Zamknięcie firmy i przekazanie działalności małżonkowi

W praktyce taka sytuacja wygląda najczęściej tak: mąż kończy jednoosobową działalność gospodarczą, sporządza wymagane dokumenty likwidacyjne, a żona od następnego dnia rejestruje własną działalność i zaczyna korzystać z tych samych towarów, wyposażenia, lokalu albo kontaktów handlowych. Nie jest to jednak techniczne „przeniesienie firmy” w CEIDG. Dla urzędów, kontrahentów i ZUS są to dwie odrębne działalności dwóch różnych osób fizycznych.

Najbezpieczniej oddzielić od siebie trzy kwestie: zakończenie dotychczasowej działalności, rozliczenie majątku pozostałego w firmie oraz rozpoczęcie działalności przez małżonka. Jeżeli składniki majątku były kupione w czasie małżeństwa i obowiązuje wspólność ustawowa, nie dochodzi do zmiany właściciela, lecz do zmiany sposobu wykorzystywania wspólnego majątku.

Likwidacja działalności a podatek ryczałtowy i VAT

Przy działalności opodatkowanej ryczałtem ewidencjonowanym likwidacja firmy nie powoduje automatycznie obowiązku zapłaty podatku dochodowego od samych towarów lub wyposażenia pozostałych na dzień zakończenia działalności. Podatnik powinien jednak sporządzić wykaz składników majątku na dzień likwidacji działalności, o którym mowa w art. 24 ust. 3a ustawy o PIT, stosowanym odpowiednio na podstawie art. 20 ust. 6 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.

Wykaz powinien obejmować m.in. nazwę składnika majątku, datę nabycia, wartość nabycia lub wartość początkową, metodę amortyzacji, sumę odpisów amortyzacyjnych oraz inne dane wymagane przepisami. Takiego wykazu nie składa się co do zasady do urzędu skarbowego, ale należy go przechowywać na wypadek kontroli. Podatnik opodatkowany ryczałtem nie sporządza już podatkowego spisu z natury na dzień likwidacji dla celów ryczałtu, co odróżnia tę sytuację od dawnych zasad.

Inaczej wygląda rozliczenie VAT. Jeżeli przedsiębiorca był czynnym podatnikiem VAT, powinien ustalić, czy na dzień zakończenia działalności pozostają towary, wyposażenie lub środki trwałe, przy których nabyciu przysługiwało mu prawo do odliczenia podatku naliczonego. W takim przypadku stosuje się art. 14 ustawy o VAT, czyli tzw. remanent likwidacyjny VAT.

Remanent likwidacyjny VAT obejmuje towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy, jeżeli przy ich zakupie, imporcie albo wytworzeniu podatnik miał prawo do odliczenia VAT. Obowiązek podatkowy powstaje w dniu zaprzestania wykonywania czynności opodatkowanych. Informację o spisie z natury, jego wartości i kwocie podatku należnego ujmuje się w ostatnim pliku JPK_V7M albo JPK_V7K składanym za okres obejmujący dzień likwidacji.

Jeżeli przedsiębiorca zaprzestaje czynności opodatkowanych VAT, powinien również złożyć zgłoszenie VAT-Z do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. W praktyce należy zrobić to niezwłocznie po zakończeniu czynności opodatkowanych, najczęściej w terminie 7 dni od zaprzestania działalności opodatkowanej. Sam wpis o wykreśleniu z CEIDG nie zastępuje prawidłowego rozliczenia remanentu VAT.

Przekazanie towarów i wyposażenia do działalności małżonka

Po zakończeniu działalności towary i wyposażenie mogą zostać wykorzystane w działalności drugiego małżonka, ale trzeba ustalić, do jakiego majątku należą. Jeżeli zostały nabyte w czasie trwania małżeństwa ze środków objętych wspólnością ustawową, należą do majątku wspólnego, nawet jeżeli formalnie były używane wyłącznie w firmie jednego małżonka.

W takim przypadku przekazanie ich do działalności żony nie jest klasyczną sprzedażą, darowizną ani aportem. Nie dochodzi bowiem do przesunięcia składników z jednego majątku odrębnego do innego majątku odrębnego. Oboje małżonkowie pozostają właścicielami tych samych składników, a zmienia się tylko ich funkcja gospodarcza.

Warto jednak przygotować protokół przekazania składników majątku. Dokument powinien zawierać datę, dane małżonków, informację o wspólności majątkowej, opis towarów i wyposażenia, ilości, orientacyjne wartości, numery ewidencyjne środków trwałych, oświadczenie o przekazaniu składników do wykorzystania w nowej działalności oraz podpisy obojga małżonków. Taki protokół porządkuje dokumentację księgową i pomaga wykazać, że nie doszło do sprzedaży ani darowizny.

