Wynagrodzenie założyciela i dyrektora szkoły niepublicznej

Wynagrodzenie założyciela szkoły niepublicznej z dotacji

Aktualnie podstawą prawną jest art. 35 ust. 1 ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych. Przepis ten określa, na jakie cele może zostać przeznaczona dotacja oświatowa dla jednostek systemu oświaty.

W praktyce istotne jest to, że dotacja może zostać wykorzystana na wynagrodzenie osoby fizycznej prowadzącej przedszkole, inną formę wychowania przedszkolnego, szkołę lub placówkę, jeżeli osoba ta pełni funkcję dyrektora albo prowadzi zajęcia. Nie chodzi więc o dowolne „pobranie środków” przez właściciela, ale o wynagrodzenie związane z realnym wykonywaniem funkcji przewidzianych w ustawie.

Z kolei zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe szkoła niepubliczna działa na podstawie wpisu do ewidencji, a organ prowadzący wykonuje wobec niej kompetencje przewidziane ustawą. Jeżeli ta sama osoba jest organem prowadzącym i dyrektorem, nie zawiera „umowy sama ze sobą”, ale nie wyklucza to rozliczenia wynagrodzenia na gruncie przepisów dotacyjnych i podatkowych.

Kiedy wypłata jest dopuszczalna

Sam fakt bycia założycielem szkoły niepublicznej nie wystarcza. Aby sfinansować wynagrodzenie z dotacji, trzeba wykazać, że osoba fizyczna:

• prowadzi szkołę jako organ prowadzący,
• faktycznie pełni funkcję dyrektora albo prowadzi zajęcia,
• rozlicza dotację zgodnie z przeznaczeniem i dokumentacją wymaganą przez ustawę oraz uchwałę właściwej JST.

W sprawach oświatowych trzeba też brać pod uwagę art. 10 ust. 1 pkt 1 oraz art. 68 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe, które określają odpowiednio rolę organu prowadzącego i podstawowe zadania dyrektora szkoły. W razie kontroli znaczenie ma rzeczywisty stan faktyczny: czy dana osoba rzeczywiście zarządza placówką jako dyrektor, a nie tylko formalnie figuruje na tym stanowisku.

Jak zakwalifikować to podatkowo

Na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych kluczowe są dwa przepisy ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Po pierwsze, art. 14 ust. 1 ustawy o PIT stanowi, że za przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po odpowiednich wyłączeniach. Jeżeli szkoła jest prowadzona przez osobę fizyczną w ramach działalności gospodarczej, część dotacji przeznaczona na jej własne wynagrodzenie jako dyrektora jest co do zasady przychodem z tej działalności. Od wynagrodzenia dyrektora trzeba odróżnić bieżące wpływy od rodziców; osobno wyjaśniamy, kiedy w szkole niepublicznej powstaje przychód z czesnego.

Po drugie, art. 21 ust. 1 pkt 129 ustawy o PIT przewiduje zwolnienie dla dotacji, w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, otrzymanych z budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Jednak art. 21 ust. 36 ustawy o PIT wyraźnie stanowi, że zwolnienie to nie ma zastosowania do tej części dotacji otrzymanej na prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, która została przeznaczona – na podstawie odrębnych przepisów – na wynagrodzenie osoby fizycznej prowadzącej tę działalność.

To oznacza, że część dotacji przeznaczona na własne wynagrodzenie dyrektora-prowadzącego szkołę nie jest objęta zwolnieniem podatkowym. Należy ją więc rozliczyć w ramach przychodów działalności gospodarczej.

Czy trzeba mieć umowę o pracę albo umowę cywilnoprawną

Nie. Jeżeli ta sama osoba fizyczna prowadzi szkołę i pełni funkcję dyrektora, nie tworzy sama ze sobą klasycznego stosunku pracy. Nie zmienia to jednak podatkowej kwalifikacji środków otrzymanych z dotacji.

W takim układzie nie mamy typowego wynagrodzenia pracowniczego z art. 12 ust. 1 ustawy o PIT ani wynagrodzenia z działalności wykonywanej osobiście z art. 13 ustawy o PIT. Źródłem przychodu pozostaje działalność gospodarcza, bo to w jej ramach prowadzona jest szkoła.

