Jak znieść współwłasność samochodu, gdy drugi współwłaściciel nie współpracuje?

Dlaczego nie można samodzielnie zezłomować wspólnego samochodu?

Jeżeli samochód należy do dwóch osób jako przedmiot współwłasności w częściach ułamkowych, zastosowanie mają art. 195 i nast. ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 199 Kodeksu cywilnego do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli.

Złomowanie pojazdu, jego sprzedaż, darowizna albo oddanie do stacji demontażu prowadzą do definitywnego rozporządzenia rzeczą. To oznacza, że jeden współwłaściciel nie powinien samodzielnie podejmować takiej decyzji bez zgody drugiego.

Podobnie w praktyce urzędowej wyrejestrowanie pojazdu po przekazaniu go do stacji demontażu wymaga dokumentów potwierdzających uprawnienie wszystkich właścicieli. Podstawą wyrejestrowania jest art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, a samo wyrejestrowanie następuje na wniosek właściciela pojazdu. Jeżeli pojazd ma kilku właścicieli, organy co do zasady wymagają działania wszystkich albo prawidłowego pełnomocnictwa.

Brak kontaktu ze współwłaścicielem nie daje prawa do działania za niego

Sam fakt, że drugi współwłaściciel nie korzystał z auta, nie dokładał się do OC, napraw czy badań technicznych, nie powoduje automatycznej utraty jego udziału. Udział we współwłasności nadal istnieje, dopóki nie zostanie przeniesiony, zniesiony umownie albo zniesiony przez sąd.

Nie będzie też bezpiecznym rozwiązaniem wysłanie kluczyków i dokumentów listem albo pozostawienie auta pod domem drugiego współwłaściciela. Takie działanie nie znosi współwłasności i nie przenosi odpowiedzialności za pojazd. Może wręcz doprowadzić do sporu o posiadanie, uszkodzenie auta albo rozliczenia między współwłaścicielami.

Jeżeli problem dotyczy także korzystania z rzeczy wspólnej i rozliczeń między stronami, pomocny może być materiał o rekompensacie za wyłączne korzystanie ze wspólnej rzeczy.

Zwrot kosztów utrzymania samochodu od współwłaściciela

Osoba, która sama ponosiła wydatki na wspólny samochód, może domagać się zwrotu odpowiedniej części kosztów. Podstawę stanowi art. 207 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów, a w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

W praktyce może to dotyczyć zwłaszcza:

• obowiązkowego ubezpieczenia OC,
• koniecznych napraw umożliwiających normalne utrzymanie pojazdu,
• obowiązkowych badań technicznych,
• innych niezbędnych opłat związanych z utrzymaniem samochodu.

Nie każdy wydatek będzie jednak rozliczany automatycznie. Jeśli były to koszty wyłącznie związane z Pani indywidualnym korzystaniem z auta albo ulepszenia ponad zwykłe potrzeby, ocena może zależeć od konkretnego stanu faktycznego. Dlatego warto zachować polisy, faktury, potwierdzenia przelewów i rachunki.

Najpewniejsze rozwiązanie: sądowe zniesienie współwłasności samochodu

Zgodnie z art. 210 § 1 Kodeksu cywilnego każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Jeżeli nie da się zawrzeć porozumienia z drugim współwłaścicielem, pozostaje wniosek do sądu.

W sprawach o zniesienie współwłasności sąd może – stosownie do art. 211 i art. 212 Kodeksu cywilnego – zastosować jedno z podstawowych rozwiązań:

• przyznać rzecz jednemu współwłaścicielowi z obowiązkiem spłaty drugiego,
• zarządzić sprzedaż rzeczy wspólnej i podział uzyskanej kwoty, jeśli podział w naturze nie jest możliwy.

Przy samochodzie podział fizyczny rzeczy nie wchodzi w grę, dlatego najczęściej sąd albo przyznaje pojazd jednemu współwłaścicielowi za spłatą, albo dopuszcza sprzedaż. Jeżeli auto ma znikomą wartość albo faktycznie nadaje się tylko do demontażu, sąd bierze to pod uwagę przy ustalaniu sposobu zniesienia współwłasności i wysokości ewentualnej spłaty.

W postępowaniu można także zgłosić roszczenia dotyczące rozliczenia nakładów i wydatków związanych z rzeczą wspólną. W praktyce warto je dokładnie opisać i udokumentować już we wniosku lub w piśmie przygotowawczym.

Jeżeli szuka Pani szerszych informacji o samym postępowaniu, zobacz także: niestawienie się na sprawę o zniesienie współwłasności.

Ile kosztuje wniosek o zniesienie współwłasności?

Opłatę od wniosku określa art. 38 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Obecnie wynosi ona:

W opisanej sytuacji, gdy drugi współwłaściciel odmawia współpracy, zwykle nie ma zgodnego projektu, więc najczęściej trzeba liczyć się z opłatą 1000 zł.

Czy można potrącić koszty utrzymania auta z kwoty należnej drugiemu współwłaścicielowi?

Co do zasady tak, ale nie „automatycznie” i nie bez wykazania podstaw. Jeżeli sąd ustali, że drugiemu współwłaścicielowi należy się określona spłata za udział, można równocześnie podnosić roszczenia o rozliczenie wydatków i ciężarów poniesionych na wspólny pojazd na podstawie art. 207 Kodeksu cywilnego. W efekcie końcowe rozliczenie może zostać odpowiednio skorygowane.

Kluczowe znaczenie mają dowody: potwierdzenia zapłaty OC, rachunki za obowiązkowe naprawy, dokumenty przeglądów i ewentualnie korespondencja pokazująca brak udziału drugiej strony w kosztach.

Czy można sprzedać sam udział w samochodzie?

Tak. Zgodnie z art. 198 Kodeksu cywilnego każdy współwłaściciel może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Oznacza to, że można sprzedać wyłącznie swój udział w pojeździe. W praktyce jednak znalezienie nabywcy na sam udział w starym lub niesprawnym aucie bywa bardzo trudne.

To rozwiązanie bywa rozważane wtedy, gdy celem jest wyjście ze współwłasności za wszelką cenę, ale zwykle nie jest ono korzystne ekonomicznie.

Czego nie warto robić w takiej sytuacji?

• Nie należy samodzielnie oddawać auta do stacji demontażu bez podstawy prawnej do działania za wszystkich współwłaścicieli.
• Nie warto „porzucać” pojazdu pod cudzym adresem, bo nie powoduje to wygaśnięcia współwłasności.
• Nie należy rezygnować z dokumentowania kosztów, bo bez dowodów trudno będzie odzyskać część wydatków.
• Nie warto zakładać, że brak kontaktu z drugim współwłaścicielem oznacza zgodę dorozumianą na sprzedaż lub złomowanie.

Jak praktycznie przygotować się do sprawy?

Przed złożeniem wniosku warto:

1. ustalić aktualną, realną wartość pojazdu,
2. zebrać dokumenty potwierdzające współwłasność i dowód rejestracyjny,
3. przygotować zestawienie kosztów poniesionych na OC, badania techniczne i konieczne naprawy,
4. zachować korespondencję pokazującą brak współpracy drugiego współwłaściciela,
5. wskazać, jakiego sposobu zniesienia współwłasności Pani żąda.

Jeżeli wartość auta jest bardzo niska, trzeba chłodno porównać koszty postępowania z korzyścią praktyczną. Mimo to sądowe zniesienie współwłasności często pozostaje jedyną drogą do definitywnego uporządkowania sprawy.

FAQ

Czy mogę zezłomować samochód bez podpisu współwłaściciela?

Co do zasady nie. Złomowanie jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd i wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli zgodnie z art. 199 Kodeksu cywilnego.

Czy brak kontaktu ze współwłaścicielem pozwala działać samodzielnie?

Nie. Brak kontaktu nie znosi jego prawa własności. Jeżeli nie da się uzyskać zgody, najbezpieczniejszą drogą jest wniosek o zniesienie współwłasności.

Czy mogę żądać zwrotu połowy składek OC i innych kosztów?

Tak, jeżeli były to wydatki związane z rzeczą wspólną i potrafi je Pani udowodnić. Podstawą jest art. 207 Kodeksu cywilnego.

Czy mogę sprzedać tylko swój udział w samochodzie?

Tak. Umożliwia to art. 198 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak liczyć się z tym, że sprzedaż udziału w starym pojeździe może być trudna lub nieopłacalna.

Czy sąd zawsze nakaże spłatę drugiego współwłaściciela?

Nie zawsze w praktyce będzie to oznaczało realną wypłatę. Wysokość spłaty zależy od wartości udziału oraz od tego, czy zostaną uwzględnione rozliczenia poniesionych wydatków i ciężarów.

Źródła

• art. 195, art. 198, art. 199, art. 207, art. 210 § 1, art. 211, art. 212 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym,
• art. 38 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.