Jeżeli jednak między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa albo dany składnik należy do majątku osobistego jednego z nich, sytuacja jest inna. Wtedy może być potrzebna umowa sprzedaży, darowizny, użyczenia albo inna czynność prawna, a skutki podatkowe należy ocenić osobno. Podobnie należy zachować ostrożność, gdy przekazywane są prawa z umów, koncesje, licencje, leasing, kasa fiskalna, domena internetowa, znak towarowy albo zorganizowana część przedsiębiorstwa.

Wspólność majątkowa małżeńska a brak darowizny

Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Do majątku wspólnego należą w szczególności dochody z działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Wspólność ustawowa jest wspólnością łączną. Oznacza to, że w czasie jej trwania małżonkowie nie mają określonych udziałów w poszczególnych składnikach majątku wspólnego. Każdy z małżonków jest uprawniony do współposiadania rzeczy należących do majątku wspólnego i do korzystania z nich w zakresie dającym się pogodzić z takim samym uprawnieniem drugiego małżonka, o czym stanowi art. 34¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Darowizna w rozumieniu art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego zakłada bezpłatne świadczenie kosztem majątku darczyńcy na rzecz obdarowanego. Jeżeli rzecz już należy do majątku wspólnego małżonków, przekazanie jej z działalności męża do działalności żony nie powiększa odrębnego majątku żony kosztem majątku męża. Dlatego co do zasady nie ma tu darowizny, podatku od darowizny ani przychodu z odpłatnego zbycia.

Takie podejście jest zgodne z utrwaloną linią interpretacyjną organów podatkowych. W interpretacji Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 20 września 2018 r., nr 0112-KDIL3-3.4011.275.2018.5.MC, wskazano, że niezależnie od tego, który z małżonków wykorzystuje składniki majątku objęte wspólnością ustawową w swojej działalności, oboje małżonkowie pozostają ich właścicielami, a przekazanie przedsiębiorstwa jednego małżonka drugiemu nie powoduje zbycia, gdy współwłaścicielami pozostają te same osoby.

Czy żona przejmuje firmę męża?

Nie. W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej nie dochodzi do prostego przejęcia wpisu w CEIDG. Mąż pozostaje odrębnym przedsiębiorcą do dnia zakończenia swojej działalności, a żona staje się odrębnym przedsiębiorcą od dnia wskazanego we własnym wpisie. Żona będzie mieć własny NIP jako podatnik, własne zgłoszenia do ZUS, własną formę opodatkowania i własne obowiązki ewidencyjne.

Oznacza to, że należy przejrzeć umowy handlowe, najem lokalu, konta na platformach sprzedażowych, regulaminy sklepów internetowych, konta bankowe, terminale płatnicze, koncesje, zezwolenia i decyzje administracyjne. Część tych praw nie przechodzi automatycznie na małżonka tylko dlatego, że składniki materialne należą do majątku wspólnego. Jeżeli działalność dotyczy sprzedaży internetowej, pomocny może być także poradnik o tym, kiedy konieczne jest założenie działalności gospodarczej przy sprzedaży internetowej.

Kiedy wykreślić działalność męża i kiedy zarejestrować firmę żony?

Najbardziej przejrzysty wariant to zakończenie działalności męża z ostatnim dniem miesiąca i rozpoczęcie działalności żony od pierwszego dnia następnego miesiąca. Wniosek o wykreślenie działalności z CEIDG można złożyć elektronicznie przez Biznes.gov.pl albo w urzędzie, wskazując faktyczną datę zaprzestania wykonywania działalności. Wniosek powinien odpowiadać rzeczywistemu stanowi faktycznemu.

Żona może złożyć wniosek o wpis do CEIDG przed planowaną datą rozpoczęcia albo w dniu rozpoczęcia działalności. Działalność można podjąć już w dniu złożenia wniosku o wpis, ale dla porządku podatkowego i księgowego warto zachować logiczną sekwencję: najpierw zakończenie sprzedaży przez męża, potem remanent i dokumenty likwidacyjne, a następnie rozpoczęcie sprzedaży przez żonę.

Jeżeli mąż używał kasy fiskalnej, trzeba dodatkowo sprawdzić obowiązki związane z zakończeniem pracy kasy w trybie fiskalnym, odczytem pamięci fiskalnej i rozliczeniem ulgi na kasę. Nowa działalność żony może wymagać własnej kasy, chyba że korzysta ze zwolnienia z ewidencjonowania na zasadach właściwych dla jej sprzedaży.

Czy żona musi być podatnikiem VAT?

