Niezachowanie należytej ostrożności na drodze

Na czym polega wykroczenie z art. 86 Kodeksu wykroczeń?

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń: „kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, nie zachowując należytej ostrożności, powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, podlega karze grzywny”.

To oznacza, że do odpowiedzialności nie wystarczy samo stwierdzenie, że doszło do kolizji. Organ prowadzący sprawę powinien wykazać trzy elementy: naruszenie zasad ostrożności, powstanie realnego zagrożenia bezpieczeństwa oraz związek między zachowaniem kierowcy a tym zagrożeniem.

W praktyce najechanie na tył poprzedzającego pojazdu bardzo często jest oceniane jako niezachowanie odstępu albo niedostosowanie prędkości do sytuacji. Nie jest to jednak zasada absolutna. Znaczenie mają konkretne okoliczności: widoczność, natężenie ruchu, oznakowanie, prędkość kolumny, sposób hamowania pojazdów z przodu i możliwość podjęcia skutecznej reakcji.

Należyta ostrożność a szczególna ostrożność

Prawo o ruchu drogowym w art. 3 nakłada na uczestnika ruchu obowiązek zachowania ostrożności albo, gdy ustawa tego wymaga, szczególnej ostrożności. Chodzi o takie zachowanie, które pozwala uniknąć zagrożenia albo co najmniej ograniczyć ryzyko jego powstania.

Szczególna ostrożność jest pojęciem zdefiniowanym w art. 2 pkt 22 Prawa o ruchu drogowym. Polega na zwiększeniu uwagi i dostosowaniu zachowania uczestnika ruchu do warunków oraz sytuacji zmieniających się na drodze w stopniu umożliwiającym odpowiednio szybkie reagowanie.

W sprawie dotyczącej nagłego hamowania kolumny istotny jest także obowiązek utrzymywania bezpiecznego odstępu od poprzedzającego pojazdu. Kierowca powinien jechać tak, aby w razie hamowania lub zatrzymania pojazdu przed nim nie doprowadzić do zderzenia. Jeżeli droga była oznaczona jako niebezpieczna, sąd może uznać, że wymagało to jeszcze większej uwagi i zachowawczej jazdy.

Podobne znaczenie ma ocena sytuacji, w której kierowca spowodował wypadek przy braku ostrożności, ponieważ również tam punktem wyjścia jest ustalenie, czy uczestnik ruchu miał realną możliwość zauważenia zagrożenia i odpowiedniej reakcji.

Czy nagłe hamowanie pojazdów z przodu zwalnia z odpowiedzialności?

Samo twierdzenie, że pojazdy z przodu zahamowały nagle, zwykle nie wystarcza do uniknięcia odpowiedzialności. Kierowca powinien przewidywać typowe sytuacje drogowe, w tym hamowanie kolumny, kontrolę drogową, przeszkodę na jezdni, zmianę prędkości ruchu albo zatrzymanie pojazdu poprzedzającego.

Obrona może być realna wtedy, gdy hamowanie było zupełnie nietypowe, gwałtowne, nieuzasadnione i niemożliwe do przewidzenia dla prawidłowo jadącego kierowcy. Znaczenie może mieć również to, czy poprzedni pojazd miał sprawne światła stopu, czy policja zatrzymywała pojazd w sposób prawidłowy, czy miejsce kontroli było widoczne oraz czy kierowca z tyłu miał techniczną możliwość uniknięcia zderzenia.

W praktyce sąd będzie oceniał całokształt zdarzenia. Jeżeli z materiału dowodowego wynika jedynie, że kierowca nie wyhamował i uderzył w tył poprzedniego samochodu, ryzyko uznania winy jest wysokie. Jeżeli jednak istnieją nagrania, świadkowie albo inne dowody wskazujące na nieprawidłowe zachowanie innego uczestnika ruchu, warto je przedstawić.

Co grozi za niezachowanie ostrożności na drodze?

