Czy prawo do grobu podlega dziedziczeniu?• Autor: Jakub Bonowicz |
|
W latach 70. ubiegłego wieku mój dziadek kupił grób, w którym pochowana została jego żona. Później w tym samym grobie spoczęła siostra dziadka. Byliśmy przekonani, że dziadek był właścicielem całego grobu (na rachunku figuruje wyłącznie jego nazwisko), niedawno dowiedzieliśmy się jednak, że w dokumentacji cmentarza dziadek figuruje tylko jako właściciel jednej części, natomiast druga jest w dyspozycji spadkobierców jego siostry. Czy zarządcy działają zgodnie z przepisami? Czy prawo do grobu podlega dziedziczeniu? Dodam, że przez wszystkie lata to dziadek regulował wszystkie opłaty związane z utrzymaniem grobu i tzw. pokładowe; po jego śmierci ten obowiązek przejęła jego córka (moja mama).
|
|
Prawo do grobuOdnosząc się do poruszonego przez Pana problemu dotyczącego dziedziczenia prawa do grobu, uprzejmie wyjaśniam, że w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na dwoisty charakter prawa do grobu, co możemy wyczytać w orzeczeniu z dnia 3 grudnia 2003 r.
Prawo do grobu ma dwojaki charakter: osobisty i majątkowy, przy czym elementom osobistym przypada rola wiodąca, bez względu na to, jaka jest wartość elementów majątkowych tego prawa i na czym one polegają. Do uprawnień osobistych zalicza się przede wszystkim pochowanie po śmierci zwłok uprawnionego w wybranym przez niego miejscu w grobie jednoosobowym lub wieloosobowym rodzinnym, obok zwłok osób mu bliskich, a także kult pamięci zmarłych, który polega na przysługujących człowiekowi różnych wolnościach, wypływających ze sfery uczuć i odczuć odnoszącej się do postaci osoby zmarłej, okazywania szacunku dla wspomnień i pamięci o niej, urządzenia pogrzebu oraz grobowca i decydowania o jego wystroju, załatwiania spraw z zarządem cmentarza, ochronie przed naruszeniami, składania wieńców, palenia zniczy, decydowania lub współdecydowania o przeznaczeniu wolnych miejsc w grobowcu dla pochowania dalszych zmarłych itp. W tym przypadku, jak trafnie podniesiono w literaturze i judykaturze, mamy do czynienia z jednym dobrem osobistym, tj. kultem pamięci osoby zmarłej, choć może chodzić o ochronę różnych uprawnień dotyczących pochowania osoby bliskiej i pamięci o niej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 1977 r., I CR 234/77). Przedmiotem ochrony prawnej jest w tym wypadku prawo do sprawowania kultu osoby zmarłej, natomiast przesłanką tej ochrony jest naruszenie dobra osobistego podmiotu tego prawa. Prawo rozporządzania grobemElementy osobiste prawa do grobu mają charakter przeważający i są związane z określoną osobą; jako prawa osobiste są niezbywalne i niedziedziczne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1979 r., OSNCP 1979, nr 10, poz. 195). Z tego względu w zasadzie prawo do grobu jest tylko jednym z samoistnych praw majątkowych, co do którego nie ma zakazu ustawowego jego zbywalności ani wyłączenia od dziedziczenia tylko wtedy, gdy miejsce na cmentarzu zostało nabyte i grób został urządzony przez osobę pozostającą przy życiu i jest wolny, tj. nikt nie został w nim pochowany (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1994 r., III CZP 155/94). Jeżeli natomiast w grobie spoczywają już zwłoki określonej osoby uprawnionej do pochowania, to na skutek pochówku następuje zdominowanie uprawnień niemajątkowych i w związku z tym dopuszczalność rozporządzenia prawem do grobu wygasa. Z tą chwilą nie jest już możliwe rozdzielenie uprawnień majątkowych od osobistych i z tego względu – jak trafnie podniesiono w literaturze – prawa majątkowe tracą swoją odrębność w tym sensie, że nie mogą być przedmiotem wyłącznego korzystania i rozporządzania ze strony dotychczasowego ich podmiotu, a to ze względu na prawa do grobu przysługujące pozostałym uprawnionym, których źródłem jest fakt powiązań rodzinnych z osobą pochowaną w grobie (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1978 r. III CZP 56/78, OSNC 1979, nr 4, poz. 68). Czy grób podlega dziedziczeniu?W rezultacie osoba, która wybudowała grób na podstawie zawartej przez siebie umowy z zarządem cmentarza i uiściła należną opłatę cmentarną, z chwilą pochowania pierwszego zmarłego, nie może już bez porozumienia z osobami, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy, decydować samodzielnie o pochowaniu w tym grobie innych zmarłych. Z treści prawa do grobu wynika więc, że jeżeli prawo to stało się wspólnym prawem dwu lub więcej osób, to nie podlega dziedziczeniu (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1979 r., I CR 25/79, OSNC 1979, nr 10, poz. 195 i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1994 r., III CZP 155/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 52) – czytamy w wyroku Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z dnia 3 grudnia 2010 r. (I CSK 66/10). W związku z powyższym nie stosuje się do owego prawa ogólnych zasad dziedziczenia (zarówno w odniesieniu do całości, jak i części grobu)
Niezrozumiałe jest, w jaki sposób we wskazanym przez Pana stanie faktycznym doszło do powstania współwłasności grobu (być może dziadek upoważnił kogoś z rodziny do dokonania czynności w tym zakresie).
W tym wypadku istotny jest fakt, iż po dokonaniu pierwszego pochówku majątkowy charakter prawa do grobu i jego niemajątkowy charakter ściśle się ze sobą wiążą i nie stosuje się w tym wypadku ogólnych zasad prawa spadkowego.
W tej sprawie nie jest ważne, czy inne osoby partycypowały w kosztach utrzymania grobu, czy też nie. Naturalnie może to stanowić podstawę roszczeń zwrotnych pomiędzy współwłaścicielami, jednakże nie ma wpływu na prawo do pochówku, korzystania z grobu itp. PrzykładyPani Maria opiekowała się przez lata grobem swoich rodziców, który został wykupiony przez jej ojca w latach 80. Po jego śmierci pani Maria nadal uiszczała wszystkie opłaty, była przekonana, że prawo do grobu automatycznie przeszło na nią. Gdy po kilku latach chciała pochować tam zmarłego męża, zarząd cmentarza odmówił, wskazując, że nie jest formalnym dysponentem grobu i potrzebne są zgody pozostałych członków rodziny.
Pan Jan, po śmierci swojego brata, zdecydował się przejąć opiekę nad rodzinnym grobowcem. Regularnie opłacał przedłużenie miejsca oraz dbał o porządek. Kiedy jednak planował pochować w grobie swoją zmarłą matkę, dowiedział się, że prawo do współdecydowania o pochówkach przysługuje również dzieciom brata, jako spadkobiercom uprawnionym do sprawowania kultu pamięci.
Rodzina państwa Kowalskich przez dziesięciolecia traktowała grób dziadków jako miejsce rodzinne — wszyscy byli przekonani, że prawo do niego przeszło na najstarszego syna. Gdy zmarła jedna z córek, pojawił się spór: rodzeństwo nie mogło się porozumieć co do pochowania jej urny w grobie, a zarząd cmentarza, zgodnie z przepisami, nie mógł przyjąć decyzji tylko jednej osoby, wskazując na potrzebę zgody wszystkich bliskich uprawnionych do korzystania z grobu. PodsumowanieJak widać, kwestia dziedziczenia prawa do grobu nie jest tak jednoznaczna, jak mogłoby się wydawać. Choć na pierwszy rzut oka opłacanie miejsca przez jednego członka rodziny czy umowa z zarządcą cmentarza mogą sugerować jasne prawo do dysponowania grobem, to po dokonaniu pierwszego pochówku wchodzą w grę także względy osobiste i prawo do kultu pamięci zmarłych. W praktyce oznacza to, że takie prawo nie podlega prostemu dziedziczeniu na zasadach ogólnych i wymaga często porozumienia wszystkich uprawnionych osób. Dlatego warto wcześniej uporządkować formalności i ustalić między bliskimi, kto i na jakich zasadach będzie opiekował się miejscem pochówku. Oferta porad prawnychJeśli masz podobne wątpliwości dotyczące prawa do grobu, dziedziczenia lub innych kwestii związanych z prawem cywilnym, zapraszam do skorzystania z naszej oferty porad prawnych online. Szybko i wygodnie, bez wychodzenia z domu, możesz uzyskać fachową opinię prawnika, który wyjaśni Ci sytuację prawną, pomoże przygotować niezbędne pisma lub wskaże, jakie kroki warto podjąć w Twojej sprawie. Wystarczy, że opiszesz swój problem — resztą zajmiemy się my. Źródła:1. Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych - Dz.U. 1959 nr 11 poz. 62
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę, wypełniając formularz poniżej ▼▼▼. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online 
O autorze: Jakub Bonowicz Radca prawny obsługujący przedsiębiorców i osoby fizyczne z kraju, a także z zagranicy. W kręgu jego zainteresowań pozostają sprawy trudne i skomplikowane, dotyczące obszarów słabo jeszcze uregulowanych prawnie (w tym z zakresu prawa nowych technologii) oraz sprawy z zakresu międzynarodowego obrotu gospodarczego i kolizji systemów prawnych różnych państw (w tym m.in. gospodarcze prawo brytyjskie, amerykańskie, słowackie, bułgarskie, czeskie). Specjalizuje się przede wszystkim w prawie Internetu, usług elektronicznych (sporządza regulaminy e-usług, sprzedaży online), prawie nowych technologii, własności intelektualnej (autorskim, znaków towarowych, patentów, wzorów przemysłowych). Reprezentuje Klientów przed sądami (w tym także sądami administracyjnymi, Sądem Najwyższym, Naczelnym Sądem Administracyjnym), organami administracji i organami podatkowymi w sprawach cywilnych, rodzinnych, gospodarczych oraz podatkowych. Sporządza profesjonalne umowy handlowe, w tym w obrocie zagranicznym. |
|
prawnicy z dużym doświadczeniem.
Zapytaj prawnika
Najnowsze pytania w dziale
Opieka nad grobem po śmierci dysponenta, kiedy wola zmarłego nie wystarcza
Grób mamy a prawa ojca i jego nowej żony, komu przysługuje prawo do dysponowania grobem po jego śmierci?
Spór o grób po 50 latach, komu przysługuje prawo do miejsca pochówku?
Jak cofnąć zgodę na pochówek byłego męża w grobie rodzinnym?
Czy spadkobierca musi pokryć koszty pochówku i nagrobka?
Zbycie prawa do grobu, zasady przekazania oraz definicja najbliższej rodziny
Procedura ekshumacji i kremacji zwłok
Jak sprzeciwić się zmianie pomnika rodzinnego na nowy?
Pochówek z konkubentem i prawo do grobu
Zgoda na rozebranie starego nagrobka i postawienie nowego
