Wniosek o odstąpienie od zarządzenia wykonania kary

Popełnienie nowego przestępstwa a odwieszenie zawieszonej kary

W opisanej sytuacji chodzi o postępowanie wykonawcze dotyczące tego, czy sąd ma zarządzić wykonanie kary pozbawienia wolności, która wcześniej została warunkowo zawieszona. Podstawowe znaczenie ma art. 75 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Zgodnie z art. 75 § 1 Kodeksu karnego sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. To jest najpoważniejsza sytuacja, ponieważ sąd nie ma wtedy swobody podobnej do tej, jaką ma przy podstawach fakultatywnych.

Inaczej wygląda sytuacja z art. 75 § 2 Kodeksu karnego. Na tej podstawie sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż wskazane w art. 75 § 1 Kodeksu karnego albo uchyla się od uiszczenia grzywny, dozoru, wykonania obowiązków lub orzeczonych środków karnych. Sformułowanie „może” oznacza, że sąd ocenia całokształt sprawy.

Kiedy przestępstwo jest podobne?

Definicję przestępstwa podobnego zawiera art. 115 § 3 Kodeksu karnego. Przestępstwami podobnymi są przestępstwa należące do tego samego rodzaju. Za podobne uważa się także przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia oraz przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Jeżeli wcześniejszy wyrok dotyczył przestępstw przeciwko mieniu, np. kradzieży z włamaniem z art. 279 § 1 Kodeksu karnego, zniszczenia mienia z art. 288 § 1 Kodeksu karnego albo kradzieży z art. 278 § 1 Kodeksu karnego, a nowa sprawa dotyczy wypadku drogowego z art. 177 § 1 Kodeksu karnego, to co do zasady nie mamy do czynienia z przestępstwami podobnymi. Art. 177 § 1 Kodeksu karnego penalizuje naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu, którego skutkiem jest nieumyślne spowodowanie wypadku powodującego obrażenia określone w art. 157 § 1 Kodeksu karnego.

W praktyce oznacza to, że w typowej sytuacji nieumyślnego wypadku drogowego sąd nie powinien stosować automatycznie art. 75 § 1 Kodeksu karnego. Może natomiast badać, czy zachowanie skazanego stanowiło rażące naruszenie porządku prawnego w rozumieniu art. 75 § 2 Kodeksu karnego.

Obowiązkowe i fakultatywne zarządzenie wykonania kary

Różnica między art. 75 § 1 i art. 75 § 2 Kodeksu karnego jest kluczowa. W pierwszym przypadku sąd ma obowiązek zarządzenia wykonania kary, jeżeli spełnione są wszystkie ustawowe przesłanki. W drugim przypadku sąd ocenia, czy okoliczności sprawy rzeczywiście uzasadniają wykonanie kary pozbawienia wolności.

Co napisać we wniosku o odstąpienie od zarządzenia wykonania kary?

Skazany może złożyć pismo procesowe przed posiedzeniem. Podstawę do składania wniosków w postępowaniu wykonawczym daje art. 6 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy. W praktyce takie pismo można zatytułować: „wniosek o odstąpienie od zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności” albo „stanowisko skazanego w przedmiocie zarządzenia wykonania kary”.

W piśmie warto jasno wskazać, że nie zachodzi przesłanka z art. 75 § 1 Kodeksu karnego, ponieważ nowe przestępstwo nie jest podobnym przestępstwem umyślnym. Następnie trzeba wykazać, że nawet w ramach art. 75 § 2 Kodeksu karnego zarządzenie wykonania kary byłoby niecelowe i nadmiernie dolegliwe.

Do pisma warto dołączyć w szczególności:

• aktualną opinię kuratora o przebiegu dozoru i wykonywaniu obowiązków, jeżeli skazany był oddany pod dozór,
• zaświadczenie o zatrudnieniu, umowę o pracę albo dokumenty potwierdzające stałe źródło utrzymania,
• dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną, np. pozostawanie w związku małżeńskim, utrzymywanie dzieci lub innych osób,
• dowody naprawienia szkody, przeprosin, zapłaty świadczeń albo wykonania obowiązków z poprzedniego wyroku,
• dokumenty dotyczące nowej sprawy, z których wynika nieumyślny charakter zdarzenia, brak alkoholu lub środków odurzających, niewielka waga naruszenia i postawa po zdarzeniu.

W sprawach dotyczących wykonania kary istotne są także dalsze działania po wydaniu postanowienia. Jeżeli sąd zarządzi wykonanie kary, na postanowienie przysługuje zażalenie na podstawie art. 178 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego. W praktyce można też rozważyć wstrzymanie wykonania postanowienia, jeżeli są ku temu podstawy.

Termin 6 miesięcy po zakończeniu okresu próby

Zgodnie z art. 75 § 4 Kodeksu karnego zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Jeżeli okres próby upłynął, trzeba dokładnie sprawdzić, czy sąd mieści się jeszcze w tym terminie.

Ma to duże znaczenie praktyczne. Jeżeli sąd nie zarządzi wykonania kary w ustawowym terminie, późniejsze odwieszenie kary nie powinno być dopuszczalne. Po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby skazanie co do zasady ulega zatarciu z mocy prawa na podstawie art. 76 § 1 Kodeksu karnego, z zastrzeżeniem wyjątków dotyczących m.in. niewykonanej grzywny, środka karnego, przepadku lub środka kompensacyjnego wynikających z art. 76 § 2 Kodeksu karnego.

Czy można prosić o zamianę zamiast więzienia?

W niektórych sprawach można rozważyć art. 75a § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten pozwala sądowi, jeżeli cele kary zostaną spełnione, zamiast zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności. Nie jest to rozwiązanie automatyczne i zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Art. 75a Kodeksu karnego nie zastępuje podstawowej argumentacji o braku przesłanek do odwieszenia. Jest raczej argumentem ewentualnym: gdyby sąd uznał, że samo odstąpienie od zarządzenia wykonania kary nie jest wystarczające, skazany może wnosić o zastosowanie mniej dolegliwej reakcji niż osadzenie w zakładzie karnym.

Jeżeli mimo starań sąd zarządzi wykonanie kary, można równolegle analizować odroczenie kary, zwłaszcza gdy przemawiają za tym szczególne okoliczności rodzinne, zdrowotne lub zawodowe.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie o zarządzenie wykonania zawieszonej kary najważniejsze jest ustalenie, czy sąd ma obowiązek odwiesić karę na podstawie art. 75 § 1 Kodeksu karnego, czy tylko może to zrobić na podstawie art. 75 § 2 Kodeksu karnego. Przy nieumyślnym wypadku drogowym po wcześniejszym skazaniu za przestępstwa przeciwko mieniu często istnieją argumenty za tym, aby sąd odstąpił od zarządzenia wykonania kary.

Wniosek powinien być konkretny, oparty na przepisach i poparty dokumentami. Najlepiej złożyć go przed posiedzeniem, a na posiedzeniu uzupełnić argumentację ustnie.

Źródła

• art. 75 § 1, § 1a, § 2 i § 4, art. 75a § 1, art. 76 § 1 i § 2, art. 115 § 3, art. 177 § 1, art. 278 § 1, art. 279 § 1 oraz art. 288 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 6 § 1 oraz art. 178 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy