Firma w Polsce a rezydencja podatkowa w USA

Uwaga: poniższe omówienie dotyczy sytuacji, w której osoba fizyczna mieszka na stałe w USA, a działalność gospodarcza ma być uruchomiona lub wykonywana w Polsce. Ostateczna ocena zawsze zależy od konkretnego modelu biznesowego, treści umów, sposobu zarządzania oraz rzeczywistego miejsca wykonywania pracy i podejmowania decyzji.

Najpierw trzeba ustalić rezydencję podatkową

W prawie polskim zasady rezydencji osoby fizycznej określa art. 3 ust. 1, 1a i 2a ustawy z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlegają w Polsce obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Z kolei art. 3 ust. 2a przewiduje, że osoby niemające miejsca zamieszkania w Polsce podlegają tu obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów osiąganych na terytorium Polski.

Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę fizyczną, która spełnia co najmniej jedną z przesłanek z art. 3 ust. 1a ustawy o PIT, czyli: posiada w Polsce ośrodek interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Jeżeli więc od wielu lat mieszka Pan w USA, tam ma rodzinę, pracę, centrum spraw życiowych i w Polsce przebywa jedynie incydentalnie, to co do zasady przemawia to za rezydencją podatkową w USA, a nie w Polsce. Sam meldunek, polski paszport czy obywatelstwo polskie nie rozstrzygają o rezydencji podatkowej.

W relacji z USA trzeba dodatkowo uwzględnić umowę między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisaną w Waszyngtonie dnia 8.10.1974 r. W praktyce przy sporze o rezydencję znaczenie mają postanowienia umowy oraz certyfikat rezydencji podatkowej.

Czy można prowadzić firmę w Polsce, mieszkając na stałe w USA?

Co do zasady tak. Obywatel polski może zarejestrować w Polsce jednoosobową działalność gospodarczą albo działać przez spółkę. Samo założenie działalności nie oznacza jednak jeszcze, że całość dochodów będzie opodatkowana wyłącznie w Polsce albo wyłącznie w USA. Trzeba rozdzielić dwie kwestie:

• status podatkowy osoby fizycznej jako rezydenta USA albo Polski,
• status podatkowy samej działalności wykonywanej w Polsce.

Jeżeli osoba fizyczna pozostaje nierezydentem Polski, ale prowadzi tu działalność albo uzyskuje dochody ze źródeł polskich, Polska może opodatkować te dochody w zakresie przewidzianym przez ustawę o PIT i przez umowę z USA.

W praktyce trzeba też ocenić, czy korzystniejsza jest działalność jednoosobowa, czy np. spółka z o.o. Jeżeli rozważany jest model współpracy z amerykańską spółką, istotne mogą być również zasady zawierania i rozliczania umów przedsiębiorców.

Ograniczony obowiązek podatkowy w Polsce

Jeżeli nie ma Pan miejsca zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce, zastosowanie ma art. 3 ust. 2a ustawy o PIT. Wtedy Polska opodatkowuje tylko dochody osiągane na terytorium Polski. Katalog przykładowych dochodów uznawanych za osiągane na terytorium Polski wskazuje art. 3 ust. 2b ustawy o PIT.

W przypadku działalności gospodarczej kluczowe będzie ustalenie, czy przychód jest związany z działalnością prowadzoną w Polsce, czy istnieje stała placówka, biuro, personel, pełnomocnik zawierający umowy albo inna trwała struktura gospodarcza.

Znaczenie umowy Polska-USA o unikaniu podwójnego opodatkowania

Sama ustawa krajowa nie wystarcza. Zgodnie z art. 4a ustawy o PIT przepisy o rezydencji i obowiązku podatkowym stosuje się z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. W relacji Polska-USA szczególne znaczenie ma pojęcie zakładu oraz zasada, że państwo źródła może opodatkować dochód przypisany działalności wykonywanej na jego terytorium.

Jeżeli działalność w Polsce będzie miała cechy zakładu w rozumieniu umowy, Polska uzyska prawo do opodatkowania dochodu przypisanego temu zakładowi. Następnie w USA co do zasady powinien zostać zastosowany mechanizm uwzględnienia podatku zapłaconego w Polsce, zgodnie z postanowieniami umowy i przepisami prawa amerykańskiego. Sposób technicznego rozliczenia po stronie USA wymaga jednak potwierdzenia według aktualnych reguł federalnych i ewentualnie stanowych.

