Jak odzyskać pieniądze od nieuczciwego wykonawcy?

Wykonawca nie wykonał umowy mimo wpłaty zaliczki

W opisanej sprawie chodzi o zakup i montaż drzwi. W praktyce taka umowa może być oceniana jako umowa o dzieło, umowa mieszana albo umowa sprzedaży połączona z montażem. Dla osoby zamawiającej najważniejsze jest jednak to, że wykonawca przyjął pieniądze, zobowiązał się do określonego rezultatu w oznaczonym terminie i nie wykonał tego zobowiązania.

Jeżeli strony umówiły się na konkretny termin, np. pięć tygodni, a po dziesięciu tygodniach drzwi nie zostały dostarczone ani zamontowane, wykonawca pozostaje co najmniej w opóźnieniu, a często również w zwłoce. Zwłoka oznacza opóźnienie zawinione przez dłużnika. W razie sporu to okoliczności sprawy, treść umowy, korespondencja i zachowanie wykonawcy będą decydować o tym, czy można mu przypisać odpowiedzialność za brak realizacji.

Jeżeli przedmiotem umowy był przede wszystkim rezultat, czyli wykonanie i montaż drzwi, zastosowanie może mieć art. 635 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, gdy przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby ukończył je w umówionym czasie, zamawiający może odstąpić od umowy bez wyznaczania terminu dodatkowego, jeszcze przed upływem terminu wykonania dzieła.

Jeżeli termin wykonania już minął, najczęściej stosuje się art. 491 Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala stronie umowy wzajemnej wyznaczyć drugiej stronie odpowiedni dodatkowy termin do wykonania zobowiązania z zastrzeżeniem, że po jego bezskutecznym upływie będzie uprawniona do odstąpienia od umowy.

Zaliczka czy zadatek – dlaczego to ma znaczenie?

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy wpłacona kwota była zaliczką, czy zadatkiem. Samo potoczne nazwanie wpłaty „rezerwacją”, „przedpłatą” albo „wpłatą na poczet zamówienia” nie zawsze rozstrzyga sprawę. Decydujące znaczenie ma treść umowy, pokwitowania, faktury, korespondencji i ustaleń stron.

Zaliczka jest kwotą wpłaconą na poczet ceny lub wynagrodzenia. Jeżeli umowa nie zostanie wykonana i zamawiający skutecznie od niej odstąpi, zaliczka co do zasady podlega zwrotowi. Nie działa tu automatycznie mechanizm zatrzymania albo żądania podwójnej kwoty.

Zadatek jest surowszą instytucją uregulowaną w art. 394 Kodeksu cywilnego. Jeżeli niewykonanie umowy nastąpiło z winy strony, która zadatek otrzymała, druga strona może odstąpić od umowy i żądać sumy dwukrotnie wyższej. Aby jednak korzystać z tego mechanizmu, trzeba wykazać, że strony rzeczywiście zastrzegły zadatek, a nie zwykłą zaliczkę.

Jak wezwać wykonawcę do wykonania umowy albo zwrotu pieniędzy?

Przed skierowaniem sprawy do sądu warto wysłać wykonawcy pismo. Jeżeli termin jeszcze nie minął, ale opóźnienie jest tak duże, że wykonanie umowy w czasie jest nierealne, można rozważyć odstąpienie na podstawie art. 635 Kodeksu cywilnego. Jeżeli termin już minął, bezpiecznym rozwiązaniem jest wezwanie wykonawcy do wykonania umowy w dodatkowym terminie, np. 7 albo 14 dni, z wyraźnym zastrzeżeniem, że po bezskutecznym upływie tego terminu zamawiający odstąpi od umowy i zażąda zwrotu wpłaconej kwoty.

W piśmie należy wskazać: datę zawarcia umowy, przedmiot zamówienia, umówiony termin, wysokość wpłaty, numer rachunku do zwrotu pieniędzy, podstawę żądania oraz termin na zapłatę. Jeżeli wykonawca nie reaguje, kolejnym krokiem jest pisemne oświadczenie o odstąpieniu od umowy i wezwanie do zwrotu zaliczki.

Dla celów dowodowych pismo najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a w sprawach większej wartości także za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Warto równolegle wysłać skan pisma e-mailem albo wiadomością SMS, jeżeli wcześniej strony kontaktowały się w ten sposób. Oryginały potwierdzeń trzeba zachować.

Adres wykonawcy należy sprawdzić w umowie, na fakturze, w CEIDG albo w KRS. Jeżeli wykonawca prowadzi sklep, warsztat albo punkt usługowy, ale korespondencja wraca nieodebrana, nadal może mieć znaczenie prawne prawidłowe wysłanie pisma na adres ujawniony jako adres do doręczeń albo adres wykonywania działalności. W konkretnej sprawie trzeba jednak ocenić, czy doręczenie było skuteczne.

Co daje odstąpienie od umowy?

Skuteczne odstąpienie od umowy powoduje, że strony powinny zwrócić sobie to, co świadczyły. Wynika to z art. 494 Kodeksu cywilnego. Zamawiający może więc żądać zwrotu wpłaconej zaliczki, a jeżeli poniósł dodatkową szkodę, może domagać się jej naprawienia na zasadach ogólnych.

Odszkodowanie może obejmować np. dodatkowe koszty poniesione dlatego, że wykonawca nie zrealizował umowy, ale trzeba je udowodnić. Nie wystarczy samo poczucie, że wykonawca zachował się nierzetelnie. Potrzebne są rachunki, oferty, korespondencja, zdjęcia, protokoły albo inne dokumenty pokazujące wysokość szkody i jej związek z niewykonaniem umowy.

Od kwoty żądanej od wykonawcy można domagać się również odsetek ustawowych za opóźnienie. Najczęściej liczy się je od dnia następnego po upływie terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty, chyba że z umowy albo z okoliczności wynika wcześniejszy termin wymagalności roszczenia.

Kiedy sprawa może mieć charakter karny?

Nie każdy nierzetelny wykonawca popełnia przestępstwo. Samo opóźnienie, nawet znaczne, zwykle jest sprawą cywilną. Zawiadomienie o podejrzeniu oszustwa można rozważyć wtedy, gdy z okoliczności wynika, że wykonawca już w chwili przyjmowania pieniędzy nie zamierzał wykonać umowy, wprowadzał klienta w błąd, posługiwał się fikcyjnymi danymi, przyjmował wpłaty od wielu osób i znikał albo od początku nie miał realnej możliwości realizacji zamówienia.

Postępowanie karne nie zastępuje pozwu o zapłatę. Może pomóc w ustaleniu okoliczności i wywarciu presji, ale odzyskanie pieniędzy zwykle wymaga dochodzenia roszczenia cywilnego, chyba że w sprawie karnej zapadnie orzeczenie obejmujące obowiązek naprawienia szkody.

Pozew o zwrot zaliczki od wykonawcy

Jeżeli wykonawca nie zwraca pieniędzy po wezwaniu, można złożyć pozew o zapłatę. W pozwie należy wskazać powoda, pozwanego, wartość przedmiotu sporu, żądaną kwotę, odsetki, koszty procesu i uzasadnienie. Trzeba opisać zawarcie umowy, zapłatę zaliczki, upływ terminu, próby kontaktu, wezwanie do wykonania umowy lub zapłaty oraz odstąpienie od umowy.

Do pozwu warto dołączyć przede wszystkim: umowę, zamówienie, fakturę albo paragon, potwierdzenie przelewu lub pokwitowanie, korespondencję e-mail i SMS, wezwanie do zapłaty, potwierdzenie nadania pisma, zwrotne potwierdzenie odbioru albo kopertę z adnotacją poczty, a także wydruk z CEIDG lub KRS wykonawcy.

W prostej sprawie o zapłatę sąd może wydać nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Jeżeli pozwany nie wniesie sprzeciwu w terminie, nakaz może stać się prawomocny i po nadaniu klauzuli wykonalności stanowić podstawę egzekucji komorniczej. Jeżeli wykonawca wniesie sprzeciw, sprawa będzie rozpoznawana dalej w zwykłym trybie.

Właściwy sąd i opłata od pozwu

Zasadą jest, że pozew składa się do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania albo siedziby pozwanego. W sprawach przeciwko przedsiębiorcy można w niektórych sytuacjach skorzystać także z właściwości związanej z zakładem głównym lub oddziałem przedsiębiorcy. Przy roszczeniach z umowy często znaczenie ma również sąd miejsca wykonania umowy, jeżeli da się je ustalić na podstawie umowy albo okoliczności sprawy.

Przy roszczeniu o 500 zł właściwy będzie sąd rejonowy, a opłata od pozwu wyniesie co do zasady 30 zł. Aktualnie w sprawach o prawa majątkowe do 20 000 zł pobiera się opłatę stałą według progów: do 500 zł – 30 zł, ponad 500 zł do 1500 zł – 100 zł, ponad 1500 zł do 4000 zł – 200 zł, ponad 4000 zł do 7500 zł – 400 zł, ponad 7500 zł do 10 000 zł – 500 zł, ponad 10 000 zł do 15 000 zł – 750 zł, ponad 15 000 zł do 20 000 zł – 1000 zł. Dopiero przy wartości przedmiotu sporu powyżej 20 000 zł zasadą jest opłata stosunkowa 5%, nie więcej niż 100 000 zł.

Jeżeli sytuacja finansowa powoda nie pozwala ponieść kosztów sądowych, można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Trzeba jednak rzetelnie wykazać, że poniesienie opłaty byłoby nadmiernym obciążeniem.

Przedawnienie roszczenia przeciwko wykonawcy

Nie należy odkładać sprawy na później. Przy umowie o dzieło roszczenia wynikające z tej umowy przedawniają się co do zasady z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane. W innych typach umów termin może być inny, dlatego trzeba ocenić konkretną treść zobowiązania.

Jeżeli roszczenie jest przedawnione, wykonawca może uchylić się od zapłaty przez podniesienie zarzutu przedawnienia. W sprawach konsumenckich sąd bierze przedawnienie pod uwagę z urzędu w zakresie przewidzianym przepisami, dlatego termin ma praktyczne znaczenie już na etapie przygotowywania pozwu.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie niewykonania usługi mimo wpłaty zaliczki nie należy ograniczać się do telefonów i wizyt w zamkniętym sklepie. Trzeba przejść na korespondencję pisemną, wyznaczyć termin albo złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy, a następnie zażądać zwrotu pieniędzy. Jeżeli wykonawca nadal nie reaguje, kolejnym krokiem jest pozew o zapłatę wraz z dowodami potwierdzającymi umowę, wpłatę, opóźnienie i odstąpienie.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 394, 491, 494, 635 i 646 – tekst aktu w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 27, 33 i 34 – tekst aktu w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 13 – tekst jednolity w systemie ELI.