Podstawową sankcją za wykroczenie z art. 86 § 1 KW jest grzywna. W sprawach z rozdziału XI Kodeksu wykroczeń, obejmujących wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi w komunikacji, w postępowaniu mandatowym możliwa jest grzywna do 5000 zł, a w razie zbiegu wykroczeń do 6000 zł. W sądzie, na podstawie art. 24 § 1a KW, za wybrane wykroczenia drogowe, w tym art. 86 KW, grzywna może wynieść do 30 000 zł.

Jeżeli następstwem wykroczenia jest naruszenie czynności narządu ciała albo rozstrój zdrowia innej osoby, art. 86 § 1a KW przewiduje grzywnę nie niższą niż 1500 zł. Gdy sprawca działał po użyciu alkoholu albo podobnie działającego środka, zastosowanie może mieć art. 86 § 2 KW, który przewiduje surowszą odpowiedzialność: areszt, ograniczenie wolności albo grzywnę nie niższą niż 2500 zł.

W określonych przypadkach sąd może orzec także zakaz prowadzenia pojazdów. Ryzyko takiego środka rośnie, gdy zdarzenie było poważne, doszło do zagrożenia pieszego, obrażeń, rażącego naruszenia zasad bezpieczeństwa albo jazdy po alkoholu.

Jak bronić się w sprawie o art. 86 KW?

Najważniejsze jest ustalenie, jakie dowody znajdują się w aktach. Warto sprawdzić notatkę policyjną, szkic miejsca zdarzenia, zdjęcia, dane uczestników i świadków, opis uszkodzeń pojazdów oraz ewentualne nagrania. Jeżeli doszło do kontroli drogowej prowadzonej przez policję, znaczenie może mieć także sposób oznakowania miejsca zatrzymania i zachowanie funkcjonariuszy.

Jeżeli w pojeździe była kamera, nagranie należy zabezpieczyć jak najszybciej. Podobnie warto ustalić, czy nagrania mogły pochodzić z monitoringu drogi, stacji paliw, pobliskich obiektów albo pojazdów innych uczestników ruchu. W sprawach drogowych nagranie bywa kluczowe, dlatego warto wiedzieć, jak oceniane są dowody w sprawie drogowej.

Jeżeli sąd wyda wyrok nakazowy, nie oznacza to jeszcze zakończenia sprawy. Obwiniony może wnieść sprzeciw, zasadniczo w terminie 7 dni od doręczenia wyroku. Po skutecznym sprzeciwie wyrok nakazowy traci moc, a sprawa jest rozpoznawana na rozprawie. Na tym etapie można składać wnioski dowodowe i przedstawiać własną wersję zdarzenia.

Czy w opisanej sytuacji wyrok skazujący jest pewny?

Nie, wyrok skazujący nie jest pewny, ponieważ sąd musi ocenić dowody i ustalić winę. Trzeba jednak jasno powiedzieć, że przy uderzeniu w tył pojazdu szanse na całkowite uniknięcie odpowiedzialności bywają ograniczone. Kierowca jadący z tyłu powinien zachować odstęp pozwalający wyhamować także wtedy, gdy pojazdy przed nim hamują nagle z powodu sytuacji na drodze.

Argument, że kolumna hamowała, a wśród pojazdów był nieoznakowany radiowóz, może mieć znaczenie, ale tylko wtedy, gdy z dowodów wynika, że sytuacja była obiektywnie nieprawidłowa albo niemożliwa do przewidzenia. Sam fakt, że kontrola drogowa spowodowała hamowanie innych pojazdów, zwykle nie wystarczy do wyłączenia odpowiedzialności kierowcy, który nie zachował bezpiecznego odstępu.

Najlepsza linia obrony polega na wykazaniu konkretnych okoliczności: zbyt gwałtownego i nieuzasadnionego hamowania pojazdu poprzedzającego, braku świateł stopu, złego oznakowania kontroli, braku realnego zagrożenia albo braku związku między zachowaniem kierowcy a zdarzeniem. Bez takich dowodów sprawa będzie trudna.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 24 oraz art. 86.
• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 2 pkt 22, art. 3 oraz przepisy o bezpiecznej prędkości i odstępie.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności przepisy dotyczące wyroku nakazowego i sprzeciwu.