Nie wróciłem z przepustki do więzienia – czy kara się przedawniła?

Czy niepowrót z przepustki zatrzymuje przedawnienie wykonania kary?

Co do zasady nie. Przedawnienie wykonania kary biegnie od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego. Wynika to wprost z art. 103 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten stanowi, że nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku upłynął ustawowy termin.

Dla kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 5 lat termin ten wynosi 15 lat – art. 103 § 1 pkt 2 Kodeksu karnego. Jeżeli więc prawomocny wyrok obejmował karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, punktem wyjścia jest właśnie ten 15-letni termin.

To oznacza, że sam fakt, iż skazany nie wrócił z przepustki, nie powoduje „zatrzymania” albo „wyzerowania” biegu przedawnienia wykonania tej wcześniejszej kary. W orzecznictwie utrwalono, że termin z art. 103 Kodeksu karnego ma charakter materialnoprawny i biegnie od uprawomocnienia wyroku. Potwierdza to uchwała Sądu Najwyższego z 25 marca 2003 r., sygn. I KZP 4/03.

Jeżeli więc od uprawomocnienia się wyroku w 1995 r. upłynęło ponad 15 lat, to co do zasady kara nie może już zostać wykonana.

Jaki termin ma zastosowanie do kary 1 roku i 6 miesięcy?

Aktualnie art. 103 § 1 Kodeksu karnego przewiduje:

Przy karze 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności stosuje się więc art. 103 § 1 pkt 2 Kodeksu karnego, czyli termin 15-letni.

Jeżeli chcesz porównać podobny stan faktyczny, zobacz też przedawnienie wykonania kary po niestawieniu się do więzienia.

Od kiedy liczy się termin przedawnienia wykonania kary?

Termin liczy się od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego, a nie od dnia ucieczki, zakończenia przepustki, wydania nakazu doprowadzenia czy wystawienia listu gończego. Tak wynika z literalnego brzmienia art. 103 § 1 Kodeksu karnego oraz z przywołanej uchwały Sądu Najwyższego z 25 marca 2003 r., I KZP 4/03.

W praktyce oznacza to, że jeżeli wyrok uprawomocnił się w 1995 r., termin przedawnienia wykonania kary upływał zasadniczo w 2010 r. Ocena konkretnej daty wymaga jednak sprawdzenia dnia prawomocności oraz tego, czy rzeczywiście chodziło o wykonanie tej samej kary wynikającej z wyroku.

Warto też odróżnić tę sytuację od problemu, jaki pojawia się przy analizie, czy kara nie może zostać wykonana od uprawomocnienia się wyroku mimo późniejszego ukrywania się za granicą. W podobnym kontekście pomocny może być materiał o przedawnieniu przy ukrywaniu.

Czy niepowrót z przepustki jest odrębnym przestępstwem?

Tak, może być. Obecnie odpowiada temu art. 242 § 2 Kodeksu karnego, zgodnie z którym kto, korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego albo aresztu śledczego bez dozoru, bez usprawiedliwionej przyczyny nie powróci najpóźniej w ciągu 3 dni po upływie wyznaczonego terminu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Jeżeli jednak zdarzenie miało miejsce przed wejściem w życie obecnego Kodeksu karnego, trzeba uwzględnić przepisy intertemporalne. Dla czynów popełnionych przed 1 września 1998 r. znaczenie ma art. 15 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks karny. Przepis ten przewiduje, że do czynów popełnionych przed wejściem w życie Kodeksu karnego stosuje się przepisy tego kodeksu o przedawnieniu i zatarciu skazania, chyba że termin przedawnienia już upłynął.

Inaczej mówiąc: przedawnienie wykonania pierwotnej kary i przedawnienie odpowiedzialności za niepowrót z przepustki to dwie różne kwestie. Możliwe jest, że wykonanie pierwotnej kary już się przedawniło, a jednocześnie dawniej wszczęto postępowanie o odrębny czyn związany z niepowrotem.

Kiedy przedawnia się sam czyn polegający na niepowrocie?

Tu nie stosuje się art. 103 Kodeksu karnego, lecz przepisy o przedawnieniu karalności przestępstwa, czyli art. 101 i art. 102 Kodeksu karnego. Dla czynu zagrożonego karą do roku pozbawienia wolności co do zasady chodzi o występek, którego karalność ustaje po 5 latach od czasu jego popełnienia – art. 101 § 1 pkt 4 Kodeksu karnego.

Jeżeli jednak w tym podstawowym okresie wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność ustaje z upływem 10 lat od zakończenia tego okresu – art. 102 § 1 Kodeksu karnego w obecnym brzmieniu. W sprawach historycznych trzeba jednak bardzo ostrożnie badać, jakie brzmienie przepisu obowiązywało w chwili orzekania i czy późniejsze nowelizacje nie zmieniały sytuacji sprawcy na korzyść lub niekorzyść. Znaczenie ma tu również zasada stosowania ustawy względniejszej z art. 4 § 1 Kodeksu karnego.