Nie zawsze. To, że mąż był czynnym podatnikiem VAT, nie oznacza automatycznie, że żona także musi zarejestrować się jako podatnik VAT czynny. Żona rozpoczyna własną działalność i sama ocenia, czy spełnia warunki zwolnienia podmiotowego z art. 113 ustawy o VAT.

W 2026 r. limit zwolnienia podmiotowego wynosi 240 000 zł sprzedaży bez VAT. Jeżeli działalność rozpoczyna się w trakcie roku, limit liczy się proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności w danym roku. Zwolnienie traci moc od czynności, którą przekroczono limit. Trzeba też pamiętać o wyłączeniach z art. 113 ust. 13 ustawy o VAT, np. niektóre usługi i dostawy towarów nie pozwalają korzystać ze zwolnienia niezależnie od wysokości sprzedaży.

Jeżeli żona chce albo musi być podatnikiem VAT czynnym, powinna złożyć VAT-R przed wykonaniem pierwszej czynności, która ma być opodatkowana VAT. Jeżeli korzysta ze zwolnienia podmiotowego przy rozpoczęciu działalności, co do zasady nie składa VAT-R tylko po to, aby potwierdzić zwolnienie, ale musi prowadzić ewidencję sprzedaży pozwalającą kontrolować limit.

Zasady skorzystania z ulgi na start i preferencyjnych składek ZUS

Żona może skorzystać z ulg w ZUS, jeżeli spełnia warunki przewidziane dla osoby rozpoczynającej działalność. Zasadniczo możliwa jest ulga na start przez 6 miesięcy, a następnie preferencyjne składki społeczne przez 24 pełne miesiące kalendarzowe. W potocznym ujęciu daje to około 2,5 roku korzystniejszych zasad, ale ulga na start nie obejmuje składki zdrowotnej, którą trzeba opłacać od początku działalności.

Warunkiem skorzystania z preferencyjnych składek jest m.in. to, aby przedsiębiorca nie prowadził pozarolniczej działalności przez ostatnie 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem działalności oraz aby w ramach nowej działalności nie wykonywał na rzecz byłego pracodawcy takich samych czynności jak na etacie w bieżącym albo poprzednim roku kalendarzowym. Sam fakt, że mąż wcześniej prowadził firmę, nie pozbawia żony prawa do ulg, jeżeli to ona spełnia ustawowe warunki.

Należy natomiast uważać na sytuację, w której małżonek faktycznie pomaga w działalności żony jako osoba współpracująca. Osoby współpracujące z osobą prowadzącą działalność nie korzystają z ulgi na start i preferencyjnych składek na takich zasadach jak nowy przedsiębiorca. Jeżeli mąż po zamknięciu swojej działalności będzie stale pracował w firmie żony, trzeba osobno ocenić jego status ubezpieczeniowy.

Likwidacja firmy i prawo do zasiłku dla bezrobotnych

Po wykreśleniu działalności z CEIDG były przedsiębiorca może zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Samo zamknięcie firmy nie gwarantuje jednak prawa do zasiłku. Aktualnie urząd pracy bada m.in., czy w okresie 18 miesięcy bezpośrednio poprzedzających rejestrację osoba ubiegająca się o zasiłek miała łącznie co najmniej 365 dni okresów uprawniających do zasiłku.

W przypadku prowadzenia działalności gospodarczej istotne jest opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy od podstawy wynoszącej co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę. Jeżeli przedsiębiorca przez wymagany okres korzystał z ulgi na start albo preferencyjnego ZUS, zwykle nie opłacał składki na Fundusz Pracy od podstawy równej co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu, a to może wykluczyć prawo do zasiłku.

Jeżeli firma miała problemy finansowe, zaległości wobec kontrahentów albo urzędu skarbowego, likwidacja działalności nie likwiduje automatycznie długów przedsiębiorcy. W takiej sytuacji warto sprawdzić także praktyczne zasady postępowania przy zadłużonej firmie, ponieważ odpowiedzialność za zobowiązania jednoosobowej działalności obciąża przedsiębiorcę jako osobę fizyczną.

Jak udokumentować cały proces krok po kroku?

Przy zamknięciu firmy i rozpoczęciu działalności przez małżonka warto przygotować komplet dokumentów, nawet jeżeli prawo nie wymaga zawierania umowy sprzedaży ani darowizny. W praktyce przydatne będą:

• wniosek o wykreślenie działalności męża z CEIDG z prawidłową datą zakończenia działalności,
• wykaz składników majątku na dzień likwidacji dla celów podatku dochodowego,
• spis z natury dla celów VAT, jeżeli mąż był czynnym podatnikiem VAT i pozostały towary objęte art. 14 ustawy o VAT,
• ostatni JPK_V7 i zgłoszenie VAT-Z, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał czynności opodatkowanych VAT,
• protokół przekazania składników majątku wspólnego do działalności żony,
• wniosek żony o wpis do CEIDG, wybór formy opodatkowania oraz ewentualny VAT-R,
• sprawdzenie umów z kontrahentami, najmu, leasingu, kas fiskalnych, zezwoleń i regulaminów sprzedaży.

