Zakup telefonu na abonament od osoby prywatnej – co możesz zrobić

Na czym polega problem przy telefonie kupionym „z abonamentu”?

Sama potoczna informacja, że telefon jest „na abonament”, nie przesądza jeszcze o sytuacji prawnej. W praktyce spotyka się kilka modeli:

• telefon sprzedany razem z usługą telekomunikacyjną, ale własność przeszła od razu na abonenta,
• telefon kupiony na raty od operatora albo podmiotu współpracującego,
• telefon oddany do używania z zastrzeżeniem własności sprzedawcy do czasu zapłaty całej ceny,
• urządzenie objęte dodatkowymi zabezpieczeniami technicznymi lub ograniczeniami umownymi.

Dlatego pierwszym krokiem powinno być sprawdzenie dokumentów: umowy z operatorem, warunków promocji, harmonogramu spłat, regulaminu oraz ewentualnej informacji o zastrzeżeniu własności rzeczy do czasu pełnej zapłaty.

Jeżeli z dokumentów wynika, że własność telefonu pozostawała przy operatorze albo finansującym do czasu zapłaty całej ceny, sprzedawca mógł nie mieć prawa skutecznie przenieść własności telefonu na kupującego.

Czy sprzedawca mógł sprzedać taki telefon?

Zasadniczo umowa sprzedaży zobowiązuje sprzedawcę do przeniesienia własności rzeczy i wydania jej kupującemu, a kupującego do zapłaty ceny zgodnie z art. 535 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli jednak sprzedawca nie był właścicielem albo jego prawo do rozporządzenia rzeczą było ograniczone, ocena skutków zależy od konkretnych dokumentów.

W obrocie cywilnym obowiązuje zasada, że nikt nie może przenieść na drugą osobę więcej praw, niż sam posiada. Jeżeli więc abonent miał jedynie posiadanie telefonu, ale nie własność, to zbycie mogło nie doprowadzić do skutecznego przeniesienia własności na kupującego.

Trzeba też odróżnić dwie kwestie:

• sprzedaż samego telefonu – to relacja między sprzedawcą a kupującym,
• przejęcie umowy z operatorem – to odrębna kwestia, wymagająca co do zasady zgody operatora.

Przejęcie umowy z operatorem – czy da się zrobić cesję?

Samo przekazanie telefonu nie powoduje, że automatycznie przechodzą na Ciebie prawa i obowiązki z umowy abonamentowej. Przelew wierzytelności reguluje art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego, ale w przypadku przejęcia obowiązków dłużnika potrzebne są dalsze podstawy prawne i zwykle zgoda drugiej strony umowy.

Przejęcie długu wymaga zgody wierzyciela zgodnie z art. 519 § 2 pkt 2 Kodeksu cywilnego, a jeżeli miałoby dojść do kompleksowej zmiany strony umowy, w praktyce potrzebna jest zgoda operatora na cesję albo aneks trójstronny. Bez takiej zgody nadal odpowiada wobec operatora osoba, która zawarła pierwotną umowę.

Jeżeli operator dopuszcza cesję, warto ustalić na piśmie:

• czy przejmuje Pan/Pani cały abonament i raty,
• od jakiej daty przejęcie wywołuje skutki,
• czy operator odblokuje pełną funkcjonalność urządzenia,
• czy nie ma zaległości oraz innych podstaw do ograniczenia usług.

Co, jeśli operator blokuje funkcje telefonu albo ogranicza korzystanie?

Jeżeli ograniczenia wynikają z umowy zawartej przez sprzedawcę z operatorem, to samo terminowe opłacanie własnego numeru przez kupującego nie musi mieć znaczenia. Operator co do zasady działa w ramach umowy zawartej z abonentem, a nie z osobą trzecią, która odkupiła urządzenie.

W praktyce warto wystąpić do operatora o wyjaśnienie podstawy blokady oraz o informację, czy istnieje możliwość formalnego przejęcia umowy lub spłaty pozostałych należności w sposób akceptowany przez operatora. Nie zawsze jednak operator ma obowiązek zgodzić się na takie rozwiązanie.

Roszczenia wobec sprzedawcy – najczęstsze podstawy prawne

W zależności od stanu faktycznego w grę mogą wchodzić różne podstawy prawne.

Nieważność albo bezskuteczność rozporządzenia

Jeżeli treść zawartej umowy i dokumenty operatora pokazują, że sprzedawca nie mógł skutecznie rozporządzić telefonem, można argumentować, że nie doszło do skutecznego przeniesienia własności. W części spraw podnosi się także nieważność czynności na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli jej treść lub cel były sprzeczne z ustawą albo miały na celu obejście ustawy. To jednak wymaga ostrożnej oceny dokumentów – nie w każdej sprawie będzie to najtrafniejsza konstrukcja.

Jeżeli umowa nie doprowadziła do skutecznego nabycia telefonu przez kupującego, można dochodzić rozliczenia stron na zasadach świadczenia nienależnego. Zgodnie z art. 410 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, a świadczenie jest nienależne m.in. wtedy, gdy podstawa świadczenia odpadła albo zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty. Ogólną podstawę stanowi też art. 405 Kodeksu cywilnego.

Błąd przy zawarciu umowy

Jeżeli kupujący nie wiedział, że telefon jest objęty zastrzeżeniem własności, zależny od spłaty rat albo narażony na blokady, można rozważyć błąd co do treści czynności prawnej. Podstawę stanowi art. 84 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli błąd został wywołany przez sprzedawcę podstępnie, zastosowanie może mieć art. 86 § 1 Kodeksu cywilnego. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli następuje przez oświadczenie złożone drugiej stronie na piśmie. Termin wynosi rok od wykrycia błędu zgodnie z art. 88 § 2 Kodeksu cywilnego.