Dlatego w konkretnej sprawie nie da się odpowiedzieć uczciwie wyłącznie na podstawie jednej daty. Trzeba sprawdzić co najmniej:

• datę niepowrotu z przepustki,
• czy wszczęto postępowanie o ten czyn,
• czy przedstawiono zarzut konkretnej osobie,
• czy zapadł odrębny wyrok,
• jakie przepisy o przedawnieniu były w danym momencie względniejsze.

Jeżeli problem dotyczy także działań organów ścigania po ucieczce, zobacz materiał o tym, jak wygląda poszukiwanie skazanego.

Czy list gończy może nadal „wisieć”, mimo że kara się przedawniła?

W praktyce tak się zdarza. Sam upływ terminu przedawnienia wykonania kary nie zawsze powoduje automatyczne i natychmiastowe usunięcie wszystkich czynności poszukiwawczych z obrotu. Jeżeli sąd lub policja nadal opierają się na starych zarządzeniach, dana osoba może wciąż figurować jako poszukiwana.

Jeżeli jednak rzeczywiście doszło do przedawnienia wykonania kary z art. 103 § 1 Kodeksu karnego, dalsze wykonywanie tej kary jest niedopuszczalne. W takiej sytuacji zwykle składa się do sądu właściwego do wykonania orzeczenia wniosek o:

• stwierdzenie przedawnienia wykonania kary,
• umarzenie postępowania wykonawczego w odpowiednim zakresie,
• uchylenie nakazu doprowadzenia lub odwołanie listu gończego, jeśli był wydany wyłącznie dla wykonania tej kary.

Podstawę procesową działań wykonawczych wyznaczają przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, w szczególności dotyczące właściwości sądu i przebiegu postępowania wykonawczego. Konkretne pismo warto oprzeć także na danych z akt: sygnaturze, dacie prawomocności wyroku, wymiarze kary i informacji, czy chodzi o samą karę pierwotną, czy również o nowe postępowanie.

Co zrobić w praktyce?

Najbezpieczniej zacząć od ustalenia, czego dokładnie dotyczy aktualne poszukiwanie. Niekiedy list gończy nie dotyczy już wykonania dawnej kary, lecz odrębnej sprawy karnej za niepowrót z przepustki albo innego postępowania.

Praktyczna kolejność działań zwykle wygląda tak:

1. ustalenie sygnatur wszystkich spraw i dat prawomocności wyroków,
2. uzyskanie informacji z sądu albo przez obrońcę z akt wykonawczych,
3. sprawdzenie, czy poszukiwanie dotyczy pierwotnej kary, nowego czynu czy obu spraw,
4. złożenie do sądu pisma o stwierdzenie przedawnienia wykonania kary, jeżeli termin z art. 103 Kodeksu karnego upłynął,
5. równoległe zbadanie, czy nie przedawniła się także karalność czynu polegającego na niepowrocie z przepustki.

Jeżeli sprawa jest stara, dane w rejestrach bywają niejednoznaczne. Wtedy szczególnie ważne jest uzyskanie wglądu do akt albo działania przez obrońcę, który ustali, czy istnieją jeszcze jakiekolwiek podstawy do zatrzymania lub osadzenia.

FAQ

Czy po 15 latach od prawomocnego wyroku kara 1 roku i 6 miesięcy zawsze się przedawnia?

Co do zasady tak, jeśli chodzi o wykonanie kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 5 lat – art. 103 § 1 pkt 2 Kodeksu karnego. Trzeba jednak upewnić się, że mówimy o tej samej karze z konkretnego wyroku.

Czy list gończy przerywa przedawnienie wykonania kary?

Nie. Wystawienie listu gończego nie przerywa ani nie zawiesza biegu przedawnienia wykonania kary z art. 103 Kodeksu karnego.

Czy niepowrót z przepustki to nowa sprawa karna?

Może być odrębnym przestępstwem. Obecnie odpowiada temu art. 242 § 2 Kodeksu karnego, a jego przedawnienie ocenia się niezależnie od przedawnienia wykonania pierwotnej kary.

Czy po przedawnieniu wykonania kary policja sama usunie poszukiwanie?

Niekoniecznie od razu. Często potrzebny jest wniosek do sądu wykonawczego o stwierdzenie przedawnienia i uchylenie podstaw poszukiwania.

Czy można to sprawdzić bez osobistego stawiania się?

Najbezpieczniej działać przez adwokata lub radcę prawnego, który ustali treść zarządzeń w aktach. Przy czynnym poszukiwaniu osobiste pojawienie się może być ryzykowne.

Źródła

• art. 103 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 242 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 101 § 1 pkt 4, art. 102 § 1 oraz art. 4 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 15 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks karny
• uchwała Sądu Najwyższego z 25 marca 2003 r., I KZP 4/03