Czy to wynagrodzenie jest kosztem uzyskania przychodu

Co do zasady nie. Własne wynagrodzenie przedsiębiorcy nie jest kosztem uzyskania przychodu. Wynika to z konstrukcji podatku dochodowego i potwierdza utrwalona praktyka interpretacyjna. Przedsiębiorca nie może zaliczyć do kosztów „wypłaty dla samego siebie”, ponieważ nie jest to wydatek poniesiony na rzecz innego podmiotu.

Dlatego część dotacji przeznaczona na wynagrodzenie osoby fizycznej prowadzącej szkołę zwiększa przychód, ale sama ta „wypłata” nie obniża dochodu jako koszt podatkowy.

Czy można rozliczać inne koszty, np. samochód

Tak, ale nie samo wynagrodzenie właściciela, tylko inne wydatki działalności, o ile spełniają warunki z art. 22 ust. 1 ustawy o PIT. Zgodnie z tym przepisem kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów albo zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem wydatków wymienionych w art. 23 ustawy o PIT.

To oznacza, że rata najmu samochodu, koszty paliwa, telefon, księgowość, materiały biurowe czy wyposażenie mogą być kosztem podatkowym tylko wtedy, gdy mają rzeczywisty związek z działalnością szkoły i są prawidłowo udokumentowane. Jeżeli samochód jest używany także prywatnie, znaczenie mają zasady rozliczania wydatków dotyczących pojazdów w działalności.

Nie można jednak utożsamiać tego z „generowaniem kosztów od wynagrodzenia”. Koszty nie są przypisane do samego wynagrodzenia właściciela, lecz do całej działalności gospodarczej.

Ryzyka przy rozliczaniu dotacji

W praktyce występują dwa odrębne ryzyka:

• podatkowe – jeżeli część dotacji przeznaczona na własne wynagrodzenie nie zostanie wykazana jako opodatkowany przychód, może powstać zaległość podatkowa wraz z odsetkami, a w określonych sytuacjach także odpowiedzialność na gruncie Kodeksu karnego skarbowego;
• dotacyjne – jeżeli JST uzna, że dotacja została wykorzystana niezgodnie z art. 35 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, może żądać jej zwrotu na zasadach wynikających z ustawy i przepisów o finansach publicznych.

Ocena konkretnej sytuacji zależy od dokumentów, sposobu prowadzenia księgowości, treści wpisu do ewidencji, organizacji szkoły oraz tego, czy wynagrodzenie odpowiada rzeczywiście wykonywanym czynnościom.

FAQ

Czy założyciel szkoły niepublicznej musi zawierać sam ze sobą umowę o pracę?

Nie. Jeżeli ta sama osoba prowadzi szkołę i pełni funkcję dyrektora, brak takiej umowy nie wyklucza rozliczenia wynagrodzenia na podstawie przepisów o dotacji i podatku.

Czy cała dotacja z JST jest zwolniona z podatku?

Nie. Zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 129 ustawy o PIT nie obejmuje tej części dotacji, która na podstawie odrębnych przepisów została przeznaczona na wynagrodzenie osoby fizycznej prowadzącej działalność – art. 21 ust. 36 ustawy o PIT.

Czy własne wynagrodzenie dyrektora można wpisać do PKPiR jako koszt?

Nie. To przychód przedsiębiorcy, ale nie jego koszt uzyskania przychodu.

Czy koszty samochodu zawsze można odliczyć?

Nie zawsze. Muszą mieć związek z działalnością, być właściwie udokumentowane i rozliczane zgodnie z ograniczeniami wynikającymi z ustawy o PIT, zwłaszcza gdy pojazd jest używany także prywatnie.

Czy JST może zakwestionować takie wynagrodzenie?

Tak, jeżeli uzna, że dotacja została wykorzystana niezgodnie z art. 35 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych albo że brak jest podstaw do finansowania wynagrodzenia w konkretnym stanie faktycznym.

Źródła

• art. 35 ust. 1 ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych
• art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1, art. 88 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe
• art. 14 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 129, art. 21 ust. 36, art. 22 ust. 1, art. 23 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – w zakresie zasad dotacji i ewentualnego zwrotu środków wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem