Urlop bezpłatny, wypowiedzenie umowy i składki ZUS

Czy można wypowiedzieć umowę w czasie urlopu bezpłatnego?

Tak. Pracownik może wypowiedzieć umowę o pracę w czasie urlopu bezpłatnego. Przepisy Kodeksu pracy nie zakazują pracownikowi złożenia wypowiedzenia podczas urlopu, choroby czy innej usprawiedliwionej nieobecności. Umowa rozwiąże się z upływem właściwego okresu wypowiedzenia, chyba że pracownik i pracodawca uzgodnią rozwiązanie umowy za porozumieniem stron w innym terminie.

Ograniczenie dotyczy głównie pracodawcy. Zgodnie z art. 41 Kodeksu pracy pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika oraz w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Ochrona ta nie jest jednak absolutna, bo przepisy przewidują wyjątki, np. przy ogłoszeniu upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także w szczególnych sytuacjach objętych ustawą o zwolnieniach grupowych.

W praktyce oznacza to, że jeżeli pracownik na 7-miesięcznym urlopie bezpłatnym złoży wypowiedzenie, nie musi najpierw wracać do pracy. Okres wypowiedzenia może upłynąć w całości w czasie urlopu bezpłatnego. Jeżeli okres wypowiedzenia skończy się przed planowanym końcem urlopu, stosunek pracy zakończy się w dniu wynikającym z wypowiedzenia.

Urlop bezpłatny a składki ZUS i ubezpieczenie zdrowotne

Urlop bezpłatny zawiesza podstawowe obowiązki stron stosunku pracy: pracownik nie świadczy pracy, a pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia. Co ważne, okres urlopu bezpłatnego co do zasady nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W czasie urlopu bezpłatnego pracownik nie uzyskuje przychodu ze stosunku pracy, więc pracodawca nie opłaca za niego składek na ubezpieczenia społeczne ani składki zdrowotnej. W zakresie świadczeń zdrowotnych trzeba pamiętać o 30-dniowym okresie ochronnym po ustaniu tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Przy dłuższym urlopie bezpłatnym warto jednak zadbać o inny tytuł do ubezpieczenia, np. zgłoszenie jako członek rodziny, dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w NFZ albo rzeczywiście wykonywaną działalność gospodarczą.

Działalność gospodarcza w czasie urlopu bezpłatnego

Pracownik przebywający na urlopie bezpłatnym może założyć jednoosobową działalność gospodarczą. Sam fakt pozostawania w stosunku pracy nie blokuje wpisu do CEIDG ani wykonywania działalności, chyba że pracownika wiąże ważny zakaz konkurencji albo inne konkretne ograniczenie wynikające z umowy lub przepisów szczególnych.

Jeżeli działalność jest faktycznie wykonywana, staje się odrębnym tytułem do ubezpieczeń. Co do zasady osoba prowadząca pozarolniczą działalność podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu, a do ubezpieczenia chorobowego może przystąpić dobrowolnie. Trzeba jednak odróżnić realne prowadzenie firmy od samego formalnego wpisu w CEIDG.

Kiedy ZUS może zakwestionować działalność?

ZUS może badać, czy działalność gospodarcza była faktycznie wykonywana. Sam wpis do CEIDG tworzy ważne domniemanie, ale nie przesądza o podleganiu ubezpieczeniom, jeżeli okoliczności pokazują, że działalność była pozorna albo została zarejestrowana wyłącznie w celu uzyskania świadczeń.

Definicja działalności gospodarczej w Prawie przedsiębiorców wskazuje na działalność zorganizowaną, zarobkową, wykonywaną we własnym imieniu i w sposób ciągły. Brak przychodu nie zawsze oznacza pozorność, zwłaszcza na początku działalności, gdy przedsiębiorca inwestuje, szuka klientów, przygotowuje ofertę czy ponosi koszty organizacyjne. Problem pojawia się wtedy, gdy nie ma żadnych realnych działań biznesowych, rachunku ekonomicznego, klientów, ofert, reklamy, zakupów, korespondencji handlowej ani zamiaru osiągania przychodu.

W orzecznictwie podkreśla się, że działalność gospodarcza jako tytuł do ubezpieczeń musi być faktycznie wykonywana. Sąd Najwyższy w wyroku z 13 września 2016 r., sygn. I UK 455/15, zwracał uwagę, że zarejestrowanie działalności i zadeklarowanie podstawy składek niewspółmiernej do realnych możliwości zarobkowych może wskazywać na zamiar włączenia do systemu ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania świadczeń. Podobnie Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 29 października 2019 r., sygn. III AUa 906/19, akcentował, że obowiązek ubezpieczeniowy dotyczy okresów faktycznego prowadzenia działalności.

Przelew własnych oszczędności na rachunek firmowy

Samo przelanie własnych oszczędności na rachunek firmowy w jednoosobowej działalności gospodarczej nie powinno być traktowane jako przychód z działalności, jeżeli są to prywatne środki właściciela i potrafi on wykazać ich pochodzenie. W jednoosobowej działalności majątek prywatny i firmowy należą do tej samej osoby, choć dla celów księgowych i dowodowych warto wyraźnie opisywać takie przelewy jako zasilenie rachunku środkami własnymi.

Urząd skarbowy może jednak pytać o źródło środków, jeżeli kwoty są znaczne albo nie znajdują pokrycia w wcześniejszych dochodach. Z perspektywy ZUS samo zasilanie konta firmy oszczędnościami i opłacanie z nich składek nie zastąpi dowodów realnego prowadzenia działalności.

Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe

Osoba, która nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, może przystąpić do nich dobrowolnie na podstawie art. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. To rozwiązanie pozwala opłacać składki emerytalne i rentowe, ale nie daje pełnej ochrony zbliżonej do tej, którą daje realna działalność gospodarcza albo stosunek pracy.

Na tej podstawie nie można przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Z art. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest dostępne dla określonych osób objętych obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, m.in. dla osób prowadzących pozarolniczą działalność. Nie obejmuje ono osób, które zgłosiły się wyłącznie do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z art. 7.

Podobnie nie istnieje dobrowolne ubezpieczenie wypadkowe w oderwaniu od ustawowego tytułu. Ubezpieczenie wypadkowe jest powiązane z określonymi tytułami do ubezpieczeń i co do zasady przy realnej działalności gospodarczej ma charakter obowiązkowy, ale nie można zgłosić się do niego samodzielnie tylko dlatego, że pracownik przebywa na urlopie bezpłatnym.

FAQ

Czy mogę wypowiedzieć umowę o pracę podczas urlopu bezpłatnego?

Tak. Pracownik może złożyć wypowiedzenie w czasie urlopu bezpłatnego. Zakaz wypowiadania umowy w czasie urlopu dotyczy zasadniczo pracodawcy, nie pracownika.

Czy okres wypowiedzenia biegnie podczas urlopu bezpłatnego?

Tak. Okres wypowiedzenia biegnie normalnie, chyba że strony zamiast wypowiedzenia zawrą porozumienie o rozwiązaniu umowy w uzgodnionym terminie.

Czy pracodawca opłaca ZUS w czasie urlopu bezpłatnego?

Nie. W czasie urlopu bezpłatnego pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia ze stosunku pracy, a pracodawca nie opłaca za niego składek społecznych ani zdrowotnej.

Czy działalność gospodarcza może zapewnić ubezpieczenie chorobowe?

Tak, ale tylko wtedy, gdy działalność jest rzeczywiście prowadzona i daje tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy jest dobrowolne i wymaga zgłoszenia oraz terminowego opłacania składek.

Czy mogę dobrowolnie opłacać samo ubezpieczenie wypadkowe?

Nie. Ubezpieczenie wypadkowe nie działa jako samodzielne dobrowolne ubezpieczenie. Wynika z określonych tytułów ustawowych, np. z realnie prowadzonej działalności gospodarczej.

Czy brak przychodu z firmy zawsze oznacza pozorną działalność?

Nie. Brak przychodu na początku działalności nie przesądza sprawy. Znaczenie mają dowody realnych działań: oferta, reklama, zakupy, kontakty z klientami, umowy, korespondencja, przygotowanie usług i zamiar osiągania zarobku.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 30, art. 41, art. 41¹ i art. 174: ISAP Sejm.
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 6, art. 7, art. 11 i art. 12: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 199.
• Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, w szczególności art. 3: tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1480.
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych: tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 13 września 2016 r., I UK 455/15: orzeczenie SN.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 29 października 2019 r., III AUa 906/19: SAOS.