Rozwód w Belgii

Rozwód w Belgii – kiedy belgijski sąd może prowadzić sprawę?

Jeżeli oboje małżonkowie mieszkają w Belgii, sprawa rozwodowa najczęściej może zostać wszczęta przed sądem belgijskim. W sprawach między państwami członkowskimi Unii Europejskiej jurysdykcję w sprawach rozwodu określa art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej i uprowadzenia dziecka za granicę.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 właściwe mogą być między innymi sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium małżonkowie mają miejsce zwykłego pobytu, ostatnio mieli wspólne miejsce zwykłego pobytu, jeżeli jedno z nich nadal tam mieszka, albo pozwany ma miejsce zwykłego pobytu. W praktyce oznacza to, że polskie obywatelstwo małżonków nie wyklucza rozwodu w Belgii.

Jeżeli jeden z małżonków mieszka w Belgii, a drugi w Polsce albo w innym państwie, właściwość sądu trzeba ocenić dokładnie według art. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. Podobne problemy pojawiają się przy sprawach takich jak rozwód Polaków za granicą, gdzie znaczenie ma nie tylko obywatelstwo, lecz przede wszystkim miejsce zwykłego pobytu małżonków.

Podstawy rozwodu w prawie belgijskim

W aktualnym prawie belgijskim zasadnicze znaczenie ma nieodwracalny rozkład pożycia małżeńskiego. Wynika on z art. 229 belgijskiego Kodeksu cywilnego, czyli Code civil / Burgerlijk Wetboek. Przepis ten zastąpił dawny model rozwodów oparty w większym stopniu na klasycznych podstawach winy, takich jak cudzołóstwo czy ciężka zniewaga. Dlatego starsze informacje odwołujące się wyłącznie do cudzołóstwa, złego traktowania albo dwuletniej separacji są obecnie niepełne albo nieaktualne.

Nieodwracalny rozkład pożycia może zostać wykazany różnymi dowodami, a w określonych sytuacjach wynika z czasu faktycznej separacji małżonków lub z ponowienia żądania rozwodu. Szczegóły zależą od tego, czy rozwodu żądają oboje małżonkowie, czy tylko jedno z nich, oraz od aktualnego stanu faktycznego przedstawionego belgijskiemu sądowi rodzinnemu.

Drugą praktyczną drogą jest rozwód za obopólną zgodą. W takim trybie małżonkowie nie koncentrują się na wykazywaniu winy, lecz na zgodnym zakończeniu małżeństwa i uregulowaniu jego skutków. W sprawach belgijskich kwestie formalne rozwodu za zgodą małżonków są powiązane przede wszystkim z przepisami belgijskiego Kodeksu sądowego, w szczególności art. 1287 i nast. Code judiciaire / Gerechtelijk Wetboek, które dotyczą porozumień przedrozwodowych i procedury.

Rozwód za obopólną zgodą w Belgii

Przy rozwodzie za obopólną zgodą małżonkowie powinni uzgodnić najważniejsze skutki rozwodu przed skierowaniem sprawy do sądu. Chodzi przede wszystkim o wykonywanie władzy rodzicielskiej, miejsce pobytu dzieci, kontakty, alimenty na dzieci, ewentualne świadczenia między małżonkami oraz rozliczenia majątkowe.

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd bada, czy porozumienie nie narusza dobra dzieci. Sam fakt zgodności małżonków nie oznacza więc, że sąd automatycznie zaakceptuje każde rozwiązanie. W sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej zastosowanie mogą mieć również przepisy rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111, zwłaszcza art. 7 dotyczący jurysdykcji w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, o ile dziecko ma miejsce zwykłego pobytu w państwie członkowskim.

W praktyce rozwód za obopólną zgodą w Belgii bywa mniej konfliktowy i szybszy niż rozwód sporny, ale nie należy sprowadzać go do prostego „dwukrotnego stawienia się w sądzie”. Liczba posiedzeń i wymagane czynności zależą od sądu, kompletności dokumentów, sytuacji dzieci, treści porozumienia i ewentualnych braków formalnych.

Czy w Belgii potrzebny jest notariusz albo adwokat?

Do samego orzeczenia rozwodu nie zawsze jest konieczny akt notarialny. Notariusz może być jednak potrzebny, jeżeli porozumienie małżonków obejmuje czynności wymagające formy notarialnej, zwłaszcza przeniesienie własności nieruchomości, ustanowienie określonych praw do nieruchomości albo formalny podział majątku, którego skład wymaga aktu notarialnego według prawa belgijskiego.

W sprawie rozwodowej udział adwokata nie zawsze jest bezwzględnie obowiązkowy, ale w praktyce jest zalecany, jeżeli małżonkowie mają wspólne dzieci, nieruchomość, kredyt hipoteczny, przedsiębiorstwo, majątek w kilku państwach albo różne obywatelstwa. Błąd w treści porozumienia może później utrudnić wpis rozwodu w Polsce, egzekwowanie alimentów albo rozliczenie majątku.

Jeżeli majątek znajduje się nie tylko w Belgii, ale także w Polsce, należy osobno ocenić skutki rozwodu i podziału majątku dla polskich nieruchomości. Sam belgijski rozwód kończy małżeństwo, ale nie zawsze automatycznie rozwiązuje wszystkie problemy majątkowe w Polsce.

Podział majątku przy rozwodzie w Belgii

Podział majątku zależy od ustroju majątkowego małżonków i od tego, gdzie znajduje się majątek. Jeżeli małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską, istotna będzie jej treść. Jeżeli jej nie zawarli, trzeba ustalić, jaki ustrój majątkowy ich obowiązuje według prawa właściwego.

W sprawach transgranicznych znaczenie może mieć rozporządzenie Rady (UE) 2016/1103 z dnia 24 czerwca 2016 r. wdrażające wzmocnioną współpracę w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich ustrojów majątkowych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 tego rozporządzenia, jeżeli małżonkowie nie wybrali prawa właściwego, stosuje się w pierwszej kolejności prawo państwa pierwszego wspólnego miejsca zwykłego pobytu małżonków po zawarciu małżeństwa, a przy braku takiego miejsca – inne łączniki wskazane w tym przepisie.

Jeżeli więc polscy małżonkowie po ślubie zamieszkali w Polsce, a dopiero później przenieśli się do Belgii, prawo właściwe dla ich ustroju majątkowego może być inne niż prawo belgijskie. Tę kwestię warto sprawdzić przed podpisaniem porozumienia rozwodowego.

Uznanie belgijskiego rozwodu w Polsce

Jeżeli rozwód został orzeczony w Belgii po wszczęciu sprawy objętej stosowaniem rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111, orzeczenie jest w Polsce uznawane bez konieczności prowadzenia specjalnego postępowania. Wynika to z art. 30 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111.

Art. 30 ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 ma praktyczne znaczenie dla aktów stanu cywilnego: nie wymaga się żadnego szczególnego postępowania w celu aktualizacji wpisów w rejestrach stanu cywilnego państwa członkowskiego na podstawie orzeczenia w sprawie rozwodu, separacji prawnej lub unieważnienia małżeństwa, od którego nie przysługuje już środek zaskarżenia według prawa państwa pochodzenia.

Oznacza to, że co do zasady nie trzeba składać do polskiego sądu wniosku o uznanie belgijskiego rozwodu. Należy natomiast złożyć odpowiednie dokumenty w urzędzie stanu cywilnego, aby w polskim akcie małżeństwa została ujawniona informacja o rozwodzie.

Jakie dokumenty złożyć w polskim USC po rozwodzie w Belgii?

Po prawomocnym rozwodzie w Belgii należy zadbać o dokumenty potrzebne do aktualizacji polskiego aktu małżeństwa. W praktyce urząd stanu cywilnego może wymagać dokumentu potwierdzającego rozwód, dokumentu potwierdzającego prawomocność albo brak możliwości zaskarżenia oraz zaświadczenia przewidzianego przez prawo unijne.

Podstawą wydania zaświadczenia dotyczącego orzeczenia w sprawach małżeńskich jest art. 36 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. Zaświadczenie to jest wydawane przez sąd lub właściwy organ państwa pochodzenia orzeczenia i ułatwia posłużenie się belgijskim wyrokiem w Polsce.

Dokumenty obcojęzyczne składane kierownikowi polskiego USC powinny być co do zasady przedłożone wraz z urzędowym tłumaczeniem na język polski. Wymóg tłumaczenia wynika z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego. Tłumaczenia dokonuje tłumacz przysięgły języka właściwego dla dokumentu, chyba że urząd zaakceptuje dokument w innym trybie przewidzianym przepisami unijnymi.

Czy trzeba osobiście jechać do Polski?

Co do zasady nie trzeba osobiście stawiać się w Polsce tylko po to, aby zgłosić belgijski rozwód w USC. Sprawę można zwykle załatwić przez pełnomocnika, jeżeli urząd przyjmie prawidłowo sporządzone pełnomocnictwo oraz komplet dokumentów.

Jeżeli pełnomocnikiem jest małżonek, rodzic, dziecko, rodzeństwo lub inna osoba z kręgu najbliższej rodziny, kwestia opłaty skarbowej za pełnomocnictwo może wyglądać inaczej niż przy pełnomocniku zawodowym. Zasady opłaty skarbowej wynikają z ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, w szczególności z części IV załącznika do tej ustawy dotyczącej dokumentu pełnomocnictwa oraz zwolnień dla najbliższej rodziny.

Przed wysłaniem dokumentów warto skontaktować się z właściwym USC i ustalić, czy urząd wymaga oryginałów, odpisów urzędowych, apostille albo dodatkowego potwierdzenia. W relacjach między państwami UE część dokumentów urzędowych korzysta z uproszczeń, ale praktyka urzędów może zależeć od rodzaju dokumentu i jego formy.

FAQ

Czy Polacy mieszkający w Belgii mogą rozwieść się w Belgii?

Tak, jeżeli belgijski sąd ma jurysdykcję według art. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. Najczęściej będzie tak, gdy małżonkowie mają miejsce zwykłego pobytu w Belgii.

Czy przy zgodnym rozwodzie w Belgii trzeba korzystać z notariusza?

Nie zawsze. Notariusz nie jest zasadniczo wymagany do samego rozwiązania małżeństwa, ale może być konieczny przy podziale nieruchomości, czynnościach dotyczących majątku lub zmianach wymagających aktu notarialnego według prawa belgijskiego.

Czy belgijski rozwód trzeba uznać w polskim sądzie?

Co do zasady nie. Belgijskie orzeczenie rozwodowe jest w Polsce uznawane automatycznie na podstawie art. 30 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. Trzeba jednak dopełnić formalności w USC, aby rozwód został ujawniony w polskim akcie małżeństwa.

Czy do polskiego USC trzeba złożyć tłumaczenie belgijskiego wyroku?

Zazwyczaj tak, jeżeli dokument jest sporządzony w języku obcym. Wymóg przedłożenia urzędowego tłumaczenia dokumentów obcojęzycznych wynika z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Czy można załatwić wpis rozwodu w Polsce przez pełnomocnika?

W praktyce tak. Należy przygotować pełnomocnictwo oraz komplet dokumentów wymaganych przez USC. Przed wysłaniem dokumentów warto potwierdzić w konkretnym urzędzie, w jakiej formie mają zostać złożone.

Podsumowanie

Rozwód w Belgii jest możliwy także wtedy, gdy oboje małżonkowie są Polakami, o ile belgijski sąd ma jurysdykcję według przepisów unijnych. Przy zgodnym rozwodzie najważniejsze jest przygotowanie kompletnego porozumienia dotyczącego dzieci, alimentów i majątku. Notariusz nie zawsze jest potrzebny do samego rozwodu, ale może okazać się konieczny przy rozliczeniach majątkowych, zwłaszcza gdy w grę wchodzi nieruchomość.

Po prawomocnym rozwodzie w Belgii nie trzeba zwykle wszczynać w Polsce osobnego postępowania o uznanie wyroku. Trzeba jednak zgromadzić właściwe dokumenty, w tym zaświadczenie unijne, oraz złożyć je w polskim urzędzie stanu cywilnego, aby w akcie małżeństwa pojawiła się wzmianka o rozwodzie.

Źródła

• Art. 3, art. 7, art. 30, art. 36 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej i uprowadzenia dziecka za granicę.
• Art. 26 rozporządzenia Rady (UE) 2016/1103 z dnia 24 czerwca 2016 r. wdrażającego wzmocnioną współpracę w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich ustrojów majątkowych.
• Art. 229 belgijskiego Kodeksu cywilnego – Code civil / Burgerlijk Wetboek.
• Art. 1287 i nast. belgijskiego Kodeksu sądowego – Code judiciaire / Gerechtelijk Wetboek.
• Art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.
• Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej – część IV załącznika dotycząca dokumentu pełnomocnictwa.