Czy spółka z o.o. może przelać kapitał rezerwowy do spółki córki?

Czy można przelać kapitał rezerwowy z jednej spółki z o.o. do drugiej?

W polskim prawie spółek nie ma procedury polegającej na tym, że spółka z o.o. podejmuje uchwałę o "przeniesieniu kapitału rezerwowego" do innej spółki z o.o., a następnie księgowo zmniejsza swój kapitał rezerwowy i jednocześnie zwiększa kapitał rezerwowy spółki córki. Kapitał rezerwowy, podobnie jak kapitał zapasowy, jest elementem kapitałów własnych wykazywanym w bilansie, a nie odrębnym składnikiem majątku.

Jeżeli spółka A ma na rachunku bankowym pieniądze, może je przekazać spółce B tylko na podstawie konkretnej czynności prawnej, np. objęcia udziałów, dopłat, pożyczki, umowy sprzedaży, umowy o świadczenie usług albo innej uzasadnionej gospodarczo transakcji. Sama nazwa pozycji bilansowej po stronie kapitałów własnych nie wystarcza do dokonania przelewu.

W praktyce najpierw trzeba ustalić, z czego powstał dany kapitał rezerwowy spółki: z agio, dopłat, zysków zatrzymanych czy innych źródeł. Od tego zależy, czy i w jaki sposób można wykorzystać środki pieniężne odpowiadające tej pozycji bilansowej.

Kapitał rezerwowy, kapitał zapasowy i realne pieniądze spółki

W spółce z o.o. trzeba odróżnić majątek spółki od pozycji bilansowych. Pieniądze na rachunku bankowym są aktywem spółki. Kapitał zakładowy, zapasowy albo rezerwowy są natomiast kategoriami po stronie pasywów, pokazującymi źródła finansowania majątku. Dlatego nie każda kwota wykazana jako kapitał rezerwowy może być dowolnie wypłacona albo przekazana innemu podmiotowi.

Jeżeli udziały w spółce z o.o. zostały objęte powyżej wartości nominalnej, nadwyżkę przelewa się do kapitału zapasowego. Wynika to z art. 154 § 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych. W praktyce taka nadwyżka jest często określana jako agio. Nie jest to jednak zysk do swobodnej wypłaty wspólnikom ani kwota, którą można automatycznie przekazać innej spółce.

Jeżeli natomiast kapitał rezerwowy powstał z dopłat wspólników, zastosowanie mają art. 177-179 Kodeksu spółek handlowych oraz art. 36 ust. 2e ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości. Zgodnie z art. 36 ust. 2e ustawy o rachunkowości równowartość dopłat wykazuje się jako kapitał rezerwowy z dopłat wspólników, dopóki nie zostanie użyty w sposób uzasadniający jego odpisanie.

Jak legalnie zasilić spółkę córkę?

Jeżeli spółka A jest wspólnikiem spółki B i chce przekazać środki do spółki B, należy wybrać konkretny instrument prawny. Wybór zależy od celu biznesowego, źródła środków, treści umów spółek, sytuacji finansowej obu podmiotów oraz skutków podatkowych.

Objęcie udziałów w spółce córce z agio

Najczęściej stosowanym rozwiązaniem jest podwyższenie kapitału zakładowego spółki B i objęcie nowych udziałów przez spółkę A. Podwyższenie kapitału zakładowego spółki z o.o. następuje na zasadach określonych w art. 257 § 1 i § 2 Kodeksu spółek handlowych. Jeżeli udziały są obejmowane powyżej wartości nominalnej, nadwyżka ponad wartość nominalną trafia do kapitału zapasowego spółki B na podstawie art. 154 § 3 Kodeksu spółek handlowych.