Rękojmia za wadę prawną

W wielu takich sprawach szczególnie użyteczna jest rękojmia za wadę prawną rzeczy sprzedanej. Zgodnie z art. 556(3) Kodeksu cywilnego wada prawna występuje m.in. wtedy, gdy rzecz stanowi własność osoby trzeciej albo jest obciążona prawem osoby trzeciej. Jeżeli więc telefon należał do operatora albo był objęty takim uprawnieniem, które realnie ograniczało możliwość korzystania z niego, kupujący może powołać się na wadę prawną.

Uprawnienia z rękojmi określają m.in. art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego i art. 561 Kodeksu cywilnego. Przy wadzie prawnej najczęściej chodzi o odstąpienie od umowy albo żądanie obniżenia ceny, a także o dochodzenie naprawienia szkody na zasadach z art. 566 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli sprzedaż nastąpiła między dwiema osobami prywatnymi, rękojmia co do zasady może mieć zastosowanie, chyba że została skutecznie wyłączona w umowie. Takie wyłączenie nie chroni jednak sprzedawcy, który podstępnie zataił wadę – wynika to z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego.

Jakie działania podjąć krok po kroku?

1. Zbierz dokumenty. Zachowaj umowę sprzedaży, potwierdzenie zapłaty, korespondencję ze sprzedawcą, dokumenty przekazane wraz z telefonem, zrzuty ekranu blokad i informacje od operatora.

2. Ustal status telefonu u operatora. Zapytaj, czy możliwa jest cesja, czy telefon jest nadal objęty spłatą i jaka jest podstawa ograniczeń. Najlepiej zrobić to pisemnie lub mailowo.

3. Wezwij sprzedawcę do zwrotu pieniędzy. W piśmie wskaż stan faktyczny, podstawę prawną i termin zapłaty, np. 7 albo 14 dni. Można powołać się alternatywnie na wadę prawną, błąd albo rozliczenie nienależnego świadczenia – zależnie od dokumentów.

4. Rozważ odstąpienie od umowy albo oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli. Treść oświadczenia powinna być dobrana do konkretnej podstawy prawnej.

5. W razie braku zwrotu pieniędzy skieruj sprawę do sądu. Jeżeli kwota jest udokumentowana, zwykle dochodzi się zapłaty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Jak może wyglądać wezwanie do sprzedawcy?

W piśmie warto wskazać:

• datę i miejsce zawarcia umowy,
• cenę i sposób zapłaty,
• na czym polega problem prawny telefonu,
• żądanie: zwrot ceny, ewentualnie odbiór telefonu,
• termin zapłaty,
• zapowiedź skierowania sprawy do sądu.

Jeżeli opierasz się na błędzie, pamiętaj o rocznym terminie z art. 88 § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli korzystasz z rękojmi, znaczenie mogą mieć również terminy dochodzenia roszczeń z art. 568 Kodeksu cywilnego, dlatego nie warto zwlekać.

Czy można zgłosić sprawę karną?

Jeżeli sprzedawca świadomie wprowadził kupującego w błąd co do statusu telefonu, można rozważyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oszustwa z art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Nie każda nieudana sprzedaż oznacza jednak automatycznie przestępstwo. Potrzebne jest wykazanie zamiaru doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu.

Postępowanie karne nie zastępuje jednak dochodzenia roszczeń cywilnych. Często najskuteczniejsze jest równoległe zabezpieczenie roszczeń cywilnych i zebranie dowodów na wypadek sporu sądowego.

Tabela: jakie rozwiązanie rozważyć?

Kiedy odpowiedź zależy od dokumentów?

To bardzo ważne: nie da się z góry przyjąć, że każdy telefon kupiony „na abonament” pozostaje własnością operatora aż do pełnej spłaty. O tym decyduje konkretna umowa. W jednych ofertach własność przechodzi od razu, w innych zastrzeżona jest do czasu zapłaty pełnej ceny, a w jeszcze innych telefon jest finansowany przez osobny podmiot.

Dlatego ostateczna ocena wymaga analizy:

• umowy operatora ze sprzedawcą,
• regulaminu promocji,
• ewentualnej umowy ratalnej,
• treści zawartej między stronami umowy sprzedaży,
• tego, czy sprzedawca ujawnił rzeczywisty status telefonu.

FAQ

Czy mogę żądać od operatora odblokowania telefonu, skoro mam umowę kupna?

Nie zawsze. Umowa kupna zawarta ze sprzedawcą nie oznacza automatycznie, że operator musi traktować kupującego jako stronę swojej umowy. Decydują warunki umowy z operatorem i status prawny urządzenia.

Czy umowa sprzedaży między osobami prywatnymi jest z góry nieważna?

Nie w każdej sprawie. To zależy od tego, czy sprzedawca był właścicielem telefonu, czy miał prawo nim rozporządzać i jaką treść miały dokumenty operatora. Często trafniejsza od samej nieważności jest konstrukcja wady prawnej albo świadczenia nienależnego.

Ile mam czasu na uchylenie się od skutków umowy z powodu błędu?

Co do zasady rok od wykrycia błędu, zgodnie z art. 88 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy mogę odzyskać całą zapłaconą kwotę?

Tak, jeżeli wykażesz podstawę roszczenia, np. odstąpienie z tytułu wady prawnej, skuteczne uchylenie się od skutków oświadczenia woli albo obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia. Możliwe są też odsetki ustawowe za opóźnienie.

Czy warto iść na policję?

Tak, jeśli istnieją przesłanki, że sprzedawca świadomie Cię oszukał. Równolegle i tak warto przygotować działania cywilne, bo to one służą bezpośrednio odzyskaniu pieniędzy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.