Obniżenie ceny samochodu z powodu ukrytych wad

Czy uszkodzona podłużnica może być wadą ukrytą samochodu?

W opisanej sytuacji samochód został kupiony od osoby prywatnej. Sprzedawca poinformował, że pojazd był po kolizji przodem, ale jednocześnie miał zapewniać, że podłużnice są proste i że auto nie ma innych ukrytych wad. Jeżeli później blacharz lub rzeczoznawca stwierdził uszkodzenie podłużnicy, które istniało już w chwili sprzedaży, może to być wada fizyczna rzeczy w rozumieniu art. 556 § 1 oraz art. 556¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Zgodnie z art. 556¹ § 1 Kodeksu cywilnego wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. W szczególności rzecz ma wadę, jeżeli nie ma właściwości, które powinna mieć ze względu na cel oznaczony w umowie albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia, albo nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego. Zapewnienie, że podłużnice są proste, ma więc istotne znaczenie prawne, zwłaszcza gdy pochodziło od osoby podającej się za rzeczoznawcę samochodowego.

Sam fakt, że auto było powypadkowe, nie oznacza zgody kupującego na każdą wadę konstrukcyjną lub bezpieczeństwa. Z art. 557 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że sprzedawca jest zwolniony z odpowiedzialności z tytułu rękojmi tylko wtedy, gdy kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Wiedza o kolizji nie jest tym samym co wiedza o uszkodzonej podłużnicy, jeżeli sprzedawca zapewniał, że ta część nie została uszkodzona.

Jakie roszczenia ma kupujący z rękojmi?

Przy sprzedaży między osobami prywatnymi kupujący może korzystać z rękojmi uregulowanej w Kodeksie cywilnym. Na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wadę usunie albo wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad. Przy samochodzie używanym wymiana pojazdu jest zwykle nierealna, ale sprzedawca może próbować zaproponować naprawę.

Na podstawie art. 560 § 3 Kodeksu cywilnego obniżona cena powinna pozostawać w takiej proporcji do ceny z umowy, w jakiej wartość rzeczy z wadą pozostaje do wartości rzeczy bez wady. Oznacza to, że żądanie obniżenia ceny trzeba uzasadnić wartością rynkową auta bez uszkodzonej podłużnicy oraz wartością auta z taką wadą. Koszt naprawy jest ważnym dowodem, ale nie zawsze automatycznie wyznacza wysokość obniżki.

Na podstawie art. 561 § 1 Kodeksu cywilnego kupujący może także żądać usunięcia wady albo wymiany rzeczy na wolną od wad. Przy wadzie konstrukcyjnej pojazdu praktycznym żądaniem jest najczęściej usunięcie wady, obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy, jeżeli wada jest istotna. Z art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego wynika bowiem, że kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna. Uszkodzona podłużnica, wpływająca na bezpieczeństwo lub geometrię nadwozia, może być wadą istotną, ale zależy to od opinii technicznej i konkretnego zakresu uszkodzeń.

Obniżenie ceny czy zwrot kosztów naprawy?

Obniżenie ceny i zwrot kosztów naprawy to nie zawsze to samo roszczenie. Jeżeli kupujący składa oświadczenie o obniżeniu ceny na podstawie art. 560 § 1 i § 3 Kodeksu cywilnego, powinien wskazać kwotę obniżki wynikającą z różnicy wartości pojazdu. Jeżeli natomiast domaga się zwrotu poniesionych kosztów naprawy, może oprzeć żądanie na art. 566 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny, oraz na ogólnych zasadach odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Art. 566 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala kupującemu żądać naprawienia szkody poniesionej przez to, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady. Przepis wymienia przykładowo koszty zawarcia umowy, odebrania, przewozu, przechowania i ubezpieczenia rzeczy oraz zwrot dokonanych nakładów w takim zakresie, w jakim kupujący nie odniósł z nich korzyści. Jeżeli kupujący naprawił podłużnicę, powinien wykazać, że naprawa była konieczna, jej koszt był uzasadniony, wada istniała przed sprzedażą, a między wadą i kosztem istnieje normalny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

W praktyce bezpieczniej jest przed naprawą pisemnie zawiadomić sprzedawcę o wadzie, zażądać określonego sposobu załatwienia sprawy i wyznaczyć rozsądny termin odpowiedzi. Jeżeli jednak naprawa była pilna z uwagi na bezpieczeństwo albo stan pojazdu, nadal warto zachować dokumentację: zdjęcia przed naprawą, opinię warsztatu, faktury, kosztorys i wymienione części.

Czy sprzedawca prywatny może wyłączyć rękojmię?

Na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. W umowach sprzedaży samochodu między osobami prywatnymi często pojawiają się postanowienia typu: kupujący zna stan techniczny pojazdu i nie wnosi zastrzeżeń. Taki zapis utrudnia spór, ale nie zawsze zamyka drogę do roszczeń.

Po pierwsze, ogólne potwierdzenie znajomości stanu pojazdu nie oznacza, że kupujący wiedział o konkretnej wadzie, np. o uszkodzonej podłużnicy. Zwolnienie sprzedawcy z odpowiedzialności na podstawie art. 557 § 1 Kodeksu cywilnego wymaga wiedzy kupującego o danej wadzie, a nie tylko ogólnej świadomości, że auto jest używane lub powypadkowe.

Po drugie, zgodnie z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego wyłączenie lub ograniczenie rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym. Jeżeli więc sprzedawca wiedział o uszkodzeniu podłużnicy, a mimo to zapewniał, że podłużnice są proste, kupujący może powoływać się na bezskuteczność wyłączenia rękojmi. Podstęp trzeba jednak udowodnić.

Jakie dowody są potrzebne w sporze ze sprzedawcą?

Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W procesie cywilnym obowiązek przedstawiania dowodów wynika także z art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. To kupujący powinien więc wykazać, że wada istniała w chwili sprzedaży, nie była mu znana, miała znaczenie dla umowy oraz że sprzedawca zapewniał o braku tej wady albo ją zataił.

Warto zabezpieczyć w szczególności: zrzuty ekranu ogłoszenia, korespondencję SMS, e-mail lub komunikator, umowę sprzedaży, potwierdzenie zapłaty, zdjęcia pojazdu, dokumentację z oględzin, opinię warsztatu, opinię niezależnego rzeczoznawcy, kosztorys naprawy oraz zeznania osób obecnych przy rozmowach ze sprzedawcą. Jeżeli sprzedawca podawał, że jest rzeczoznawcą samochodowym, taka okoliczność może mieć znaczenie przy ocenie jego wiedzy i zapewnień.

W sprawach dotyczących wad pojazdów sądy często opierają się na opinii biegłego z zakresu techniki samochodowej. Prywatna opinia rzeczoznawcy nie zastępuje opinii biegłego sądowego, ale pomaga wykazać zasadność roszczenia na etapie wezwania do zapłaty i może być ważnym argumentem procesowym.

Terminy dochodzenia roszczeń z rękojmi

Przy sprzedaży rzeczy ruchomej, takiej jak samochód, art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje odpowiedzialność sprzedawcy z rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem 2 lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. Roszczenie o usunięcie wady lub wymianę rzeczy przedawnia się, zgodnie z art. 568 § 2 Kodeksu cywilnego, z upływem roku od dnia stwierdzenia wady. W tym samym czasie, zgodnie z art. 568 § 3 Kodeksu cywilnego, kupujący może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny.

Jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę, znaczenie ma art. 568 § 6 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że upływ terminu do stwierdzenia wady nie wyłącza wykonania uprawnień z rękojmi, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił. Jest to szczególnie istotne przy wadach trudnych do wykrycia bez specjalistycznych oględzin.