Jeżeli żona zamierza prowadzić działalność w tym samym lokalu, należy upewnić się, czy umowa najmu dopuszcza zmianę przedsiębiorcy korzystającego z lokalu. W przypadku działalności prowadzonej w mieszkaniu lub lokalu wspólnoty warto sprawdzić także zasady prowadzenia działalności gospodarczej w lokalu mieszkalnym.

FAQ

Czy można przepisać jednoosobową działalność gospodarczą na żonę?

Nie w sensie technicznego przepisania wpisu w CEIDG. Jednoosobowa działalność jest związana z konkretną osobą fizyczną. Jeden małżonek może zamknąć własną działalność, a drugi może zarejestrować swoją działalność i korzystać ze składników majątku wspólnego.

Czy przekazanie towarów żonie jest darowizną?

Jeżeli towary należą do majątku wspólnego małżonków, co do zasady nie jest to darowizna. Nie dochodzi wtedy do przysporzenia z majątku jednego małżonka do odrębnego majątku drugiego. Zmienia się tylko sposób wykorzystywania wspólnego majątku.

Czy trzeba zapłacić VAT od towarów przekazanych żonie?

Najważniejsze jest rozliczenie remanentu likwidacyjnego VAT po stronie zamykanej działalności. Jeżeli przy zakupie towarów przysługiwało prawo do odliczenia VAT, towary pozostałe na dzień likwidacji mogą podlegać opodatkowaniu w remanencie. Późniejsze wykorzystanie tych składników w działalności małżonka nie powinno powodować drugi raz tego samego VAT, ale wymaga prawidłowej dokumentacji.

Czy żona musi być VAT-owcem, skoro mąż nim był?

Nie. Żona ocenia własną działalność samodzielnie. Może korzystać ze zwolnienia podmiotowego z VAT, jeżeli nie przekroczy właściwego limitu i nie wykonuje czynności wyłączonych ze zwolnienia. W 2026 r. limit wynosi 240 000 zł, a przy rozpoczęciu działalności w trakcie roku liczy się go proporcjonalnie.

Czy żona może skorzystać z ulgi na start i preferencyjnego ZUS?

Tak, jeżeli spełnia warunki jako nowy przedsiębiorca. Co do zasady może korzystać z ulgi na start przez 6 miesięcy, a potem z preferencyjnych składek społecznych przez 24 miesiące. Nie dotyczy to jednak osób współpracujących z przedsiębiorcą na zasadach przewidzianych w przepisach ZUS.

Czy po zamknięciu firmy przysługuje zasiłek dla bezrobotnych?

Nie zawsze. Były przedsiębiorca musi spełnić warunki z ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, w tym wykazać odpowiednie okresy w ostatnich 18 miesiącach. Przy działalności gospodarczej kluczowe jest opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy od podstawy co najmniej minimalnego wynagrodzenia przez wymagany okres.

Podsumowanie

Zamknięcie firmy przez jednego małżonka i rozpoczęcie działalności przez drugiego może być przeprowadzone zgodnie z prawem, ale wymaga uporządkowania dokumentów. Przy wspólności majątkowej przekazanie towarów i wyposażenia należących do majątku wspólnego zwykle nie jest sprzedażą ani darowizną. Nie zwalnia to jednak z obowiązków po stronie zamykanej działalności: wykazu składników majątku, remanentu VAT, ostatnich deklaracji, zgłoszeń w CEIDG, VAT i ZUS oraz sprawdzenia umów z kontrahentami.

Najwięcej ryzyk pojawia się wtedy, gdy majątek nie należy do wspólności ustawowej, firma ma zobowiązania, działa na podstawie koncesji albo korzysta z umów, których nie da się automatycznie przenieść. W takich przypadkach warto przed zamknięciem działalności przygotować plan formalny i podatkowy, aby uniknąć niepotrzebnego VAT, błędów w ZUS albo problemów z kontrahentami.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
4. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
5. Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - Dz.U. 1998 nr 144 poz. 930
6. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy - Dz.U. 2018 poz. 647
7. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia - Dz.U. 2025 poz. 620
8. Informacje ZUS o uldze na start i preferencyjnych składkach - zus.pl