Ojcostwo po rozwodzie i ciąża z innym mężczyzną – co robić?

Dlaczego przed narodzinami dziecka nie załatwisz sprawy do końca?

Jeżeli występuje ciąża z innym mężczyzną w trakcie małżeństwa, znaczenie ma ustawowe domniemanie ojcostwa i termin urodzenia dziecka względem ustania małżeństwa. W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma chwila urodzenia dziecka. Zgodnie z art. 62 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jeżeli dziecko urodziło się przed upływem 300 dni od ustania małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi od męża matki. Z kolei art. 62 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi wprost, że domniemanie to może być obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.

To oznacza, że przed porodem nie ma jeszcze dziecka, którego stan cywilny można byłoby sądownie ukształtować w tym trybie. W praktyce nie składa się więc skutecznie pozwu o zaprzeczenie ojcostwa przed narodzinami.

Jeżeli zależy Ci na szybkim uporządkowaniu sprawy po porodzie, warto jeszcze w ciąży przygotować dane byłego męża, odpis wyroku rozwodowego i dokumenty potrzebne do pozwu. To zwykle skraca czas działania już po urodzeniu dziecka.

Na czym polega domniemanie ojcostwa byłego męża?

Domniemanie z art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego działa automatycznie. Nie trzeba żadnego dodatkowego oświadczenia byłego męża, zgody matki ani decyzji sądu. Wystarczy, że dziecko urodzi się w czasie małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia.

Jeżeli więc od rozwodu nie minęło jeszcze 300 dni, urząd stanu cywilnego co do zasady będzie musiał uwzględnić ten stan prawny. Samo twierdzenie, że ojcem biologicznym jest inny mężczyzna, nie usuwa domniemania.

Podobny problem pojawia się również wtedy, gdy dochodzi do urodzenia przed 300 dni od rozwodu. W takich sprawach decydujący jest nie moment poczęcia, lecz data urodzenia dziecka i data ustania małżeństwa.

Jeżeli stan faktyczny jest bardziej złożony, na przykład chodzi o separację albo kilka następujących po sobie związków, trzeba analizować sprawę indywidualnie. Dla przykładu art. 62 § 1 zdanie drugie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że domniemania nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji.

Czy były mąż może po prostu złożyć oświadczenie, że nie jest ojcem?

Nie. Samo oświadczenie byłego męża nie obala domniemania z art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis art. 62 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.

W praktyce zgoda byłego męża może jednak bardzo pomóc. Jeżeli potwierdzi na piśmie, że nie jest biologicznym ojcem dziecka, może to ułatwić postępowanie dowodowe. Nie zastąpi to jednak wyroku sądu.

Jeżeli były mąż nie utrzymuje kontaktu albo przebywa za granicą, sąd może prowadzić sprawę mimo utrudnionego kontaktu, ale trzeba prawidłowo oznaczyć strony i doręczać pisma zgodnie z przepisami procesowymi. To zwykle wydłuża postępowanie.

Kto i w jakim terminie może wnieść pozew o zaprzeczenie ojcostwa?

W opisanym przez Ciebie wariancie najważniejszy jest art. 69 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem matka może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa swego męża w ciągu 6 miesięcy od urodzenia dziecka.

Termin jest krótki i ma bardzo duże znaczenie praktyczne. Jeżeli matka nie wniesie pozwu w tym czasie, sama co do zasady traci to uprawnienie. Wtedy sytuacja prawna może wymagać uruchomienia innych trybów, w szczególności działania przez prokuratora, jeśli są ku temu podstawy wynikające z art. 86 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Art. 69 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że matka pozywa męża i dziecko, a jeżeli mąż nie żyje – dziecko. W praktyce oznacza to, że pozew składa się już po urodzeniu dziecka, gdy znane są jego dane i istnieje akt urodzenia.

Dla porządku warto dodać, że także mąż matki ma własny termin do wniesienia pozwu – reguluje to art. 63 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jednak w Twojej sytuacji najistotniejszy jest termin przysługujący matce.

Jak wygląda kolejność działań po porodzie?

Najczęściej kolejność jest następująca:

W praktyce niekiedy po prawomocnym zaprzeczeniu ojcostwa biologiczny ojciec uznaje dziecko przed kierownikiem USC albo przed sądem, jeżeli spełnione są warunki z art. 73 § 1 i art. 74 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeśli uznanie nie jest możliwe, pozostaje powództwo o ustalenie ojcostwa na podstawie art. 84 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zobacz również:

rozwód z kobietą w ciąży

Jakie są skutki prawomocnego zaprzeczenia ojcostwa?

Prawomocny wyrok zaprzeczający ojcostwo ma zasadnicze znaczenie dla aktu urodzenia dziecka. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, zmiany wynikające z orzeczeń sądowych ujawnia się w aktach stanu cywilnego. Z kolei art. 67 tej ustawy reguluje zasady sporządzenia nowego aktu urodzenia albo nanoszenia odpowiednich zmian po prawomocnym orzeczeniu.

