Zakup złota i srebra w firmie – kiedy jest kosztem?

Zakup złota lub srebra w działalności gospodarczej – od czego zacząć?

Przedsiębiorca może kupować fizyczne złoto, srebro, monety bulionowe albo sztabki zarówno jako towar przeznaczony do obrotu, jak i jako lokatę nadwyżek finansowych. Dla podatku dochodowego zasadnicze znaczenie ma nie sam kod PKD, ale rzeczywisty cel i sposób wykorzystania kruszcu w działalności.

Podstawową regułę określa art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z tym przepisem kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem wydatków wymienionych w art. 23 tej ustawy.

Oznacza to, że sam zakup kruszcu inwestycyjnego nie daje jeszcze prawa do rozpoznania kosztu. Trzeba wykazać, że zakup ma związek z prowadzoną działalnością, np. przedsiębiorca faktycznie zajmuje się handlem kruszcem, prowadzi ewidencję towaru, ma dokumenty zakupu, zabezpiecza przechowywanie i rozlicza sprzedaż jako przychód firmowy.

Kruszec jako towar handlowy albo inwestycja właściciela

Jeżeli przedsiębiorca kupuje złoto lub srebro po to, aby następnie je odsprzedać w ramach działalności, taki zakup może mieć charakter zakupu towaru handlowego. Definicja towarów handlowych wynika z § 3 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2019 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Towarami handlowymi są wyroby przeznaczone do sprzedaży w stanie nieprzerobionym. Powiązanym zagadnieniem jest pożar firmy – jak rozliczyć stratę, odszkodowanie i zrzutkę.

Jeżeli natomiast kruszec ma być jedynie prywatną lokatą kapitału przedsiębiorcy, trudno mówić o koszcie firmowym. W takiej sytuacji organ podatkowy może uznać, że wydatek nie spełnia przesłanki celu z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ nie służy uzyskaniu przychodu z działalności gospodarczej, lecz prywatnemu gromadzeniu majątku.

Znaczenie może mieć całokształt okoliczności: wpisany i faktycznie wykonywany zakres działalności, częstotliwość zakupów i sprzedaży, sposób prezentowania oferty, ewidencja magazynowa, dokumenty, rachunek bankowy, przechowywanie, ubezpieczenie oraz to, czy sprzedaż kruszcu jest rozliczana jako przychód z działalności gospodarczej.

Kiedy zakup kruszcu jest kosztem w KPiR?

U podatników prowadzących podatkową księgę przychodów i rozchodów podstawowa reguła wynika z art. 22 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: koszty uzyskania przychodów są potrącane tylko w tym roku podatkowym, w którym zostały poniesione, z zastrzeżeniami przewidzianymi w ustawie.

Dla podatników prowadzących KPiR dzień poniesienia kosztu określa art. 22 ust. 6b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodów uważa się dzień wystawienia faktury, rachunku albo innego dowodu stanowiącego podstawę do zaksięgowania kosztu.

Nie oznacza to jednak, że każdy zakup towaru pozostającego na stanie na koniec roku ostatecznie obniży dochód za ten rok. Jeżeli złoto albo srebro stanowi towar handlowy, trzeba uwzględnić spis z natury. Mechanizm ten wynika z art. 24 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dochód z działalności u podatnika prowadzącego KPiR ustala się z uwzględnieniem różnicy między wartością remanentu końcowego i początkowego.

W praktyce oznacza to, że zakup może zostać ujęty w KPiR w trakcie roku, ale niesprzedany kruszec wykazany w remanencie końcowym podwyższa dochód albo zmniejsza stratę za rok podatkowy. Ekonomiczny efekt kosztowy pojawia się więc zasadniczo wtedy, gdy towar zostanie sprzedany albo gdy jego wartość nie będzie już objęta remanentem końcowym.

Remanent na koniec roku – dlaczego jest kluczowy?

Obowiązek sporządzenia spisu z natury wynika z § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2019 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Spis z natury obejmuje m.in. towary handlowe, materiały, półwyroby, wyroby gotowe, braki i odpady.

Jeżeli sztabki albo monety są towarami handlowymi, powinny zostać objęte spisem z natury na koniec roku. Wartość remanentu wpływa następnie na wynik podatkowy zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Czy można zaliczyć zakup kruszcu do kosztów wcześniej?

Nie ma bezpiecznego, uniwersalnego sposobu, który pozwalałby pominąć zasady remanentu i rozliczyć w kosztach niesprzedany towar handlowy tak, jakby nie pozostał na stanie firmy. Jeżeli złoto lub srebro jest towarem handlowym, jego ujęcie w spisie z natury jest konsekwencją § 24 ust. 1 rozporządzenia w sprawie KPiR oraz art. 24 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Wcześniejsze rozliczenie wydatku może być możliwe tylko wtedy, gdy wydatek nie dotyczy towaru handlowego objętego remanentem, lecz innego rodzaju kosztu spełniającego warunki z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przy fizycznych sztabkach i monetach kupowanych z zamiarem późniejszej odsprzedaży najczęściej trudno jednak uzasadnić inne ujęcie niż towar handlowy.

