Ukryte wady samochodu – odstąpienie od umowy

Ukryte wady samochodu po zakupie – od czego zacząć?

Jeżeli kilka dni po zakupie używanego auta okazuje się, że samochód był po wypadku, ma ślady dachowania, dużą ilość szpachli, elementy niepochodzące z tego modelu albo inne poważne usterki, w pierwszej kolejności trzeba ustalić, od kogo auto zostało kupione.

Ma to kluczowe znaczenie, ponieważ inne przepisy stosuje się przy zakupie od osoby prywatnej, a inne przy zakupie od komisu, salonu, handlarza albo innego przedsiębiorcy. W praktyce część sporów dotyczy również sytuacji, gdy sprzedawca formalnie występuje jako osoba prywatna, ale faktycznie zawodowo handluje samochodami.

Sprzedaż samochodu przez osobę prywatną a rękojmia

Jeżeli samochód został kupiony od osoby prywatnej, podstawą roszczeń jest rękojmia uregulowana w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 556 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną.

Wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. Wynika to z art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis wskazuje między innymi, że rzecz jest niezgodna z umową, jeżeli nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel wynikający z okoliczności lub przeznaczenia, albo nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego.

W praktyce za wadę mogą zostać uznane między innymi: poważna przeszłość wypadkowa ukryta przed kupującym, niezgodność informacji z ogłoszenia ze stanem auta, nieujawnione naprawy blacharsko-lakiernicze, wada konstrukcyjna po nieprofesjonalnej naprawie, a także sytuacja, w której sprzedawca zapewniał, że auto jest bezwypadkowe, mimo że nie było to prawdą.

Jeżeli problem dotyczy nie tylko uszkodzeń powypadkowych, ale także manipulacji przebiegiem, przydatne może być omówienie sprawy, w której ujawniono cofnięty licznik w kupionym samochodzie.

Kiedy można odstąpić od umowy sprzedaży auta?

Przy rękojmi kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę. Sprzedawca może jednak uniknąć skutków takiego oświadczenia, jeżeli niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenie to nie działa, jeżeli rzecz była już wymieniana lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie wykonał obowiązku wymiany lub naprawy.

W sprawach samochodowych wymiana auta na wolne od wad najczęściej jest nierealna, zwłaszcza przy sprzedaży konkretnego używanego pojazdu przez osobę prywatną. Wtedy spór zwykle koncentruje się na tym, czy wada jest na tyle istotna, aby uzasadniała odstąpienie od umowy, czy raczej właściwe będzie obniżenie ceny.

Zgodnie z art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna. Oznacza to, że przy niewielkiej rysie, drobnej usterce eksploatacyjnej albo naturalnym zużyciu auta używanego odstąpienie może być nieskuteczne. Inaczej należy oceniać zatajoną poważną przeszłość wypadkową, naprawy wpływające na bezpieczeństwo, duże uszkodzenia konstrukcyjne albo istotne rozbieżności między zapewnieniami sprzedawcy a rzeczywistym stanem pojazdu.

Czy sprzedawca odpowiada, jeżeli kupujący mógł obejrzeć samochód?

Samo obejrzenie auta przed zakupem nie pozbawia kupującego praw z rękojmi. Zgodnie z art. 557 § 1 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi tylko wtedy, gdy kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy.

Nie wystarczy więc argument sprzedawcy, że kupujący powinien był zauważyć wadę. Jeżeli wada była ukryta, wymagała specjalistycznych oględzin albo sprzedawca zapewniał o określonym stanie pojazdu, kupujący może dochodzić roszczeń. Znaczenie mają dowody: treść ogłoszenia, wiadomości SMS lub e-mail, rozmowy, wpisy w umowie oraz opinia mechanika lub rzeczoznawcy.

Trzeba jednak pamiętać, że kupujący używany samochód powinien liczyć się z normalnym zużyciem wynikającym z wieku, przebiegu i sposobu eksploatacji pojazdu. Rękojmia nie służy do przerzucania na sprzedawcę typowych kosztów eksploatacyjnych, jeżeli nie stanowią one wady w rozumieniu art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego.

Wyłączenie rękojmi w umowie sprzedaży samochodu

Przy sprzedaży między osobami prywatnymi strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Wynika to z art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Dlatego trzeba dokładnie sprawdzić umowę, zwłaszcza zapisy typu: „kupujący zapoznał się ze stanem technicznym pojazdu i nie wnosi zastrzeżeń” albo „strony wyłączają rękojmię”.

Nawet wyłączenie rękojmi nie zawsze zamyka drogę do roszczeń. Zgodnie z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym. Podstępne zatajenie trzeba jednak udowodnić. Przykładem mogą być nieprawdziwe zapewnienia o bezwypadkowości, świadome ukrycie napraw albo przedstawienie fałszywych informacji o liczbie właścicieli, jeżeli miały wpływ na decyzję kupującego.

Zakup samochodu od przedsiębiorcy przez konsumenta

Jeżeli samochód został kupiony od przedsiębiorcy przez konsumenta, do umów zawartych od 1 stycznia 2023 r. podstawą odpowiedzialności sprzedawcy są art. 43a–43g ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. W takim przypadku nie posługujemy się już klasyczną rękojmią konsumencką z Kodeksu cywilnego, lecz odpowiedzialnością przedsiębiorcy za brak zgodności towaru z umową.

Zgodnie z art. 43b ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta towar jest zgodny z umową, jeżeli zgodne z umową pozostają w szczególności jego opis, rodzaj, ilość, jakość, kompletność, funkcjonalność oraz przydatność do szczególnego celu, do którego konsument potrzebuje towaru, jeżeli poinformował o tym przedsiębiorcę, a przedsiębiorca cel zaakceptował.

Zgodnie z art. 43c ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili jego dostarczenia i ujawniony w ciągu 2 lat od tej chwili, chyba że termin przydatności towaru do użycia jest dłuższy. Przy rzeczach używanych okres ten może być skrócony, ale nie poniżej roku, jeżeli zostało to skutecznie uzgodnione zgodnie z ustawą.

W pierwszej kolejności konsument może żądać naprawy albo wymiany towaru na podstawie art. 43d ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Dopiero w przypadkach wskazanych w art. 43e tej ustawy może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, między innymi gdy przedsiębiorca odmówił doprowadzenia towaru do zgodności z umową, nie zrobił tego w rozsądnym czasie, brak zgodności nadal występuje albo z okoliczności wynika, że przedsiębiorca nie doprowadzi towaru do zgodności z umową.

W sporach z komisami i sprzedawcami zawodowymi znaczenie mogą mieć także dokumenty księgowe i sposób sprzedaży, np. przypadek zakupu jako auto z VAT marża.

Terminy przy dochodzeniu roszczeń za wady auta

Przy sprzedaży między osobami prywatnymi art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem 2 lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. Zgodnie z art. 568 § 2 Kodeksu cywilnego roszczenie o usunięcie wady lub wymianę rzeczy sprzedanej na wolną od wad przedawnia się z upływem roku, licząc od dnia stwierdzenia wady.

Zgodnie z art. 568 § 3 Kodeksu cywilnego w terminach określonych w art. 568 § 2 Kodeksu cywilnego kupujący może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny z powodu wady rzeczy sprzedanej. Jeżeli kupujący wcześniej żądał wymiany rzeczy albo usunięcia wady, termin do złożenia oświadczenia o odstąpieniu albo obniżeniu ceny biegnie od bezskutecznego upływu terminu do wymiany albo naprawy.

Bardzo ważny jest art. 568 § 6 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem upływ terminu do stwierdzenia wady nie wyłącza wykonania uprawnień z rękojmi, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił.

Nieaktualne jest twierdzenie, że konsument zawsze musi zgłosić wadę w ciągu miesiąca od jej zauważenia. Obecnie przy sprzedaży konsumenckiej obowiązują przepisy ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, a przy rękojmi cywilnej należy analizować art. 568 Kodeksu cywilnego oraz ewentualnie art. 563 Kodeksu cywilnego, gdy kupującym jest przedsiębiorca.

Jak napisać reklamację albo oświadczenie o odstąpieniu?

Reklamację najlepiej złożyć na piśmie albo e-mailem w sposób pozwalający potwierdzić jej doręczenie. W piśmie należy wskazać dane stron, datę zawarcia umowy, opis pojazdu, datę wykrycia wady, dokładny opis wady, podstawę prawną oraz żądanie.

Jeżeli żądaniem jest odstąpienie od umowy przy rękojmi, należy wyraźnie napisać, że na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego kupujący składa oświadczenie o odstąpieniu od umowy sprzedaży z powodu istotnej wady fizycznej pojazdu. Warto jednocześnie wezwać sprzedawcę do zwrotu ceny w określonym terminie oraz zadeklarować zwrot samochodu po rozliczeniu.

Jeżeli sprzedawcą jest przedsiębiorca, a kupującym konsument, trzeba dopasować żądanie do art. 43d i art. 43e ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Co do zasady najpierw żąda się naprawy albo wymiany, a odstąpienie lub obniżenie ceny wchodzi w grę w przypadkach wskazanych w art. 43e tej ustawy.

Do pisma warto dołączyć kopię umowy, wydruk ogłoszenia, historię korespondencji, zdjęcia uszkodzeń, wyniki pomiaru lakieru, faktury za diagnostykę oraz opinię mechanika lub rzeczoznawcy. Im poważniejsze żądanie, tym większe znaczenie mają dowody.

Co zrobić, gdy sprzedawca odmawia?

Jeżeli sprzedawca odmawia uznania reklamacji, warto najpierw wezwać go do dobrowolnego spełnienia żądania i wskazać, że w razie braku porozumienia sprawa zostanie skierowana na drogę sądową. Przy zakupie konsumenckim od przedsiębiorcy zastosowanie może mieć art. 7a ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, zgodnie z którym przedsiębiorca powinien udzielić odpowiedzi na reklamację konsumenta w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej.

Brak odpowiedzi przedsiębiorcy w tym terminie może wywołać skutek z art. 7a ust. 2 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, czyli uznanie reklamacji. Ten 14-dniowy mechanizm dotyczy relacji konsument–przedsiębiorca, a nie każdej sprzedaży między osobami prywatnymi.

W razie sporu sądowego kupujący powinien liczyć się z koniecznością wykazania, że wada istniała w chwili sprzedaży lub miała przyczynę tkwiącą w samochodzie już w chwili wydania. W praktyce często potrzebna jest opinia biegłego albo prywatna ekspertyza rzeczoznawcy samochodowego.

FAQ

Czy po zakupie używanego samochodu mogę od razu odstąpić od umowy?

Nie zawsze. Przy rękojmi odstąpienie jest możliwe na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego, ale zgodnie z art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego nie można odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna. Przy zakupie od przedsiębiorcy przez konsumenta najpierw co do zasady stosuje się żądanie naprawy albo wymiany z art. 43d ustawy o prawach konsumenta, a odstąpienie jest możliwe w przypadkach z art. 43e tej ustawy.

Czy zapis w umowie, że znam stan techniczny auta, odbiera mi prawa?

Nie musi odbierać praw automatycznie. Jeżeli zapis oznacza tylko ogólne potwierdzenie obejrzenia auta, nie wyłącza każdej odpowiedzialności sprzedawcy. Inaczej należy ocenić wyraźne wyłączenie rękojmi przy sprzedaży prywatnej na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Nawet wtedy wyłączenie jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę, co wynika z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy sprzedawca odpowiada za każdą awarię po zakupie?

Nie. Sprzedawca odpowiada za wadę istniejącą w chwili wydania rzeczy albo mającą przyczynę w stanie pojazdu z tej chwili. Nie odpowiada za zwykłe zużycie eksploatacyjne, które jest normalne dla wieku i przebiegu samochodu, chyba że składał konkretne zapewnienia sprzeczne z rzeczywistością.

Czy muszę mieć opinię rzeczoznawcy?

Przepisy nie wymagają opinii rzeczoznawcy do złożenia reklamacji, ale w praktyce często jest ona bardzo pomocna. Przy poważnych wadach, takich jak ślady wypadku, naprawy konstrukcyjne, szpachla na wielu elementach albo niezgodność przebiegu, ekspertyza może przesądzić o skuteczności roszczenia.

Ile czasu ma sprzedawca na odpowiedź?

Jeżeli sprzedawcą jest przedsiębiorca, a kupującym konsument, zastosowanie ma art. 7a ust. 1 i 2 ustawy o prawach konsumenta. Brak odpowiedzi na reklamację w terminie 14 dni od jej otrzymania może oznaczać jej uznanie. Przy sprzedaży między osobami prywatnymi ten szczególny mechanizm nie działa automatycznie.

Źródła

• art. 556–576 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
• art. 556¹, art. 557, art. 558, art. 560, art. 561, art. 563 i art. 568 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
• art. 7a oraz art. 43a–43g ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta