Emerytura polska i amerykańska – czy można pobierać obie?

Czy można pobierać emeryturę z Polski i z USA jednocześnie?

Tak, pobieranie emerytury polskiej i amerykańskiej jest zasadniczo możliwe. Nie działa tu prosta zasada „albo Polska, albo USA”. Każde państwo ocenia prawo do świadczenia według własnych przepisów, a następnie wypłaca własną część emerytury. Jeżeli dana osoba spełnia warunki w obu systemach, może otrzymywać dwa świadczenia.

W opisanej sytuacji kluczowe są trzy elementy: prawo do emerytury rolniczej w KRUS, prawo do świadczenia Social Security w USA oraz to, czy te prawa powstały na podstawie własnych okresów ubezpieczenia, czy dopiero po doliczeniu okresów z drugiego państwa. Sam fakt, że emerytura amerykańska jest wyższa od polskiej, nie oznacza automatycznie obowiązku rezygnacji z KRUS.

Trzeba jednak odróżnić możliwość pobierania dwóch świadczeń od sposobu ich obliczenia. Jeżeli polska lub amerykańska instytucja musi skorzystać z okresów z drugiego państwa tylko po to, aby dana osoba w ogóle nabyła prawo do emerytury, świadczenie może być ustalane jako świadczenie częściowe, proporcjonalne do okresów przebytych w danym systemie.

Jak działa polsko-amerykańska umowa o zabezpieczeniu społecznym?

Od 1 marca 2009 r. obowiązuje umowa o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki. W sprawach rolniczych wykonuje ją również KRUS, a w sprawach powszechnego systemu emerytalnego ZUS. Po stronie amerykańskiej właściwa jest Social Security Administration.

Umowa ma kilka praktycznych funkcji. Po pierwsze, ogranicza ryzyko podwójnego opłacania składek z tego samego tytułu pracy. Po drugie, pozwala sumować polskie i amerykańskie okresy ubezpieczenia, gdy bez takiego zsumowania osoba nie uzyskałaby prawa do świadczenia. Po trzecie, umożliwia transfer świadczeń emerytalno-rentowych osobom mieszkającym w drugim państwie.

Najważniejsza zasada jest taka: jeżeli ktoś ma wystarczający staż w jednym państwie, to instytucja tego państwa przyznaje normalne świadczenie według własnych przepisów. Jeżeli staż jest zbyt krótki, można uwzględnić okresy z drugiego państwa, ale tylko w zakresie przewidzianym umową i bez podwójnego liczenia tych samych okresów.

Social Security – kiedy powstaje prawo do emerytury z USA?

W amerykańskim systemie Social Security prawo do zwykłej emerytury wymaga co do zasady odpowiedniej liczby credits, czyli okresów zaliczeniowych powiązanych z zarobkami objętymi składkami Social Security. W praktyce często mówi się o 40 credits, co odpowiada mniej więcej 10 latom pracy objętej amerykańskim systemem. Jeżeli ktoś przepracował w USA co najmniej 10 lat i odprowadzał składki do Social Security, zwykle ma podstawę do ubiegania się o świadczenie amerykańskie.

Jeżeli jednak amerykański staż jest krótszy, umowa z Polską może pomóc w uzyskaniu częściowego świadczenia z USA, pod warunkiem że dana osoba ma minimalny wymagany okres w amerykańskim systemie. Z perspektywy polskiej podobne znaczenie może mieć doliczenie okresu ubezpieczenia z USA, gdy polski staż samodzielnie nie wystarcza do uzyskania świadczenia.

W USA można rozpocząć pobieranie emerytury już przed pełnym wiekiem emerytalnym, najczęściej od 62. roku życia. Trzeba jednak pamiętać, że wcześniejsze rozpoczęcie pobierania Social Security powoduje trwałe obniżenie miesięcznej kwoty świadczenia. Pełny wiek emerytalny zależy od roku urodzenia; dla osób urodzonych w 1960 r. lub później wynosi 67 lat.