Dopiero po prawomocnym zakończeniu sprawy można skutecznie przejść do formalnego uregulowania ojcostwa biologicznego. Wcześniej biologiczny ojciec nie „wejdzie” w miejsce byłego męża tylko na podstawie prywatnych ustaleń stron.

Wyrok wpływa także na prawa i obowiązki rodzinne, w tym na władzę rodzicielską, obowiązek alimentacyjny i dziedziczenie ustawowe. Zakres skutków zależy od konkretnego stanu faktycznego i od tego, czy równolegle dochodzi do ustalenia ojcostwa biologicznego.

Co jeśli mieszkasz za granicą?

Samo mieszkanie za granicą nie przekreśla możliwości prowadzenia sprawy w Polsce. Jeżeli dziecko ma być rejestrowane w polskim porządku prawnym albo strony są związane z Polską, sprawę zwykle prowadzi sąd polski właściwy według przepisów procesowych i okoliczności konkretnego przypadku.

Przy pobycie za granicą szczególnie ważne jest szybkie przygotowanie pełnomocnictwa dla adwokata lub radcy prawnego, zebranie dokumentów i wskazanie aktualnych adresów stron. Bez tego sąd może mieć problem z doręczeniami, a postępowanie może się wydłużyć.

Jeżeli sprawa dotyczy także dziecka urodzonego w okresie po rozwodzie, pomocne może być porównanie jej z zagadnieniem dziecko z zdrady, bo tam również centralne znaczenie ma domniemanie ojcostwa męża matki.

Czy biologiczny ojciec może od razu uznać dziecko?

Nie, jeśli nadal działa domniemanie z art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Uznanie ojcostwa dotyczy dziecka, którego ojcostwo nie zostało już ustalone w inny sposób. Skoro prawo domniemywa ojcostwo byłego męża, najpierw trzeba doprowadzić do zaprzeczenia tego ojcostwa.

Dopiero potem biologiczny ojciec może uznać dziecko, jeżeli spełnione są warunki z art. 72–73 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, albo może dojść do sądowego ustalenia ojcostwa na podstawie art. 84 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli ktoś pyta o „zrzeczenie” lub „oddanie” ojcostwa, trzeba pamiętać, że polskie prawo nie przewiduje prostego oświadczenia tego typu. W takich sprawach liczy się wyłącznie właściwy tryb ustawowy, a nie prywatna deklaracja stron. Pokrewny problem opisuje też materiał o zrzeczenie ojcostwa.

Jak przygotować się praktycznie do pozwu?

Najlepiej nie czekać biernie do porodu. Jeszcze przed narodzinami warto przygotować:

• odpis prawomocnego wyroku rozwodowego,
• dane i możliwie aktualny adres byłego męża,
• dokumenty potwierdzające brak wspólnego pożycia w okresie koncepcyjnym, jeśli mogą mieć znaczenie dowodowe,
• dane biologicznego ojca, jeśli później ma dojść do uznania albo ustalenia jego ojcostwa,
• plan działania na pierwsze tygodnie po porodzie, aby nie przegapić 6-miesięcznego terminu z art. 69 § 1 K.r.o.

W części spraw sąd może dopuścić dowód z badań DNA, gdy okoliczności są sporne. Jeżeli jednak strony są zgodne, postępowanie bywa prostsze, choć nadal wymaga wyroku.

Podsumowanie

Jeżeli dziecko urodzi się przed upływem 300 dni od rozwodu, prawo co do zasady uznaje za ojca byłego męża matki na podstawie art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie da się tego zmienić samym oświadczeniem stron ani przed narodzinami dziecka.

Po porodzie trzeba pilnować terminu z art. 69 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i w razie potrzeby wnieść pozew o zaprzeczenie ojcostwa. Dopiero potem możliwe jest formalne uregulowanie ojcostwa biologicznego.

FAQ

Czy mogę wnieść sprawę jeszcze w ciąży?

Co do zasady nie. W sprawie o zaprzeczenie ojcostwa punktem wyjścia jest urodzenie dziecka i powstanie stanu cywilnego, którego dotyczy domniemanie z art. 62 § 1 K.r.o.

Ile mam czasu na pozew jako matka?

6 miesięcy od dnia urodzenia dziecka – tak stanowi art. 69 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy zgoda byłego męża wystarczy?

Nie. Może pomóc dowodowo, ale nie zastępuje wyroku sądu. Domniemanie obala się tylko przez powództwo o zaprzeczenie ojcostwa, zgodnie z art. 62 § 3 K.r.o.

Czy biologiczny ojciec może od razu zostać wpisany do aktu?

Nie, jeśli nadal działa domniemanie ojcostwa byłego męża. Najpierw trzeba je obalić, a dopiero potem możliwe jest uznanie albo ustalenie ojcostwa biologicznego.

Czy pobyt za granicą uniemożliwia prowadzenie sprawy?

Nie, ale zwykle wymaga lepszego przygotowania organizacyjnego: pełnomocnictwa, aktualnych adresów stron i prawidłowych doręczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego – Dz.U. 2014 poz. 1741
3. art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
4. art. 69 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego