniem nie może być samo polecenie pracodawcy.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie albo rekonwalescencję. Nie chodzi więc o każdą aktywność poza domem, lecz o takie zachowanie, które w konkretnym stanie faktycznym może zaszkodzić leczeniu. Z tego powodu inaczej oceniany będzie wyjazd na zabiegi do kliniki, a inaczej wyjazd wypoczynkowy, intensywne zwiedzanie, imprezy, sport albo inne działania niezgodne z celem L4.

Leczenie akupunkturą za granicą a cel zwolnienia

Jeżeli leczenie akupunkturą jest prowadzone w klinice, ma określony harmonogram i jest związane z chorobą, która powoduje niezdolność do pracy, można argumentować, że wyjazd służy celowi zwolnienia. Nie ma przepisu, który automatycznie pozbawiałby zasiłku dlatego, że pacjent korzysta z leczenia za granicą albo z metody niestandardowej.

Ryzyko zależy jednak od konkretów. Znaczenie mają: rodzaj choroby, zalecenia lekarza wystawiającego zwolnienie, charakter terapii, długość pobytu, sposób podróży, aktywności podejmowane na miejscu oraz to, czy pacjent może wykazać, że faktycznie się leczył. Przy poważnej chorobie oczu i planowanych zabiegach co drugi dzień warto zgromadzić dokumentację jeszcze przed wyjazdem.

Najlepiej poprosić lekarza prowadzącego o krótką informację, że w Pana stanie zdrowia nie ma przeciwwskazań do przebywania pod wskazanym adresem za granicą w celu leczenia oraz że planowana terapia nie koliduje z procesem leczenia. Nie musi to być dokument zawierający szczegółowy opis choroby dla pracodawcy.

Jak zgłosić zmianę miejsca pobytu podczas L4?

Adres pobytu w czasie niezdolności do pracy ma bardzo duże znaczenie, ponieważ to pod tym adresem może zostać przeprowadzona kontrola. Jeżeli już przy wystawianiu e-ZLA wiadomo, że w czasie zwolnienia będzie Pan przebywał za granicą, należy podać lekarzowi właściwy adres pobytu. Jeżeli adres zmieni się dopiero później, trzeba poinformować o tym płatnika składek, zwykle pracodawcę, oraz ZUS nie później niż w ciągu 3 dni od zmiany.

Powiadomienie warto złożyć w sposób możliwy do udowodnienia: przez PUE/eZUS, pisemnie, e-mailem do kadr, jeżeli pracodawca taką formę akceptuje, albo inną utrwaloną formą. Sama rozmowa telefoniczna może być niewystarczająca dowodowo. Niedopełnienie obowiązku może spowodować, że zawiadomienie o badaniu albo kontroli wysłane na dotychczasowy adres zostanie uznane za skutecznie doręczone.

W praktyce oznacza to, że pacjent przebywający za granicą powinien działać z wyprzedzeniem. Trzeba podać dokładny adres kliniki, hotelu, mieszkania lub innego miejsca pobytu, a przy zmianie miejsca noclegu ponownie zawiadomić ZUS i płatnika składek. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy możliwa jest kontrola ZUS albo kontrola pracodawcy.

Czy pracodawca dowie się, jaka choroba jest przyczyną zwolnienia?

Co do zasady pracodawca nie powinien otrzymać informacji o rozpoznaniu choroby ani numeru statystycznego choroby. Elektroniczne zwolnienie lekarskie jest udostępniane płatnikowi składek bez numeru statystycznego choroby. Pracodawca może natomiast widzieć dane potrzebne do obsługi zwolnienia, w tym okres niezdolności do pracy, adres pobytu oraz wskazanie lekarskie, czy chory powinien leżeć, czy może chodzić.

Pracodawca lub osoba kontrolująca nie powinni żądać od pracownika ujawnienia szczegółów stanu zdrowia ani przyczyny niezdolności do pracy. Można więc przekazać informację o zmianie adresu pobytu i celu leczniczym wyjazdu bez opisywania diagnozy. W razie potrzeby dokumenty medyczne można przedstawić ZUS albo sądowi, jeżeli powstanie spór o prawo do świadczenia.

