Odstąpienie od umowy po awarii quada i odszkodowanie

Jakie przepisy mają dziś zastosowanie?

Jeżeli quad został kupiony jako konsument od przedsiębiorcy, to do reklamacji stosuje się obecnie przepisy rozdziału 5a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, w szczególności art. 43a-43g tej ustawy. Dla umów sprzedaży zawartych od 1 stycznia 2023 r. właśnie te przepisy zastąpiły w praktyce klasyczną rękojmię konsumencką z Kodeksu cywilnego.

Oznacza to, że w pierwszej kolejności ocenia się, czy towar jest zgodny z umową. Zgodnie z art. 43b ust. 1 i 2 ustawy o prawach konsumenta towar musi nadawać się do celu, do którego zwykle używa się towaru tego rodzaju, odpowiadać opisowi, jakości, trwałości i bezpieczeństwu, jakich konsument może rozsądnie oczekiwać. Quad, który po kilku miesiącach normalnego używania wybucha lub ulega spaleniu, może być przykładem bardzo poważnego braku zgodności towaru z umową.

Jeżeli natomiast zakup nastąpił przed 1 stycznia 2023 r., zastosowanie mogą mieć jeszcze przepisy o rękojmi z art. 556-576 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. W praktyce więc kluczowa jest data zawarcia umowy.

Czy można odstąpić od umowy, jeśli sprzedawca chce dać nowy pojazd?

Co do zasady konsument może najpierw żądać naprawy albo wymiany towaru na zgodny z umową na podstawie art. 43d ust. 1 ustawy o prawach konsumenta. Sprzedawca powinien doprowadzić towar do zgodności z umową w rozsądnym czasie od chwili poinformowania go o braku zgodności i bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta, zgodnie z art. 43d ust. 4 tej ustawy.

Prawo do obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy powstaje w przypadkach wskazanych w art. 43e ust. 1 ustawy o prawach konsumenta, w szczególności gdy:

• sprzedawca odmówił doprowadzenia towaru do zgodności z umową zgodnie z art. 43d ust. 2,
• sprzedawca nie doprowadził towaru do zgodności z umową zgodnie z art. 43d ust. 4-6,
• brak zgodności towaru z umową występuje nadal mimo prób usunięcia problemu,
• brak zgodności jest na tyle istotny, że uzasadnia obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy bez wcześniejszego korzystania z naprawy lub wymiany,
• z oświadczenia sprzedawcy albo z okoliczności wyraźnie wynika, że nie doprowadzi on towaru do zgodności z umową w rozsądnym czasie lub bez nadmiernych niedogodności.

Przy awarii polegającej na wybuchu lub spaleniu pojazdu argument o istotnym braku zgodności z umową jest bardzo silny, bo chodzi nie tylko o wadę użytkową, ale także o bezpieczeństwo produktu. Jeżeli stan faktyczny potwierdzi, że pojazd stwarzał realne zagrożenie, można bronić stanowiska, że konsument nie musi godzić się na kolejny egzemplarz tego samego modelu.

Należy jednak zaznaczyć, że ostateczna ocena zawsze zależy od dowodów: przyczyny pożaru, treści ekspertyzy, warunków użytkowania, instrukcji, ewentualnych przeróbek pojazdu i tego, czy awaria rzeczywiście wynikała z wady towaru.

Jak złożyć skuteczne odstąpienie od umowy?

Jeżeli są podstawy do odstąpienia, warto złożyć sprzedawcy wyraźne pisemne oświadczenie, że na podstawie art. 43e ust. 1 w zw. z art. 43e ust. 3 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta odstępuje Pani od umowy sprzedaży i żąda zwrotu całej zapłaconej ceny.

W piśmie należy:

• wskazać datę zakupu, model pojazdu i cenę,
• opisać przebieg awarii oraz datę zdarzenia,
• powołać się na brak zgodności towaru z umową i jego istotny charakter,
• wskazać, że nie akceptuje Pani wymiany, jeżeli okoliczności uzasadniają odstąpienie,
• zażądać zwrotu ceny na rachunek bankowy,
• wyznaczyć krótki termin zapłaty, np. 7 albo 14 dni od doręczenia pisma,
• dołączyć kopie dowodów.