Złoto inwestycyjne a VAT

Określenie "złoto inwestycyjne" ma szczególne znaczenie na gruncie podatku od towarów i usług. Definicję złota inwestycyjnego zawiera art. 121 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Obejmuje ona m.in. złoto w postaci sztabek lub płytek o określonej próbie oraz niektóre monety spełniające warunki ustawowe.

Zgodnie z art. 122 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług zwalnia się od podatku dostawę, wewnątrzwspólnotowe nabycie i import złota inwestycyjnego, w tym złota inwestycyjnego reprezentowanego przez certyfikaty, złota na rachunkach złota oraz określonych pożyczek i swapów w złocie.

Te przepisy dotyczą jednak VAT. Nie przesądzają one automatycznie, czy zakup złota jest kosztem podatkowym w PIT ani czy jest to towar handlowy. Dla PIT nadal decyduje art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, faktyczny związek z działalnością oraz sposób ujęcia w ewidencji.

Srebro i inne metale szlachetne

Srebro nie korzysta z analogicznego zwolnienia VAT przewidzianego dla złota inwestycyjnego w art. 122 ustawy o podatku od towarów i usług. Przy zakupie srebra trzeba więc każdorazowo analizować fakturę, status sprzedawcy i zastosowaną stawkę albo procedurę VAT.

Dla podatku dochodowego zasada pozostaje podobna: jeżeli srebrne sztabki lub monety są kupowane w ramach działalności jako towar do dalszej sprzedaży, mogą stanowić koszt rozliczany z uwzględnieniem zasad KPiR i remanentu. Jeżeli są prywatną lokatą kapitału, ujęcie w kosztach firmy jest ryzykowne.

PCC przy zakupie złota lub srebra

Podatek od czynności cywilnoprawnych może mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy przedsiębiorca kupuje kruszec od osoby prywatnej albo od podmiotu, którego sprzedaż nie podlega VAT i nie jest z VAT zwolniona. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych podatkowi podlegają umowy sprzedaży rzeczy i praw majątkowych.

Stawka PCC przy sprzedaży rzeczy ruchomych wynosi 2% na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek podatkowy przy umowie sprzedaży ciąży na kupującym zgodnie z art. 4 pkt 1 tej ustawy.

Jednocześnie art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych przewiduje wyłączenie z PCC dla czynności cywilnoprawnych w zakresie, w jakim są opodatkowane VAT albo gdy przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona z VAT z tytułu dokonania tej czynności, z wyjątkami wskazanymi w tym przepisie. Dlatego zakup na fakturę od polskiego podatnika VAT często nie powoduje PCC, ale trzeba sprawdzić konkretną transakcję i dokumenty.

Zakup fizycznego kruszcu a przechowywanie

Jeżeli przedsiębiorca ujmuje złoto albo srebro jako towar firmowy, powinien zadbać o dowody jego posiadania i przechowywania. Ma to znaczenie zarówno księgowe, jak i dowodowe w razie kontroli podatkowej.

Warto przechowywać faktury, potwierdzenia zapłaty, specyfikację sztabek lub monet, numery seryjne, dokumenty przyjęcia towaru, polisę ubezpieczeniową, protokoły inwentaryzacyjne oraz dokumentację sprzedaży. Przy większych wartościach bezpieczniejsze jest formalne przechowywanie w skarbcu, skrytce bankowej albo innym miejscu z dokumentem potwierdzającym dostęp i stan przechowywanego towaru.

Jeżeli kruszec jest przechowywany wyłącznie prywatnie, bez procedur firmowych i bez możliwości wykazania, że stanowi majątek przedsiębiorstwa, może to osłabić argumentację, że wydatek został poniesiony w celu uzyskania przychodu z działalności gospodarczej.

FAQ

Podsumowanie

Zakup fizycznego złota lub srebra może być kosztem podatkowym w działalności gospodarczej, ale tylko wtedy, gdy wydatek jest rzeczywiście związany z działalnością i spełnia warunki z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli kruszec jest towarem handlowym, należy liczyć się z ujęciem go w KPiR oraz w remanencie końcowym.

W praktyce najbezpieczniejsze jest konsekwentne traktowanie kruszcu: albo jako towaru firmowego przeznaczonego do sprzedaży, albo jako prywatnej inwestycji właściciela. Mieszanie obu funkcji bez dokumentacji zwiększa ryzyko sporu z urzędem skarbowym.

Źródła

• Art. 22 ust. 1, art. 22 ust. 4, art. 22 ust. 6b, art. 23 oraz art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• § 3 pkt 1 lit. a oraz § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2019 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów.
• Art. 121 ust. 1 oraz art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 2 pkt 4, art. 4 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 155 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – w zakresie przeniesienia własności rzeczy oznaczonych co do gatunku.