To rozwiązanie dobrze pasuje do sytuacji, w której celem jest trwałe dokapitalizowanie spółki córki. W spółce A wydatek nie jest prostym zmniejszeniem kapitału rezerwowego, lecz nabyciem lub zwiększeniem wartości inwestycji w udziały spółki B. Przy planowaniu struktury grupy warto też uwzględnić kwestie takie jak przeniesienie zysku - struktura holdingowa, ponieważ późniejsze przepływy między spółkami mogą mieć odrębne konsekwencje podatkowe i bilansowe.

Dopłaty do spółki córki

Drugą możliwością są dopłaty wspólników do spółki B. Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych umowa spółki z o.o. może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jeżeli umowa spółki B nie przewiduje dopłat, najpierw trzeba zmienić umowę spółki.

Zgodnie z art. 178 § 1 Kodeksu spółek handlowych wysokość i terminy dopłat oznacza się w miarę potrzeby uchwałą wspólników, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej. Dopłaty powinny być nakładane równomiernie w stosunku do udziałów. Jeżeli więc w spółce B jest kilku wspólników, nie można bez analizy umowy spółki i struktury udziałowej przyjąć, że tylko spółka A wpłaci dowolną kwotę jako dopłatę.

Dopłaty mogą być atrakcyjne, ponieważ nie zwiększają kapitału zakładowego, lecz zasilają spółkę. Trzeba jednak pamiętać, że ich zwrot jest odrębną procedurą i podlega ograniczeniom z art. 179 Kodeksu spółek handlowych. W praktyce problemem bywa również późniejsza wypłata kapitału albo zwrot środków wspólnikom, ponieważ nie każda pozycja kapitałów własnych może zostać swobodnie wypłacona.

Pożyczka dla spółki córki

Spółka A może udzielić spółce B pożyczki na podstawie art. 720 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. W takim przypadku nie dochodzi do zwiększenia kapitału rezerwowego spółki B, lecz do powstania zobowiązania spółki B wobec spółki A. Pożyczka powinna mieć rynkowe oprocentowanie, termin spłaty i uzasadnienie gospodarcze.

Jeżeli spółki są podmiotami powiązanymi, warunki pożyczki powinny odpowiadać zasadzie ceny rynkowej wynikającej z art. 11c ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych. Przy przekroczeniu ustawowych progów może powstać obowiązek sporządzenia dokumentacji cen transferowych na podstawie art. 11k ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Inna odpłatna transakcja między spółkami

Przekazanie środków może wynikać także z rzeczywistej transakcji gospodarczej, np. zapłaty za towary, usługi, prawa majątkowe albo refakturowane koszty. Taka transakcja musi mieć realną treść ekonomiczną, być właściwie udokumentowana i odpowiadać warunkom rynkowym, zwłaszcza gdy spółki są powiązane kapitałowo lub osobowo.

Nieodpłatne przekazanie pieniędzy do spółki córki bez świadczenia wzajemnego jest rozwiązaniem ryzykownym. Zarząd spółki A powinien działać w interesie tej spółki, a nie wyłącznie w interesie grupy. Jeżeli wskutek nieuzasadnionego transferu spółka A poniesie szkodę, członek zarządu może odpowiadać wobec spółki na podstawie art. 293 § 1 Kodeksu spółek handlowych, chyba że wykaże brak winy. Przy ocenie decyzji gospodarczych znaczenie ma także art. 293 § 3 Kodeksu spółek handlowych, który odnosi się do działania lojalnego wobec spółki w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego.

Jakie uchwały i zgody mogą być potrzebne?

Zgodnie z art. 201 § 1 Kodeksu spółek handlowych zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Nie oznacza to jednak, że każdy transfer środków do innej spółki może zostać dokonany bez zgody wspólników. W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić umowę spółki A i umowę spółki B.

Jeżeli rozporządzenie prawem albo zaciągnięcie zobowiązania do świadczenia ma wartość dwukrotnie przewyższającą wysokość kapitału zakładowego, zastosowanie może mieć art. 230 Kodeksu spółek handlowych. Przepis ten wymaga uchwały wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Zgodnie z art. 230 zdanie drugie Kodeksu spółek handlowych do naruszenia tego wymogu nie stosuje się art. 17 § 1 Kodeksu spółek handlowych, co ma znaczenie dla ważności czynności, ale nie eliminuje odpowiedzialności wewnętrznej zarządu.

