Obraza w miejscu publicznym, groźby nożem i zadośćuczynienie

Obraza w miejscu publicznym a zniewaga

Samo to, że do obrazy doszło w miejscu publicznym, nie jest warunkiem odpowiedzialności za zniewagę. Zgodnie z art. 216 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny odpowiedzialności podlega ten, kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do tej osoby dotarła. Jeżeli więc sprawca wyzywa pokrzywdzonego twarzą w twarz na placu budowy, wypełnienie znamion zniewagi jest możliwe także wtedy, gdy nie ma dużej publiczności.

Zniewaga polega przede wszystkim na ubliżeniu drugiej osobie, okazaniu jej pogardy lub poniżeniu jej słowem, gestem albo zachowaniem. Ocena zależy od konkretnych wypowiedzi, kontekstu, relacji stron oraz tego, czy użyte słowa w danym środowisku mają charakter obraźliwy. Jeżeli sprawca nie tylko używa obelg, ale przypisuje komuś nieprawdziwe, poniżające fakty, w grę może wchodzić także zniesławienie z art. 212 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

Jeżeli problemem jest zniewaga albo przypisywanie nieprawdziwych zachowań, przydatny może być hub pomówień.

Grożenie nożem, zabójstwem i zniszczeniem sprzętu

Grożenie zabójstwem lub zniszczeniem koparki należy oceniać przede wszystkim przez art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Przepis ten dotyczy grożenia innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę albo na szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona.

W opisanej sytuacji szczególnie istotne jest wymachiwanie nożem. Taki element może wzmacniać realność groźby i ułatwiać wykazanie, że obawa była uzasadniona. Nie wystarczy jednak samo niegrzeczne zachowanie sprawcy - trzeba wykazać, że groźba dotyczyła popełnienia przestępstwa oraz że w danych okolicznościach pokrzywdzony realnie mógł obawiać się jej spełnienia.

Groźba zniszczenia koparki może odnosić się do przestępstwa zniszczenia lub uszkodzenia rzeczy z art. 288 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Jeżeli sprawca rzeczywiście uszkodzi sprzęt, można zgłaszać nie tylko groźbę, ale także dokonane zniszczenie lub uszkodzenie mienia.

Przy podobnych zdarzeniach pomocny może być hub gróźb, zwłaszcza gdy groźby karalne powtarzają się lub sprawca eskaluje zachowanie.

Jak zgłosić groźby karalne?

Groźba karalna z art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny jest ścigana na wniosek pokrzywdzonego, co wynika z art. 190 § 2 tej ustawy. W praktyce należy udać się na policję albo do prokuratury i złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa wraz z wyraźnym wnioskiem o ściganie sprawcy.

W zawiadomieniu warto opisać dokładnie: kiedy i gdzie doszło do zdarzenia, jakie słowa padły, czy sprawca trzymał nóż, jak zachowywał się wobec pokrzywdzonego i świadków, dlaczego groźba wzbudziła obawę oraz jakie dowody są dostępne. Jeżeli przy zdarzeniu był brat pokrzywdzonego, trzeba podać jego dane jako świadka.

Podstawą przyjęcia ustnego zawiadomienia do protokołu jest art. 304a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego. Z kolei art. 12 § 1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje, że w sprawach ściganych na wniosek postępowanie wszczyna się po złożeniu wniosku przez osobę uprawnioną.

Jak dochodzić odpowiedzialności za zniewagę?

Zgodnie z art. 216 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny zniewaga jest ścigana z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzony co do zasady sam składa prywatny akt oskarżenia do sądu rejonowego właściwego dla miejsca popełnienia czynu.

Prywatny akt oskarżenia powinien spełniać wymogi z art. 487 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego. Musi zawierać oznaczenie osoby oskarżonego, opis zarzucanego czynu oraz wskazanie dowodów, na których opiera się oskarżenie. W sprawach prywatnoskargowych możliwe jest także złożenie ustnej lub pisemnej skargi na policji, a policja w razie potrzeby zabezpiecza dowody i przekazuje skargę do sądu - art. 488 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Ponieważ przestępstwo znieważenia jest ścigane z oskarżenia prywatnego, warto wcześniej sprawdzić, jak wygląda przebieg takiej sprawy. Pomocny może być hub oskarżenia prywatnego.

Czy można żądać zadośćuczynienia?

Tak, ale sposób dochodzenia pieniędzy zależy od tego, czego dokładnie dotyczy roszczenie. Jeżeli sprawa karna zakończy się skazaniem, pokrzywdzony może wnioskować o obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę na podstawie art. 46 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Jeżeli orzeczenie obowiązku z art. 46 § 1 jest znacznie utrudnione, sąd może orzec nawiązkę na podstawie art. 46 § 2 Kodeksu karnego.

Trzeba jednak uważać na art. 216 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Ten przepis pozwala sądowi orzec nawiązkę w razie skazania za zniewagę popełnioną za pomocą środków masowego komunikowania, czyli w przypadku z art. 216 § 2 Kodeksu karnego. Nie jest to automatyczna podstawa nawiązki przy każdej zniewadze wypowiedzianej twarzą w twarz.

Niezależnie od postępowania karnego można rozważyć pozew cywilny o ochronę dóbr osobistych. Godność, dobre imię i cześć człowieka są dobrami osobistymi chronionymi przez art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Roszczenia o zaniechanie naruszeń, usunięcie skutków naruszenia, przeprosiny oraz zapłatę przewiduje art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, a zadośćuczynienie pieniężne lub zapłatę na cel społeczny - art. 448 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jakie dowody zabezpieczyć?

W sprawach o zniewagę i groźby najczęściej decydują szczegóły. Warto jak najszybciej spisać przebieg zdarzenia, bo po kilku tygodniach świadkowie mogą pamiętać mniej. Jeżeli sprawca groził nożem, trzeba podkreślić ten fakt w zawiadomieniu i wskazać, czy nóż był widoczny, jak blisko znajdował się sprawca i czy wykonywał nim konkretne gesty.

Co wybrać: policję, prywatny akt oskarżenia czy pozew cywilny?

Jeżeli priorytetem jest reakcja na groźby zabójstwa lub zniszczenia mienia, pierwszym krokiem powinno być zawiadomienie policji albo prokuratury oraz wniosek o ściganie z art. 190 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Wątek zniewagi można prowadzić odrębnie jako sprawę prywatnoskargową na podstawie art. 216 § 5 Kodeksu karnego.

Jeżeli celem jest przede wszystkim przeproszenie, usunięcie skutków naruszenia godności albo pieniężne zadośćuczynienie, warto rozważyć także drogę cywilną z art. 23, art. 24 i art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Postępowanie cywilne daje większą kontrolę nad roszczeniami, ale wymaga precyzyjnego wykazania naruszenia dóbr osobistych, krzywdy oraz żądanej kwoty.

W praktyce można równolegle zgłosić groźby organom ścigania i przygotować prywatny akt oskarżenia lub pozew cywilny dotyczący zniewagi. Należy jednak unikać chaotycznego mnożenia spraw bez analizy dowodów, bo każda ścieżka ma inne koszty, ryzyka i cele.

FAQ

Źródła

• Art. 190 § 1 i § 2, art. 216 § 1-5, art. 288 § 1, art. 46 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
• Art. 12 § 1, art. 304a, art. 487 i art. 488 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
• Art. 23, art. 24 § 1 i art. 448 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.