Niepełnosprawność a badanie lekarskie kierowcy

Czy niepełnosprawność automatycznie oznacza badanie lekarskie kierowcy?

Nie. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, nawet potrzebne do uzyskania karty parkingowej, nie jest równoznaczne z utratą zdolności do kierowania pojazdami. Obecnie podstawą prawną kierowania posiadacza prawa jazdy na badanie lekarskie jest przede wszystkim art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Przepis ten dotyczy osoby posiadającej prawo jazdy albo pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia.

Oznacza to, że organ nie powinien kierować na badanie tylko dlatego, że kierowca ma orzeczenie o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Potrzebne są konkretne okoliczności wskazujące, że stan zdrowia może wpływać na bezpieczne prowadzenie pojazdu, np. poważne ograniczenia ruchowe, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia świadomości, istotne problemy ze wzrokiem albo inne schorzenia mające znaczenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Aktualna podstawa prawna badań lekarskich kierowców

W pierwotnej wersji sprawy pojawiała się wątpliwość, czy nadal obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Dziś odpowiedź jest jednoznaczna: to rozporządzenie nie jest już aktualną podstawą badań kierowców.

Aktualnie należy stosować ustawę z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców. Ustawa określa, kto i kiedy podlega badaniu, a rozporządzenie reguluje m.in. zakres badania, dokumentację oraz opłatę.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami badaniu lekarskiemu podlega osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Z kolei art. 75 ust. 2 pkt 2 tej ustawy przewiduje, że w takim przypadku badanie przeprowadza się na podstawie skierowania.

Karta parkingowa a prawo jazdy

Karta parkingowa jest odrębną instytucją od prawa jazdy. Zasady jej wydawania wynikają z art. 8 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 6b ust. 3 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, który przewiduje zamieszczenie w orzeczeniu wskazań dotyczących spełnienia przesłanek do uzyskania karty parkingowej.

Co do zasady karta parkingowa przysługuje osobie niepełnosprawnej spełniającej warunki z art. 8 ust. 3a ustawy Prawo o ruchu drogowym, w szczególności gdy ma znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się. W przypadku umiarkowanego stopnia niepełnosprawności znaczenie ma także przyczyna niepełnosprawności wskazana w przepisach dotyczących karty parkingowej.

Jeżeli więc powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności wskazał w orzeczeniu, że spełnia Pani przesłanki do uzyskania karty parkingowej, to samo to wskazanie nie powinno być traktowane jako automatyczny dowód niezdolności do prowadzenia samochodu. Może jednak spowodować, że organ administracji przeanalizuje, czy z dokumentów wynika realne ryzyko dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Kiedy starosta może skierować kierowcę na badanie?

Skierowanie na badanie lekarskie powinno wynikać z decyzji administracyjnej. W praktyce decyzję wydaje starosta właściwy w sprawach uprawnień do kierowania pojazdami. Organ musi wykazać, że wystąpiły konkretne, obiektywne i wiarygodne informacje o stanie zdrowia kierowcy, które mogą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa prowadzenia pojazdu.

Taką informacją może być np. dokumentacja medyczna, zawiadomienie właściwego organu, informacja od Policji albo treść orzeczenia o niepełnosprawności, ale tylko wtedy, gdy z tych dokumentów rzeczywiście wynikają poważne zastrzeżenia zdrowotne. W praktyce większe znaczenie mogą mieć np. choroby powodujące nagłe utraty świadomości, istotne zaburzenia neurologiczne, znaczne ograniczenia ruchowe, istotne zaburzenia wzroku lub choroby psychiczne wpływające na zdolność bezpiecznego kierowania.

Jeżeli problem dotyczy chorób neurologicznych, przydatne mogą być też informacje o tym, jak prawo jazdy ocenia się przy schorzeniach takich jak padaczka. W innych sprawach istotne jest to, czy organ ma podstawy do kwestionowania zdolności kierowcy ze względu na stan zdrowia, a nie samo formalne orzeczenie o niepełnosprawności.

Czego organ nie powinien robić?

Organ nie powinien zastępować lekarza i samodzielnie przesądzać, że dana osoba nie może prowadzić pojazdów. Może natomiast skierować na badanie, jeżeli ma realne, poważne i uzasadnione wątpliwości. Różnica jest istotna: decyzja o skierowaniu na badanie nie jest jeszcze decyzją o odebraniu prawa jazdy, lecz uruchamia procedurę medycznej weryfikacji.

Organ nie powinien też opierać decyzji wyłącznie na stereotypowym założeniu, że osoba niepełnosprawna nie może być kierowcą. Wiele osób z niepełnosprawnością prowadzi pojazdy w pełni bezpiecznie, czasem po odpowiednim przystosowaniu samochodu. Jeżeli w orzeczeniu o niepełnosprawności wskazano umiarkowany stopień niepełnosprawności i brak konieczności stałej pomocy innych osób, argumenty przeciwko automatycznemu skierowaniu na badanie mogą być silniejsze.

Odwołanie od skierowania na badanie lekarskie

Jeżeli starosta wyda decyzję o skierowaniu na badanie lekarskie, można wnieść odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego. Wynika to z art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Termin na odwołanie wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji, a odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

W odwołaniu warto wskazać, że art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami wymaga uzasadnionych i poważnych zastrzeżeń co do stanu zdrowia, a nie samego faktu posiadania orzeczenia o niepełnosprawności. Należy też odnieść się do konkretnych punktów orzeczenia, np. stopnia niepełnosprawności, przyczyny niepełnosprawności, wskazań dotyczących samodzielnej egzystencji, mobilności oraz ewentualnej konieczności pomocy osób trzecich.

Jeżeli decyzja jest lakoniczna, warto podnieść naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy te zobowiązują organ do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz uzasadnienia decyzji w sposób pozwalający ustalić, dlaczego organ uznał badanie za konieczne.

Co po badaniu lekarskim?

Po badaniu uprawniony lekarz wydaje orzeczenie lekarskie o istnieniu albo braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Jeżeli kierowca albo organ kierujący nie zgadza się z treścią orzeczenia, może skorzystać z trybu ponownego badania przewidzianego w art. 79 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Termin jest krótki, dlatego po otrzymaniu niekorzystnego orzeczenia należy działać niezwłocznie.

Jeżeli kierowca nie przedstawi wymaganego orzeczenia lekarskiego w terminie, starosta może wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami. Jeżeli natomiast orzeczenie lekarskie stwierdzi przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdem, podstawą cofnięcia uprawnienia może być art. 103 ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy.

Koszt badania lekarskiego kierowcy

Opłata za badanie lekarskie kierowcy jest określona w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców. W typowych przypadkach koszt badania lekarskiego wynosi 200 zł. Jeżeli konieczne są dodatkowe konsultacje specjalistyczne albo badania pomocnicze, faktyczny koszt może być wyższy, zależnie od zakresu diagnostyki.

Warto odróżnić badanie lekarskie od badania psychologicznego. Badania psychologiczne są wymagane w innych sytuacjach, np. przy określonych naruszeniach związanych z alkoholem, środkami działającymi podobnie do alkoholu, przekroczeniem punktów karnych albo wykonywaniem określonych zawodów kierowcy. Nie każda osoba z niepełnosprawnością musi przechodzić badanie psychologiczne.

Znaczenie orzecznictwa sądów administracyjnych

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że skierowanie kierowcy na badanie lekarskie wymaga realnych i obiektywnych podstaw. Nadal praktyczne znaczenie ma kierunek wykładni wyrażony m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 156/11, oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1119/12. Orzeczenia te zapadły na tle poprzednich regulacji, ale zachowują znaczenie co do ogólnej zasady: organ powinien wykazać konkretne zastrzeżenia zdrowotne, a nie działać automatycznie.

W sprawie rozpoznanej przez WSA w Szczecinie istotne było to, że kierowca miał znaczny stopień niepełnosprawności, wskazanie potrzeby pomocy drugiej osoby oraz poważne schorzenia mogące wpływać na sprawność fizyczną. Taki stan faktyczny różni się od sytuacji osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, która samodzielnie funkcjonuje i nie ma schorzeń wpływających na bezpieczeństwo prowadzenia pojazdu.

FAQ

Czy urząd może odmówić karty parkingowej, dopóki nie zrobię badania kierowcy?

Co do zasady karta parkingowa i badanie lekarskie kierowcy to odrębne sprawy. Karta parkingowa zależy od przesłanek z art. 8 ustawy Prawo o ruchu drogowym i właściwego orzeczenia o niepełnosprawności. Badanie kierowcy dotyczy uprawnień do prowadzenia pojazdów i wymaga odrębnych podstaw.

Czy umiarkowany stopień niepełnosprawności wystarczy do skierowania na badanie?

Nie powinien wystarczyć sam w sobie. Organ powinien wykazać, że z orzeczenia lub innych dokumentów wynikają uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami.

Czy od skierowania na badanie można się odwołać?

Tak. Od decyzji starosty przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego. Termin wynosi 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Co grozi za niestawienie się na badanie?

Jeżeli kierowca nie przedstawi wymaganego orzeczenia lekarskiego, starosta może wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami. Warto więc nie ignorować skierowania, nawet jeżeli kierowca zamierza je zaskarżyć.

Czy negatywne orzeczenie lekarskie od razu kończy sprawę?

Nie zawsze. Ustawa o kierujących pojazdami przewiduje tryb ponownego badania. Trzeba jednak pilnować terminu i złożyć wniosek we właściwym trybie, ponieważ po uprawomocnieniu się negatywnego wyniku organ może cofnąć uprawnienia.

Podsumowanie

W aktualnym stanie prawnym nie można przyjąć, że każda osoba z orzeczeniem o niepełnosprawności musi ponownie przejść badanie lekarskie kierowcy. Starosta może skierować na badanie tylko wtedy, gdy istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy. Jeżeli decyzja opiera się jedynie na samym fakcie niepełnosprawności albo ubiegania się o kartę parkingową, warto rozważyć odwołanie.

Najważniejsze jest dokładne sprawdzenie uzasadnienia decyzji oraz treści orzeczenia o niepełnosprawności. Inaczej należy ocenić umiarkowany stopień niepełnosprawności bez wpływu na prowadzenie pojazdu, a inaczej poważne schorzenia, które mogą realnie zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego.

Źródła

• Art. 75, art. 79, art. 102 ust. 1 pkt 3 oraz art. 103 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
• Art. 8 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.
• Art. 6b ust. 3 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
• Art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 156/11.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1119/12.