Jeżeli wybranym rozwiązaniem jest podwyższenie kapitału zakładowego w spółce B, konieczne jest dochowanie procedury z art. 257 i następnymi Kodeksu spółek handlowych, w tym podjęcie właściwej uchwały, objęcie udziałów i zgłoszenie zmiany do KRS. Jeżeli ma dojść do dopłat, podstawą musi być umowa spółki B oraz uchwała wspólników podjęta zgodnie z art. 177 i art. 178 Kodeksu spółek handlowych.

Skutki podatkowe i księgowe

Podwyższenie kapitału zakładowego spółki z o.o. oraz dopłaty mogą podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k oraz art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z art. 1 ust. 3 pkt 2 tej ustawy przy spółce kapitałowej za zmianę umowy spółki uważa się między innymi podwyższenie kapitału zakładowego oraz dopłaty. Stawka PCC wynosi 0,5% na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Pożyczka między spółkami może powodować skutki w PCC, CIT i cenach transferowych. Ocena zależy między innymi od statusu stron na gruncie VAT, charakteru czynności, oprocentowania i wartości finansowania. W przypadku podmiotów powiązanych szczególne znaczenie mają art. 11c i art. 11k ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Nie należy także pomijać rachunkowości. Ujęcie transferu w księgach spółki A i spółki B będzie inne przy dopłatach, inne przy podwyższeniu kapitału zakładowego, a jeszcze inne przy pożyczce. W praktyce decyzja prawna powinna być skoordynowana z księgowym lub biegłym rewidentem.

FAQ

Czy kapitał rezerwowy można po prostu przelać na rachunek spółki córki?

Nie. Kapitał rezerwowy jest pozycją kapitałów własnych, a nie osobnym majątkiem. Przelew pieniędzy do spółki córki musi mieć podstawę prawną, np. objęcie udziałów, dopłaty, pożyczkę albo umowę gospodarczą.

Czy spółka córka może zaksięgować otrzymane pieniądze jako kapitał rezerwowy?

Tak, ale tylko wtedy, gdy wynika to z właściwej czynności prawnej i zasad rachunkowości. Przykładowo dopłaty wspólników ujmuje się jako kapitał rezerwowy z dopłat zgodnie z art. 36 ust. 2e ustawy o rachunkowości, a agio trafia do kapitału zapasowego na podstawie art. 154 § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Czy do dopłat wystarczy uchwała wspólników?

Nie zawsze. Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych obowiązek dopłat musi wynikać z umowy spółki. Jeżeli umowa spółki nie przewiduje dopłat, sama uchwała wspólników nie wystarczy.

Czy podwyższenie kapitału w spółce córce zawsze wymaga zmiany umowy spółki?

To zależy od treści umowy spółki. Art. 257 § 1 Kodeksu spółek handlowych dopuszcza podwyższenie kapitału zakładowego na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki, jeżeli umowa przewiduje maksymalną wysokość podwyższenia i termin. W przeciwnym razie konieczna jest zmiana umowy spółki.

Czy zarząd odpowiada za nieuzasadnione przekazanie pieniędzy spółce powiązanej?

Tak, ryzyko odpowiedzialności istnieje. Jeżeli działanie wyrządzi spółce szkodę i jest sprzeczne z prawem albo umową spółki, członek zarządu może odpowiadać wobec spółki na podstawie art. 293 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Źródła

• Art. 154 § 3, art. 177-179, art. 201 § 1, art. 230, art. 257 § 1 i § 2 oraz art. 293 § 1 i § 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.
• Art. 720 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 36 ust. 2e ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k, art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 1 ust. 3 pkt 2 oraz art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 11c ust. 1 i art. 11k ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.