Czy pokrywające się okresy ubezpieczenia w KRUS i USA wykluczają dwie emerytury?

Pokrywanie się okresów ubezpieczenia nie oznacza automatycznie, że trzeba wybrać tylko jedno świadczenie. Oznacza natomiast, że takich okresów nie powinno się liczyć podwójnie przy sumowaniu okresów na podstawie umowy. Jeżeli dana osoba w tym samym czasie była objęta polskim i amerykańskim systemem, instytucje powinny ustalić, które okresy mogą zostać zaliczone i do jakiego celu.

Jeżeli emerytura z KRUS została przyznana na podstawie wystarczających polskich okresów ubezpieczenia rolniczego, amerykańska emerytura nie powinna sama przez się pozbawiać prawa do świadczenia z KRUS. Inaczej trzeba oceniać sytuację, w której polska emerytura została przyznana po doliczeniu okresów z USA albo gdy KRUS po latach bada, czy w czasie pracy za granicą rolnik rzeczywiście spełniał warunki podlegania ubezpieczeniu rolniczemu.

W praktyce największe ryzyko nie polega więc na samym pobieraniu dwóch świadczeń, lecz na nieprawidłowym ustaleniu okresów ubezpieczenia. Samo opłacanie składek w KRUS nie zawsze przesądza, że podleganie ubezpieczeniu było prawidłowe przez cały okres pobytu i pracy w USA. Jeżeli praca za granicą była stała, legalna i objęta amerykańskim systemem Social Security, warto sprawdzić decyzje KRUS, dokumenty ubezpieczeniowe i podstawę przyznania polskiej emerytury.

Emerytura z KRUS i emerytura z USA

Emerytura rolnicza z KRUS dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wymaga co do zasady osiągnięcia wieku emerytalnego oraz co najmniej 25 lat podlegania rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. KRUS wskazuje również, że osoba, która po osiągnięciu wieku emerytalnego nabędzie prawo do emerytury rolniczej oraz do emerytury pracowniczej za okresy w systemie powszechnym, może mieć prawo do wypłaty obu świadczeń. Przy świadczeniach zagranicznych trzeba dodatkowo uwzględnić postanowienia właściwej umowy międzynarodowej.

W relacji z USA istotne jest to, że umowa obejmuje także sprawy realizowane przez KRUS. Dlatego wniosek i dokumenty dotyczące okresów ubezpieczenia mogą być przekazywane między instytucjami, a polskie i amerykańskie okresy mogą być brane pod uwagę w zakresie potrzebnym do ustalenia prawa do świadczenia.

Jeżeli mąż ma już przyznaną emeryturę z KRUS i samodzielnie spełnił warunki do jej uzyskania, to uzyskanie emerytury Social Security nie powinno wymagać automatycznego zawieszenia polskiej emerytury. Zawieszenie albo wybór jednego świadczenia należy rozważać dopiero po analizie decyzji KRUS, decyzji SSA, sposobu obliczenia obu świadczeń oraz skutków podatkowych.

Czy polska emerytura obniża Social Security? Aktualna zmiana WEP

W starszych opracowaniach często pojawiała się informacja, że polska emerytura może obniżać amerykańskie świadczenie Social Security na podstawie Windfall Elimination Provision, czyli WEP. Ta informacja wymaga obecnie bardzo istotnej aktualizacji.

Social Security Fairness Act, podpisany w USA 5 stycznia 2025 r., zakończył stosowanie WEP oraz GPO. Zmiana dotyczy świadczeń należnych za miesiące po grudniu 2023 r., czyli za styczeń 2024 r. i późniejsze miesiące. W praktyce oznacza to, że polska emerytura z KRUS, ZUS lub innego systemu nie powinna już obniżać amerykańskiej emerytury Social Security za te okresy na podstawie WEP.

