Odstąpienie od umowy kupna samochodu i zwrot zadatku

Zadatek czy zaliczka – to robi dużą różnicę

Na początku trzeba ustalić, czy wpłacone 1000 zł było zadatkiem, czy tylko zaliczką. To nie są pojęcia równoważne.

Zadatek reguluje art. 394 § 1-3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli jedna ze stron nie wykona umowy, druga może bez wyznaczania terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała – może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

Zaliczka nie daje takich skutków. Jeżeli umowa nie dojdzie do skutku, co do zasady podlega zwrotowi jako świadczenie nienależne albo spełnione na poczet niezrealizowanej umowy.

O tym, czy była to zaliczka czy zadatek, decyduje przede wszystkim treść umowy, pokwitowania, ogłoszenia, korespondencji SMS, e-maili albo wiadomości w komunikatorze. Sama nazwa użyta przez komis ma znaczenie praktyczne, ale nie zawsze jest rozstrzygająca – liczy się także rzeczywista treść uzgodnień stron.

Kiedy można odstąpić od umowy i żądać zwrotu zadatku?

Jeżeli zawarli Państwo umowę przedwstępną albo inną umowę, przy której wręczono zadatek, to podstawą jest art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten działa wtedy, gdy umowa nie została wykonana przez jedną ze stron.

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że kupujący ujawnił przed finalizacją transakcji okoliczności wskazujące, że pojazd może nie odpowiadać temu, co wynikało z oferty lub zapewnień sprzedawcy. Jeżeli sprzedawca oferował auto bez ujawnienia istotnej ingerencji w jednostkę napędową, a później okazało się, że silnik pochodzi z innego pojazdu albo istnieją rozbieżności identyfikacyjne, to można argumentować, że sprzedawca nie był gotów wykonać umowy w uzgodnionym kształcie.

Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy:

• sprzedawca zapewniał o określonym pochodzeniu lub stanie auta,
• auto miało posiadać cechy istotne dla decyzji o zakupie,
• niezgodności dotyczą legalności identyfikacji pojazdu, historii napraw albo pochodzenia silnika,
• kupujący nie został o tym jasno poinformowany przed wpłatą zadatku.

Czy można żądać podwójnego zadatku?

Tak, ale nie w każdej sytuacji. Zgodnie z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego żądanie sumy dwukrotnie wyższej przysługuje stronie, która dała zadatek, jeżeli druga strona nie wykonała umowy.

W praktyce trzeba jednak ostrożnie ocenić stan faktyczny. Sprzedawca może twierdzić, że umowę chciał wykonać, a kupujący po prostu zmienił zdanie. Dlatego trzeba zebrać dowody, że powodem rezygnacji były istotne, ujawnione po wpłacie zadatku nieprawidłowości dotyczące auta, a nie zwykła rezygnacja bez przyczyny.

Jeżeli nie da się jednoznacznie wykazać niewykonania umowy przez sprzedawcę, nadal bardzo realne może być co najmniej żądanie zwrotu wpłaconej kwoty, zwłaszcza gdy sprzedawca zataił informacje istotne dla decyzji o zakupie albo wprowadził kupującego w błąd co do właściwości pojazdu.

Znaczenie wad samochodu i zapewnień sprzedawcy

Jeżeli doszło już do zawarcia umowy sprzedaży samochodu, wtedy najczęściej zastosowanie mają przepisy o rękojmi za wady rzeczy sprzedanej.

Podstawą są art. 556 § 1, art. 556¹ § 1 oraz art. 560 § 1 ustawy – Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 556 § 1 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną. Według art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego wada fizyczna polega m.in. na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową, w szczególności gdy rzecz:

• nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia,
• nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego,
• nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia,
• została wydana w stanie niezupełnym.

Jeżeli więc sprzedawca zapewniał, że pojazd ma określoną historię, konkretny silnik, brak poważnych napraw albo zgodność oznaczeń, a rzeczywistość okazała się inna, może to być wada fizyczna albo – zależnie od sytuacji – również problem dotyczący legalności pochodzenia części.

Dla konsumenta istotne znaczenie ma też to, że zgodnie z art. 556² Kodeksu cywilnego, jeżeli wada fizyczna została stwierdzona przed upływem dwóch lat od wydania rzeczy, domniemywa się, że istniała już w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego. Przepis ten ma zastosowanie w relacji przedsiębiorca–konsument.

Zobacz również:

• reklamacja usługi wykonanej niezgodnie z umową
• odstąpienie od umowy zakupu rzeczy przy istotnych niezgodnościach

Kupujący konsument a komis samochodowy

Jeżeli auto sprzedaje komis prowadzący działalność gospodarczą, a kupujący nabywa je jako osoba prywatna, mamy zwykle relację przedsiębiorca–konsument. To ważne, bo postanowienia ograniczające rękojmię są wtedy co do zasady niedopuszczalne albo bezskuteczne, jeżeli naruszają przepisy ochronne.

Zgodnie z art. 558 § 1 zdanie drugie Kodeksu cywilnego ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca zataił podstępnie wadę. Oznacza to, że nawet jeśli w dokumentach pojawił się zapis typu „kupujący zna stan techniczny pojazdu”, nie zamyka to automatycznie drogi do roszczeń, gdy wada była ukryta albo informacje zostały zataјone.

Jeżeli zaś sprzedawca nie jest właścicielem, lecz działa jako pośrednik, trzeba dokładnie sprawdzić, kto formalnie miał być stroną umowy sprzedaży: komis czy właściciel pojazdu. To może wpływać na sposób sformułowania oświadczenia i późniejszych roszczeń.