Zgodnie z art. 43e ust. 5 ustawy o prawach konsumenta sprzedawca ma obowiązek zwrócić konsumentowi kwoty należne wskutek skorzystania z prawa odstąpienia lub obniżenia ceny niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta.

Jeżeli płatność nie nastąpi, kolejnym krokiem jest przedsądowe wezwanie do zapłaty, a następnie pozew.

Czy oprócz zwrotu ceny można żądać odszkodowania?

Tak, ale trzeba rozróżnić kilka podstaw prawnych.

Po pierwsze, jeżeli dojdzie do skutecznego odstąpienia od umowy albo obniżenia ceny w reżimie rękojmi, zastosowanie może mieć art. 566 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Przepis ten przewiduje naprawienie szkody poniesionej przez kupującego wskutek zawarcia umowy bez wiedzy o wadzie. Ten przepis ma nadal znaczenie głównie w sprawach, w których stosuje się rękojmię, np. poza sprzedażą konsumencką objętą nowym reżimem albo do starszych umów.

Po drugie, niezależnie od reżimu reklamacyjnego można dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych z art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, jeżeli sprzedawca nienależycie wykonał umowę, a szkoda pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z tym naruszeniem. Dla odpowiedzialności odszkodowawczej istotny jest także art. 361 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, który określa związek przyczynowy i zakres naprawienia szkody.

Po trzecie, jeżeli szkoda została wyrządzona przez produkt niebezpieczny, wchodzi w grę odpowiedzialność producenta z art. 449(1)-449(11) ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 449(1) § 1 Kodeksu cywilnego kto wytwarza w zakresie swojej działalności gospodarczej produkt niebezpieczny, odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt. Produktem niebezpiecznym jest rzecz, która nie zapewnia bezpieczeństwa, jakiego można oczekiwać przy normalnym użyciu, zgodnie z art. 449(1) § 3 Kodeksu cywilnego.

W tym reżimie możliwe jest dochodzenie naprawienia szkody na osobie oraz szkody w mieniu. Trzeba jednak wykazać, że produkt był niebezpieczny, powstała szkoda i istnieje związek przyczynowy między produktem a szkodą.

Jakie szkody mogą wchodzić w grę?

W zależności od stanu faktycznego można rozważać żądanie:

• zwrotu ceny pojazdu po skutecznym odstąpieniu od umowy,
• zwrotu kosztów transportu, ekspertyzy, przechowania wraku, korespondencji i innych wydatków poniesionych w związku z reklamacją,
• odszkodowania za uszkodzenie innego mienia, np. odzieży, telefonu, garażu, ogrodzenia lub innych rzeczy zniszczonych wskutek pożaru,
• odszkodowania za koszty leczenia, dojazdów, rehabilitacji i opieki, jeśli ktoś doznał obrażeń,
• zadośćuczynienia za krzywdę na podstawie art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli doszło do uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia,
• renty, jeżeli skutki zdrowotne są trwałe, na podstawie art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli wybuch quada spowodował obrażenia u Pani taty, to roszczenia za szkodę na osobie co do zasady przysługują przede wszystkim jemu jako poszkodowanemu. Pani jako kupująca może natomiast dochodzić własnych szkód majątkowych wynikających z wadliwości pojazdu.

Czy brak rejestracji albo ubezpieczenia przekreśla roszczenia?

Sam brak rejestracji lub ubezpieczenia nie przekreśla automatycznie roszczeń z tytułu wady towaru ani odpowiedzialności za produkt niebezpieczny. Dla odpowiedzialności sprzedawcy lub producenta najważniejsze jest to, czy wada istniała oraz czy to ona doprowadziła do szkody.

Jednocześnie trzeba uczciwie zaznaczyć, że sposób używania pojazdu może mieć znaczenie dowodowe. Jeżeli sprzedawca będzie twierdził, że quad był eksploatowany niezgodnie z instrukcją, przeciążony, przerabiany lub używany w warunkach niedozwolonych, może próbować uwolnić się od odpowiedzialności albo ograniczyć jej zakres. Dlatego tak ważne są: instrukcja, karta produktu, dokumenty serwisowe i opinia techniczna.

Domniemanie istnienia wady i terminy

Zgodnie z art. 43c ust. 1 ustawy o prawach konsumenta sprzedawca odpowiada za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili jego dostarczenia i ujawniony w ciągu dwóch lat od tej chwili. Co więcej, jeżeli brak zgodności ujawnił się przed upływem dwóch lat od dostarczenia towaru, domniemywa się, że istniał on już w chwili dostarczenia, chyba że sprzedawca wykaże co innego albo domniemania nie da się pogodzić ze specyfiką towaru lub charakterem braku zgodności - art. 43c ust. 2 ustawy.

Dla konsumenta to bardzo ważne ułatwienie dowodowe. Jeżeli awaria nastąpiła po trzech miesiącach, sprzedawca ma trudniej z prostym przerzuceniem winy na użytkownika.

Roszczenie o naprawę lub wymianę warto zgłosić jak najszybciej, a wszelkie żądania pieniężne formułować pisemnie. Roszczenia odszkodowawcze przedawniają się według zasad ogólnych, przy czym termin może być różny zależnie od podstawy prawnej i rodzaju szkody.

Jakie dowody warto zgromadzić?

W sprawie takiej jak ta znaczenie mają przede wszystkim dowody techniczne. Warto zgromadzić:

• fakturę albo paragon, umowę sprzedaży i kartę gwarancyjną,
• korespondencję ze sprzedawcą, w tym propozycję zwrotu pieniędzy lub wymiany,
• ekspertyzę rzeczoznawcy lub serwisu,
• zdjęcia i nagrania po awarii,
• notatkę policji i straży pożarnej,
• dokumentację medyczną poszkodowanego, jeżeli doszło do obrażeń,
• dane świadków zdarzenia,
• instrukcję użytkowania i warunki techniczne pojazdu.

Jeżeli pojazd nadal istnieje w stanie po awarii, nie należy go samodzielnie naprawiać ani rozbierać przed zabezpieczeniem dowodu. W sporze o przyczynę pożaru stan wraku może mieć kluczowe znaczenie.

Proponowana kolejność działań

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce różnią się roszczenia o zwrot ceny i roszczenia odszkodowawcze.

FAQ

Czy sprzedawca może narzucić wymianę, jeśli nie chcę już tego pojazdu?

Nie zawsze. Jeżeli brak zgodności towaru z umową jest istotny albo sprzedawca nie doprowadził towaru do zgodności w sposób wymagany przez art. 43d ustawy o prawach konsumenta, można skorzystać z prawa odstąpienia od umowy na podstawie art. 43e tej ustawy.

Czy mogę żądać odszkodowania, jeśli poszkodowany był tata, a kupującą byłam ja?

Tak, ale zakres roszczeń będzie różny. Pani może dochodzić własnych szkód majątkowych, a tata własnych roszczeń za szkodę na osobie lub w jego mieniu. Jeżeli chcecie dochodzić obu grup roszczeń, trzeba je dobrze rozdzielić.

Czy muszę mieć opinię biegłego przed złożeniem reklamacji?

Nie, nie jest to warunek formalny reklamacji. W sprawie pożaru lub wybuchu opinia techniczna bardzo jednak pomaga, bo ułatwia wykazanie, że przyczyną była wada produktu, a nie sposób używania.

Ile czasu ma sprzedawca na zwrot pieniędzy po odstąpieniu?

Zgodnie z art. 43e ust. 5 ustawy o prawach konsumenta zwrot powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od otrzymania oświadczenia o odstąpieniu od umowy.

Czy warto zgłosić sprawę także producentowi?

Tak, zwłaszcza gdy mogło dojść do szkody wyrządzonej przez produkt niebezpieczny. Odpowiedzialność producenta wynika z art. 449(1)-449(11) Kodeksu cywilnego i może być istotna, gdy szkoda wykracza poza sam zwrot ceny.

Źródła

1. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - art. 43a-43g.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

3. W szczególności: art. 361, art. 444, art. 445, art. 471, art. 556-576 oraz art. 449(1)-449(11) ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.