Kontrola zwolnienia lekarskiego podczas pobytu za granicą

Kontrola może dotyczyć dwóch kwestii: prawidłowości orzeczenia o czasowej niezdolności do pracy oraz prawidłowości wykorzystywania zwolnienia. Pracodawca uprawniony do kontroli może sprawdzać, czy pracownik nie wykonuje pracy zarobkowej i nie podejmuje aktywności sprzecznej z celem zwolnienia. ZUS może prowadzić własne postępowanie i ostatecznie rozstrzygać o prawie do zasiłku.

Od 13 kwietnia 2026 r. zasady kontroli są szerzej uregulowane w ustawie zasiłkowej. Kontrola może być prowadzona m.in. w miejscu zamieszkania, miejscu pobytu wskazanym na zwolnieniu, miejscu pracy, miejscu prowadzenia działalności albo w innym miejscu, jeżeli jest to konieczne ze względu na cel kontroli. Osoba kontrolowana ma prawo zgłosić zastrzeżenia do protokołu kontroli w terminie 7 dni od jego otrzymania.

Nieobecność pod adresem pobytu nie zawsze oznacza nadużycie. Jeżeli wynika z wizyty lekarskiej, zabiegu, badań, zakupu leków lub innej uzasadnionej przyczyny, należy ją wyjaśnić i udokumentować. Problemem byłaby natomiast nieobecność bez wyjaśnienia albo aktywność wskazująca, że zwolnienie było wykorzystywane jak urlop.

Przedłużenie zwolnienia lekarskiego za granicą

Jeżeli w czasie pobytu za granicą okaże się, że niezdolność do pracy trwa dłużej, trzeba zadbać o prawidłowy dokument. Zasiłek chorobowy może być wypłacony również wtedy, gdy niezdolność do pracy została orzeczona za granicą. Potrzebne jest zaświadczenie zagranicznego zakładu leczniczego albo zagranicznego lekarza.

Zaświadczenie powinno zawierać nazwę zagranicznego zakładu leczniczego albo imię i nazwisko lekarza, datę wystawienia i podpis oraz początkową i końcową datę niezdolności do pracy. Co do zasady dokument należy przetłumaczyć na język polski. Tłumaczenie nie jest wymagane, jeżeli zaświadczenie zostało wystawione na terytorium i w języku urzędowym państwa UE, państwa EFTA będącego stroną umowy o EOG, Szwajcarii albo państwa, z którym Polska ma odpowiednią umowę międzynarodową w zakresie zabezpieczenia społecznego.

W przypadku Turcji trzeba każdorazowo sprawdzić, czy dokument spełnia wymogi dotyczące państw objętych umowami międzynarodowymi. Dla bezpieczeństwa praktycznego warto przygotować tłumaczenie na język polski, zwłaszcza gdy dokument jest wystawiony w języku tureckim lub angielskim i ma być podstawą wypłaty świadczenia w Polsce.

Jak przygotować się do wyjazdu na leczenie za granicą?

Przed wyjazdem warto wykonać kilka kroków, które zmniejszą ryzyko sporu z pracodawcą lub ZUS:

• uzyskać e-ZLA od lekarza, który zna stan zdrowia i podstawę niezdolności do pracy;
• podać lekarzowi rzeczywisty adres pobytu w czasie zwolnienia, jeżeli będzie inny niż adres w dokumentacji;
• poprosić o informację, że wyjazd w celu leczenia nie jest przeciwwskazany;
• zachować potwierdzenie rejestracji w klinice, harmonogram wizyt, rachunki, opisy zabiegów i zalecenia;
• zgłosić zmianę adresu pobytu do ZUS i płatnika składek w terminie 3 dni, jeżeli adres zmieni się w trakcie L4;
• unikać aktywności turystycznych, rekreacyjnych lub zarobkowych, które mogłyby sugerować wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z celem.

Co zrobić, gdy ZUS zakwestionuje L4?

Jeżeli ZUS uzna, że zwolnienie było wykorzystywane nieprawidłowo, może wydać decyzję odmawiającą prawa do zasiłku za określony okres. Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu. Termin na odwołanie wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję.

W sporze największe znaczenie mają dowody: dokumentacja medyczna z Polski i z zagranicy, potwierdzenia wizyt, zalecenia lekarskie, bilety, adres pobytu, korespondencja z pracodawcą lub ZUS oraz wyjaśnienie, dlaczego określone czynności były zgodne z celem leczenia. Jeżeli kontrola zakończyła się protokołem, należy uważnie sprawdzić jego treść i w terminie zgłosić zastrzeżenia.

FAQ

Czy samo przebywanie za granicą na L4 jest zakazane?

Nie. Przepisy nie zakazują samego pobytu za granicą podczas zwolnienia lekarskiego. Zakazane jest wykorzystywanie zwolnienia w sposób sprzeczny z jego celem, czyli np. wykonywanie pracy zarobkowej albo podejmowanie aktywności, która utrudnia leczenie lub rekonwalescencję.

Czy adnotacja „chory może chodzić” pozwala na podróż zagraniczną?

Nie zawsze. Taka adnotacja oznacza, że pacjent może wykonywać zwykłe czynności życia codziennego i nie musi stale leżeć. Nie jest jednak automatyczną zgodą na każdy wyjazd. Podróż powinna być zgodna ze stanem zdrowia i najlepiej potwierdzona zaleceniem lub brakiem przeciwwskazań od lekarza.

Czy muszę zgłaszać ZUS wyjazd na leczenie za granicą?

Jeżeli zmienia się adres pobytu wskazany w zwolnieniu lekarskim, trzeba poinformować o tym płatnika składek oraz ZUS nie później niż w ciągu 3 dni od zmiany. Jeśli adres zagraniczny jest znany już przy wystawianiu e-ZLA, należy podać go lekarzowi jako adres pobytu w okresie niezdolności do pracy.

Czy pracodawca może pytać, na co choruję?

Nie powinien żądać informacji o rozpoznaniu choroby ani przyczynie niezdolności do pracy. Pracodawca potrzebuje danych koniecznych do obsługi zwolnienia i ewentualnej kontroli, w tym adresu pobytu, ale nie szczegółowej diagnozy.

Co grozi za niezgłoszenie zmiany adresu podczas L4?

Najpoważniejsze ryzyko polega na tym, że zawiadomienie o badaniu lub kontroli wysłane na dotychczasowy adres może zostać uznane za skutecznie doręczone. Jeżeli pacjent nie stawi się na badanie albo nie wyjaśni nieobecności, ZUS może zakwestionować prawo do świadczenia.

Czy zagraniczne zaświadczenie lekarskie zawsze trzeba tłumaczyć?

Nie zawsze. Co do zasady zagraniczne zaświadczenie powinno być przetłumaczone na język polski. Tłumaczenie nie jest wymagane m.in. dla zaświadczeń wystawionych na terytorium i w języku urzędowym państw UE, EFTA/EOG, Szwajcarii oraz państw objętych odpowiednimi umowami międzynarodowymi z Polską.

Czy ZUS może odebrać zasiłek za cały okres zwolnienia?

Tak, jeżeli zostanie wykazane, że w okresie orzeczonej niezdolności do pracy ubezpieczony wykonywał pracę zarobkową albo podejmował aktywność niezgodną z celem zwolnienia. W razie decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Podsumowanie

Zwolnienie lekarskie na czas leczenia za granicą jest możliwe, ale wymaga ostrożności. Najważniejsze jest, aby wyjazd miał realny cel leczniczy, był zgodny z zaleceniami lekarza i nie wyglądał jak wykorzystanie L4 do wypoczynku. Warto zadbać o dokumentację przed wyjazdem, podać prawidłowy adres pobytu i zachować dowody odbytych wizyt lub zabiegów.

Pracodawca nie musi znać szczegółów choroby, ale ma prawo znać dane potrzebne do obsługi zwolnienia, w tym adres pobytu. Jeżeli adres zmienia się w czasie L4, należy poinformować o tym zarówno płatnika składek, jak i ZUS w terminie 3 dni. W razie sporu z ZUS decydują konkretne okoliczności i dowody.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w szczególności art. 17, art. 55, art. 59 oraz art. 68–68e.
• Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2026 r. poz. 26.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje o zmianach w kontroli i wykorzystywaniu zwolnień od pracy od 13 kwietnia 2026 r.: zus.pl.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obowiązek informowania o miejscu pobytu w czasie zwolnienia: zus.pl.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, niezbędne dokumenty do zasiłku chorobowego, w tym zaświadczenie lekarskie wystawione za granicą: zus.pl.