Jak napisać oświadczenie do komisu lub sprzedawcy?

Najbezpieczniej złożyć pismo na trwałym nośniku – listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, e-mailem z żądaniem potwierdzenia lub osobiście za pokwitowaniem.

W takim piśmie warto:

1. wskazać datę i miejsce zawarcia uzgodnienia oraz kwotę wpłaconego zadatku,
2. opisać ujawnione nieprawidłowości dotyczące pojazdu,
3. wskazać, że informacje te nie były ujawnione przed wpłatą pieniędzy,
4. złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy, powołując art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego – jeżeli chodzi o zadatek i brak wykonania umowy przez sprzedawcę,
5. ewentualnie alternatywnie zażądać zwrotu wpłaconej kwoty z uwagi na niezgodność pojazdu z ustaleniami i brak zgody na zawarcie umowy przyrzeczonej,
6. wyznaczyć termin zapłaty, np. 7 dni,
7. wskazać numer rachunku bankowego,
8. zapowiedzieć skierowanie sprawy na drogę sądową.

Jeżeli sprawa trafi do sądu, przydatne będą: ogłoszenie sprzedaży, zrzuty ekranu, wiadomości, potwierdzenie przelewu, pokwitowanie zadatku, dane poprzedniego właściciela, dokumentacja numerów silnika i opinia mechanika.

Czy wymiana silnika zawsze oznacza podstawę do odstąpienia?

Nie zawsze. Sama wymiana silnika nie musi automatycznie przesądzać o wadzie prawnej lub fizycznej. Wiele zależy od tego:

• czy wymiana była legalna i prawidłowo udokumentowana,
• czy kupujący został o niej jasno poinformowany przed wpłatą zadatku,
• czy numeracja i identyfikacja pojazdu są zgodne z dokumentami,
• czy stan auta odpowiadał opisowi i zapewnieniom sprzedawcy,
• czy ta informacja miała istotne znaczenie dla decyzji kupującego.

Jeżeli silnik został wymieniony legalnie, a sprzedawca uprzedził o tym kupującego i nie ukrywał historii pojazdu, samo to może nie wystarczyć do skutecznego żądania podwójnego zadatku. Jeżeli jednak informacja była zatajana albo pojawiają się wątpliwości co do pochodzenia jednostki napędowej, sytuacja ocenia się inaczej.

Terminy dochodzenia roszczeń

Roszczenia z umowy i z zadatku przedawniają się według zasad ogólnych. Obecnie, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczeń o świadczenia okresowe – 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata.

Jeżeli doszło już do sprzedaży auta i chodzi o rękojmię, kupujący powinien pamiętać o art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego. Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wadę fizyczną rzeczy ruchomej wygasa co do zasady po upływie 2 lat od wydania rzeczy kupującemu. W sporze konsumenckim nie warto jednak zwlekać – im szybciej zgłoszona wada, tym łatwiej zabezpieczyć dowody.

Co zrobić krok po kroku?

1. Sprawdź, czy w pokwitowaniu lub wiadomościach użyto słowa „zadatek”.
2. Zgromadź dowody ujawnionych nieprawidłowości – najlepiej na piśmie lub w zdjęciach.
3. Nie podpisuj pochopnie finalnej umowy sprzedaży, jeżeli historia auta budzi istotne wątpliwości.
4. Złóż pisemne oświadczenie o odstąpieniu i zażądaj zwrotu pieniędzy.
5. Jeżeli wpłata była zadatkiem i istnieją mocne dowody winy sprzedawcy, rozważ żądanie podwójnego zadatku.
6. W razie odmowy wyślij przedsądowe wezwanie do zapłaty.
7. Jeżeli to nie pomoże, skieruj sprawę do sądu cywilnego.

Zobacz również:

• problemy z niewykonaniem umowy przez kontrahenta
• terminy przedawnienia roszczeń cywilnych

FAQ

Czy samo podejrzenie, że silnik pochodzi z innego auta, wystarczy?

Nie zawsze. Im więcej konkretnych dowodów, tym lepiej. Znaczenie mają dokumenty pojazdu, zdjęcia oznaczeń, opinia mechanika, historia serwisowa i korespondencja ze sprzedawcą.

Czy komis może zatrzymać zadatek, jeśli to ja rezygnuję z zakupu?

Tak, jeżeli rezygnacja nie wynika z niewykonania umowy przez sprzedawcę. Jeżeli jednak przyczyną są istotne zatajenia lub niezgodność auta z ustaleniami, kupujący może bronić się, że to sprzedawca nie był gotów wykonać umowy prawidłowo.

Czy mogę odstąpić od umowy po zakupie samochodu?

Tak, ale wtedy zwykle podstawą jest rękojmia. Zgodnie z art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, jeżeli wada jest istotna.

Czy zapis „stan techniczny znany kupującemu” zamyka sprawę?

Nie. Taki zapis nie chroni sprzedawcy, który podstępnie zataił wadę. Wynika to z art. 558 § 1 zdanie drugie Kodeksu cywilnego.

Czy warto najpierw wysłać wezwanie do zapłaty?

Tak. To zwykle pierwszy rozsądny krok przed pozwem. W piśmie warto wskazać podstawę prawną, opisać stan faktyczny, wyznaczyć termin zapłaty i zapowiedzieć dochodzenie roszczeń w sądzie.

Źródła

• art. 118, art. 394 § 1-3, art. 556 § 1, art. 556¹ § 1, art. 556², art. 558 § 1, art. 560 § 1, art. 568 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2003 r., sygn. III CKN 80/01