Jeżeli sprzedawcą był przedsiębiorca, a kupujący nabył auto jako konsument, od 1 stycznia 2023 r. do sprzedaży towarów konsumentom stosuje się przede wszystkim przepisy art. 43a i następne ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta dotyczące niezgodności towaru z umową. Ten artykuł dotyczy jednak przede wszystkim sprzedaży od osoby prywatnej, gdzie zasadnicze znaczenie ma rękojmia z Kodeksu cywilnego.

Jak napisać wezwanie do sprzedawcy?

Wezwanie najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania oraz dodatkowo e-mailem lub SMS-em, jeżeli wcześniej strony tak się kontaktowały. W piśmie warto wskazać datę zakupu, dane pojazdu, ujawnioną wadę, podstawę prawną roszczenia oraz konkretne żądanie: obniżenie ceny o określoną kwotę, odstąpienie od umowy, usunięcie wady albo zapłatę odszkodowania. Należy załączyć kopie dokumentów potwierdzających wadę i wyznaczyć termin zapłaty lub odpowiedzi, np. 7 albo 14 dni.

Jeżeli kupujący żąda obniżenia ceny, powinien złożyć jednoznaczne oświadczenie na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli żąda dodatkowo zwrotu kosztów, powinien wyjaśnić, dlaczego koszty były konieczne i pozostawały w normalnym związku przyczynowym z wadą, zgodnie z art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

FAQ

Czy mogę żądać obniżenia ceny, jeśli wiedziałem, że auto było po kolizji?

Tak, jeżeli nie wiedziałeś o konkretnej wadzie, np. uszkodzonej podłużnicy, a sprzedawca jej nie ujawnił albo zapewniał, że jej nie ma. Art. 557 § 1 Kodeksu cywilnego zwalnia sprzedawcę tylko w zakresie wad znanych kupującemu przy zawarciu umowy.

Czy koszt naprawy zawsze jest kwotą obniżenia ceny?

Nie zawsze. Art. 560 § 3 Kodeksu cywilnego wiąże obniżenie ceny z proporcją wartości auta bez wady i z wadą. Koszt naprawy jest ważnym dowodem, ale sąd może ustalać obniżkę także na podstawie spadku wartości rynkowej pojazdu.

Czy zapis w umowie, że kupujący zna stan auta, wyłącza wszystkie roszczenia?

Nie. Taki zapis może utrudnić dochodzenie roszczeń, ale nie przesądza sprawy. Jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę, wyłączenie lub ograniczenie rękojmi jest bezskuteczne na podstawie art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy muszę mieć opinię rzeczoznawcy?

Nie jest to formalny warunek zgłoszenia roszczenia, ale w praktyce opinia rzeczoznawcy lub szczegółowa dokumentacja warsztatu bardzo pomaga. Kupujący musi udowodnić swoje twierdzenia zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego i art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy mogę od razu odstąpić od umowy?

Możesz złożyć oświadczenie o odstąpieniu na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego, ale zgodnie z art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego nie wolno odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna. Przy wadach konstrukcyjnych pojazdu istotność zwykle wymaga oceny technicznej.

Podsumowanie

Kupujący samochód używany od osoby prywatnej nie jest pozbawiony ochrony prawnej. Jeżeli sprzedawca zataił uszkodzenie podłużnicy albo zapewniał, że takiej wady nie ma, kupujący może skorzystać z rękojmi i żądać obniżenia ceny, usunięcia wady, a w przypadku istotnej wady także odstąpienia od umowy. Podstawowe znaczenie mają art. 556, art. 556¹, art. 557, art. 560, art. 561, art. 566 i art. 568 Kodeksu cywilnego.

Najważniejsze w praktyce jest szybkie zabezpieczenie dowodów. Ogłoszenie, korespondencja ze sprzedawcą, opinia warsztatu, zdjęcia i kosztorys mogą przesądzić o tym, czy roszczenie będzie skuteczne. Jeżeli sprawa trafi do sądu, kupujący musi wykazać wadę, jej istnienie w chwili sprzedaży oraz wpływ tej wady na wartość pojazdu lub poniesione koszty.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - Dz.U. 2014 poz. 827
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt V ACa 239/08
5. Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt IX Ca 1195/18