Kiedy w Polsce może powstać zakład

Przy działalności międzynarodowej zasadnicze znaczenie ma to, czy w Polsce powstanie zakład przedsiębiorcy zagranicznego w rozumieniu umowy podatkowej. Co do zasady chodzi o stałą placówkę, przez którą całkowicie lub częściowo prowadzona jest działalność gospodarcza.

Ryzyko powstania zakładu zwykle rośnie, gdy w Polsce istnieje:

• stałe biuro lub inne miejsce prowadzenia działalności,
• personel wykonujący stale czynności gospodarcze,
• osoba mająca i zwyczajowo wykonująca pełnomocnictwo do zawierania umów,
• trwała infrastruktura służąca działalności operacyjnej.

Jeżeli natomiast kontakt z Polską ogranicza się do czynności pomocniczych albo przygotowawczych, ryzyko zakładu może być mniejsze. To jednak zawsze wymaga analizy konkretnego stanu faktycznego.

Zobacz również:

• sprzedaż przez eBay do UE – VAT, OSS i dokumenty
• kontrakt menedżerski – opodatkowanie, ZUS i własna działalność

Jednoosobowa działalność w Polsce a amerykańska spółka

Jeżeli plan jest taki, aby polska działalność wykonywała usługi na rzecz spółki z USA, pojawia się kilka praktycznych pytań:

• czy polska działalność będzie niezależnym przedsiębiorcą, czy w istocie zapleczem operacyjnym spółki amerykańskiej,
• czy wynagrodzenie będzie ustalane rynkowo,
• czy czynności wykonywane w Polsce nie doprowadzą do uznania, że amerykańska spółka ma tu zakład,
• czy nie powstaną obowiązki w VAT, w tym przy usługach transgranicznych.

Jeżeli polska działalność gospodarcza będzie prowadzona przez osobę fizyczną, dochód co do zasady rozlicza ta osoba według przepisów ustawy o PIT. Jeżeli natomiast działalność w Polsce będzie wykonywana przez spółkę kapitałową, w grę wchodzi przede wszystkim ustawa z 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.

Oddział przedsiębiorcy zagranicznego a polska spółka albo JDG

W starszych opracowaniach często pojawia się instytucja oddziału przedsiębiorcy zagranicznego. Obecnie podstawą prawną jest ustawa z 6.03.2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorcy zagraniczni z państw członkowskich UE i EOG mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak obywatele polscy. W odniesieniu do przedsiębiorców z państw trzecich, w tym z USA, zastosowanie zależy od podstawy międzynarodowej i rodzaju aktywności, a w praktyce często wybiera się polską spółkę albo działalność osoby uprawnionej do jej prowadzenia.

Jeżeli rozważany jest oddział przedsiębiorcy zagranicznego, trzeba pamiętać, że nie jest on odrębną osobą prawną od przedsiębiorcy macierzystego. To rozwiązanie bywa użyteczne operacyjnie, ale nie eliminuje problemów podatkowych. Niekiedy prostsza i bezpieczniejsza okazuje się spółka z o.o. albo inna forma prowadzenia działalności.

VAT przy działalności w Polsce

Niezależnie od PIT lub CIT trzeba osobno ocenić VAT. Zasady opodatkowania określa ustawa z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług. To, czy trzeba rejestrować się do VAT, zależy m.in. od rodzaju usług, miejsca ich świadczenia, obrotu oraz tego, czy możliwe jest zastosowanie zwolnienia podmiotowego z art. 113 ustawy o VAT.

Jeżeli usługi są świadczone między Polską a USA, szczególnie ważne są reguły ustalania miejsca świadczenia z rozdziału 3 działu V ustawy o VAT. W wielu modelach B2B miejsce opodatkowania ustala się według siedziby usługobiorcy, ale nie jest to reguła bez wyjątków. Inaczej rozlicza się np. niektóre usługi związane z nieruchomościami, transportem czy wydarzeniami.

ZUS i ubezpieczenia społeczne

Przy działalności w Polsce nie wolno pominąć składek. Obowiązki ubezpieczeniowe zależą od tego, jaka forma działalności zostanie wybrana, gdzie faktycznie jest wykonywana praca oraz czy zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo umowa międzynarodowa.

W praktyce przy osobie mieszkającej i pracującej w USA, ale uruchamiającej aktywność w Polsce, trzeba osobno ustalić, czy powstaje polski tytuł do ubezpieczeń. Sam wpis działalności do ewidencji nie zawsze daje pełną odpowiedź, bo znaczenie ma realne wykonywanie działalności. W razie wątpliwości warto porównać problem z zagadnieniami opisywanymi w materiałach dotyczących wznowienia działalności a ZUS.

Czy meldunek, rodzice w Polsce albo polski paszport zmieniają sytuację?

Z reguły nie przesądzają sprawy. Meldunek jest instytucją ewidencyjną i sam w sobie nie tworzy rezydencji podatkowej. Tak samo obywatelstwo nie powoduje automatycznie nieograniczonego obowiązku podatkowego w Polsce. Dla oceny rezydencji liczą się realne więzi osobiste i gospodarcze oraz długość pobytu, zgodnie z art. 3 ust. 1a ustawy o PIT.

Inaczej może być jednak wtedy, gdy część życia rodzinnego i gospodarczego zostanie przeniesiona do Polski, np. pojawi się mieszkanie do własnej dyspozycji, stały pobyt, zarządzanie biznesem z Polski albo główne aktywa i centrum podejmowania decyzji gospodarczych.

Zobacz również:

• twórczość literacka i fotograficzna – działalność, ZUS i podatki
• sprzedaż przedsiębiorstwa w JDG – formalności, podatki i pracownicy

Praktyczny wniosek dla opisanej sytuacji

Jeżeli od wielu lat mieszka Pan w USA, tam ma rodzinę, pracę i centrum interesów życiowych, a w Polsce nie przebywa Pan dłużej niż 183 dni rocznie, to co do zasady przemawia to za rezydencją podatkową w USA. W takim układzie Polska nie powinna opodatkowywać wszystkich Pana dochodów, lecz tylko te, które są osiągane na terytorium Polski i w zakresie dopuszczonym przez ustawę o PIT oraz umowę Polska-USA.

Jednocześnie rozpoczęcie działalności w Polsce może wywołać polskie obowiązki w zakresie:

• PIT albo CIT, zależnie od formy prawnej,
• VAT, zależnie od rodzaju i miejsca świadczenia usług,
• ZUS, jeżeli powstanie tytuł do ubezpieczeń,
• ewentualnego raportowania i dokumentowania transakcji z podmiotem amerykańskim.

Nie da się więc odpowiedzieć bezwarunkowo, że podatek będzie należny tylko w USA albo tylko w Polsce. To zależy od realnej konstrukcji przedsięwzięcia.

FAQ

Czy samo obywatelstwo polskie oznacza obowiązek płacenia podatku w Polsce?

Nie. O obowiązku podatkowym decyduje przede wszystkim rezydencja podatkowa ustalana według art. 3 ust. 1a ustawy o PIT oraz odpowiedniej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Czy meldunek w Polsce powoduje polską rezydencję podatkową?

Nie automatycznie. Meldunek ma znaczenie ewidencyjne, ale nie zastępuje analizy ośrodka interesów życiowych i długości pobytu.

Czy działalność zarejestrowana w Polsce zawsze oznacza podatek w Polsce?

Najczęściej tak w odniesieniu do dochodu osiąganego z tej działalności na terytorium Polski, ale zakres opodatkowania trzeba ocenić razem z umową Polska-USA i konkretnym modelem działania.

Czy amerykańska spółka może mieć w Polsce zakład, mimo że właściciel mieszka w USA?

Tak. O zakładzie decyduje sposób prowadzenia działalności w Polsce, a nie samo miejsce zamieszkania właściciela.

Czy przed startem działalności warto mieć certyfikat rezydencji z USA?

Tak. W praktyce jest to ważny dokument potwierdzający miejsce rezydencji podatkowej dla zastosowania umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Źródła

• art. 3 ust. 1, 1a, 2a, 2b oraz art. 4a ustawy z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• ustawa z 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych
• ustawa z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług
• ustawa z 6.03.2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
• umowa między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisana w Waszyngtonie dnia 8.10.1974 r.
• wyrok NSA z 18.03.2011 r., sygn. akt II FSK 1773/09