Jeżeli komuś wcześniej obniżano Social Security z powodu polskiej emerytury, powinien sprawdzić komunikaty i decyzje SSA oraz upewnić się, czy świadczenie zostało przeliczone. Nie należy natomiast opierać aktualnych wyliczeń na dawnym założeniu, że Social Security zostanie obniżone maksymalnie o połowę polskiego świadczenia.

Podatki od emerytury z USA i Polski

Umowa o zabezpieczeniu społecznym rozstrzyga kwestie ubezpieczeniowe, ale nie zastępuje przepisów podatkowych. Osoba pobierająca świadczenie z USA i mieszkająca w Polsce powinna osobno sprawdzić rezydencję podatkową, zasady poboru zaliczek, sposób wykazania emerytury w zeznaniu rocznym oraz postanowienia umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a USA.

W praktyce znaczenie ma m.in. to, czy podatnik jest polskim rezydentem podatkowym, czy świadczenie wpływa na rachunek w Polsce, czy bank pełni funkcję płatnika oraz jakie dokumenty podatkowe wystawia instytucja amerykańska. Szersze omówienie problemu znajdziesz w materiale o tym, jak wygląda opodatkowanie emerytury z USA w Polsce.

Jak złożyć wniosek o świadczenie z USA lub Polski?

Osoba mieszkająca w USA może złożyć wniosek o świadczenie amerykańskie lub polskie w placówce Social Security Administration. Może też wskazać, że wniosek ma zostać potraktowany jako wniosek o świadczenie z drugiego państwa. Wtedy informacje są przekazywane właściwej instytucji w Polsce.

Osoba mieszkająca w Polsce może kontaktować się z właściwą polską instytucją, czyli ZUS albo KRUS, a w zakresie świadczeń amerykańskich także z Federal Benefits Unit przy Ambasadzie USA w Warszawie lub Konsulacie Generalnym USA w Krakowie. Jeżeli sprawa dotyczy osoby, która pobiera lub chce pobierać emeryturę mieszkając poza Polską, trzeba dodatkowo zadbać o prawidłowy adres, rachunek bankowy, dokumenty tożsamości i potwierdzenie okresów ubezpieczenia.

Do wniosku zwykle potrzebne są m.in. dane identyfikacyjne, numer Social Security, polskie dane ubezpieczeniowe, dokumenty potwierdzające wiek, informacje o zatrudnieniu i dokumentacja okresów ubezpieczenia w Polsce oraz USA. Zakres dokumentów zależy od tego, czy chodzi o zwykłe świadczenie krajowe, czy o świadczenie ustalane z zastosowaniem umowy międzynarodowej.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

W opisanym stanie faktycznym mąż powinien przede wszystkim uzyskać z SSA aktualną prognozę lub decyzję dotyczącą Social Security oraz sprawdzić, czy świadczenie będzie zwykłym świadczeniem amerykańskim, czy świadczeniem częściowym ustalanym z zastosowaniem umowy. Następnie trzeba porównać tę informację z decyzją KRUS o przyznaniu emerytury rolniczej.

Jeżeli KRUS przyznał emeryturę na podstawie wystarczającego rolniczego stażu w Polsce, a SSA przyzna świadczenie na podstawie amerykańskich credits, pobieranie obu emerytur jest co do zasady możliwe. Nie należy jednak ignorować obowiązku informowania instytucji o zmianach, zwłaszcza o miejscu zamieszkania, pracy, zmianie rachunku bankowego, zmianach rodzinnych oraz okolicznościach, które mogą wpływać na wypłatę świadczeń.

Wcześniejsza emerytura z USA powinna być rozważona ostrożnie. Jeżeli zostanie pobrana przed pełnym wiekiem emerytalnym, jej miesięczna wysokość będzie trwale niższa. Dlatego przed złożeniem wniosku warto porównać wariant wcześniejszy i późniejszy, uwzględniając również polską emeryturę, podatki i realne miejsce zamieszkania.

FAQ

Czy można pobierać jednocześnie emeryturę z KRUS i Social Security?

Co do zasady tak, jeżeli prawo do obu świadczeń zostało prawidłowo ustalone. Każda instytucja bada jednak własne warunki i sposób obliczenia świadczenia.

Czy okresy ubezpieczenia w Polsce i USA mogą się pokrywać?

Mogą się pokrywać faktycznie, ale przy sumowaniu okresów na podstawie umowy nie powinny być liczone podwójnie. Pokrywające się okresy wymagają dokładnej weryfikacji przez właściwe instytucje.

Czy trzeba zawiesić KRUS, aby pobierać emeryturę z USA?

Nie należy zakładać takiego obowiązku automatycznie. Zawieszenie lub wybór świadczenia powinny wynikać z konkretnej decyzji i kalkulacji, a nie z samego faktu przyznania emerytury amerykańskiej.

Czy WEP nadal obniża Social Security z powodu polskiej emerytury?

Nie w odniesieniu do świadczeń należnych za styczeń 2024 r. i późniejsze miesiące. Social Security Fairness Act zakończył stosowanie WEP i GPO, a SSA rozpoczęła przeliczanie świadczeń objętych dawną redukcją.

Czy wcześniejsza emerytura z USA zmniejsza świadczenie?

Tak. Rozpoczęcie pobierania Social Security przed pełnym wiekiem emerytalnym powoduje trwałe obniżenie miesięcznej kwoty. Dlatego warto porównać wariant wcześniejszego i późniejszego złożenia wniosku.

Czy amerykańskie okresy pracy zwiększą emeryturę z KRUS?

Nie zawsze. Okresy z USA mogą mieć znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy są potrzebne do ustalenia prawa do świadczenia na podstawie umowy. Jeżeli emerytura z KRUS przysługuje na podstawie własnego stażu rolniczego, zagraniczne okresy nie muszą wpływać na jej wysokość.

Gdzie złożyć wniosek, jeżeli mieszkam w USA?

Można skontaktować się z placówką Social Security Administration i wskazać, że wniosek ma dotyczyć również świadczenia z Polski. Informacje mogą zostać przekazane właściwej polskiej instytucji, czyli ZUS albo KRUS.

Czy emerytura z USA zawsze podlega rozliczeniu podatkowemu w Polsce?

To zależy przede wszystkim od rezydencji podatkowej, rodzaju świadczenia i postanowień umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Kwestii podatkowej nie należy utożsamiać z prawem do świadczenia emerytalnego.

Podsumowanie

W aktualnym stanie prawnym pobieranie emerytury polskiej i amerykańskiej jest możliwe, jeżeli osoba spełnia warunki w obu systemach. Polsko-amerykańska umowa o zabezpieczeniu społecznym pomaga w ustaleniu prawa do świadczeń, pozwala sumować niepokrywające się okresy ubezpieczenia i ułatwia wypłatę świadczeń osobom mieszkającym po drugiej stronie Atlantyku.

W opisanej sprawie nie należy automatycznie rezygnować z emerytury KRUS tylko dlatego, że świadczenie z USA może być wyższe. Najpierw trzeba ustalić podstawę przyznania emerytury rolniczej, sposób obliczenia Social Security, skutki wcześniejszego przejścia na emeryturę w USA, aktualny brak WEP dla świadczeń od 2024 r. oraz podatki.

Źródła

• Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, Dz.U. 2009 nr 46 poz. 374.
• Porozumienie administracyjne w sprawie stosowania umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, Dz.U. 2009 nr 46 poz. 376.
• Informacja KRUS o realizacji umowy o zabezpieczeniu społecznym między Polską a USA.
• Informacja KRUS o emeryturze rolniczej.
• Social Security Administration – Totalization Agreement with Poland.
• Social Security Administration – Social Security Fairness Act, WEP i GPO.
• Ministerstwo Finansów – wykaz umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.