Kradzież w pracy – konsekwencje dla pracownika

Odpowiedzialność za kradzież w miejscu pracy

Kradzież dokonana w miejscu pracy może mieć kilka równoległych skutków. Po pierwsze, pracodawca może wyciągnąć konsekwencje pracownicze, w tym rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Po drugie, może żądać naprawienia szkody. Po trzecie, może zawiadomić policję albo prokuraturę, jeżeli czyn ma charakter przestępstwa lub wykroczenia.

Nie ma przy tym znaczenia, że pracownik deklaruje gotowość oddania pieniędzy albo zwrotu rzeczy. Dobrowolne naprawienie szkody jest ważne i w praktyce może poprawić sytuację pracownika, ale nie odbiera pracodawcy prawa do rozwiązania umowy, dochodzenia roszczeń ani złożenia zawiadomienia o popełnieniu czynu zabronionego.

Zgodnie z art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy pracownik ma obowiązek dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Kradzież mienia pracodawcy uderza bezpośrednio w ten obowiązek.

Zwolnienie dyscyplinarne za kradzież

W typowej sytuacji kradzież w pracy może uzasadniać rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, czyli z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Jeżeli zachowanie pracownika jednocześnie stanowi oczywiste przestępstwo albo zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem, pracodawca może rozważać także art. 52 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy.

W praktyce nagranie z monitoringu, protokół kontroli, zeznania świadków, dokumenty kasowe lub inne jednoznaczne dowody mogą wystarczyć pracodawcy do podjęcia decyzji kadrowej. Pracodawca nie zawsze musi czekać na wyrok karny, zwłaszcza gdy podstawą zwolnienia jest ciężkie naruszenie obowiązków, a nie wyłącznie skazanie za przestępstwo.

Sąd Najwyższy w wyroku z 12.09.2000 r., sygn. I PKN 28/00, wskazał, że dbałość o mienie pracodawcy i jego ochrona są podstawowym obowiązkiem każdego pracownika, a kradzież lub usiłowanie kradzieży tego mienia należy traktować jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Podobnie w wyroku z 10.11.1999 r., sygn. I PKN 361/99, Sąd Najwyższy podkreślił, że przywłaszczenie mienia pracodawcy może uzasadniać zwolnienie dyscyplinarne niezależnie od wartości rzeczy.

Więcej o praktycznych skutkach takiego trybu rozwiązania umowy, świadectwie pracy i rozliczeniu z firmą omawiamy w materiale: konsekwencje zwolnienia dyscyplinarnego.

Termin i forma zwolnienia bez wypowiedzenia

Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika nie może nastąpić po upływie 1 miesiąca od dnia, w którym pracodawca uzyskał wiadomość o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy. Jeżeli u pracodawcy działa zakładowa organizacja związkowa reprezentująca pracownika, pracodawca powinien zasięgnąć jej opinii i zawiadomić ją o przyczynie rozwiązania umowy. Organizacja związkowa wyraża opinię niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni.

Pracownik, który nie zgadza się ze zwolnieniem dyscyplinarnym, może żądać przywrócenia do pracy albo odszkodowania. Termin na wniesienie sprawy do sądu pracy wynosi 21 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Ważne jest również to, że prośba pracownika o rozwiązanie umowy za porozumieniem stron albo o inne „polubowne” zakończenie zatrudnienia nie wiąże pracodawcy. Porozumienie wymaga zgody obu stron. Jeżeli pracodawca już doręczył skuteczne oświadczenie o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia, jego późniejsza zmiana co do zasady wymaga porozumienia stron lub rozstrzygnięcia sądu.

Odpowiedzialność materialna wobec pracodawcy

Kradzież w pracy może oznaczać obowiązek zwrotu wartości rzeczy, pieniędzy lub innej szkody poniesionej przez pracodawcę. Zasadą z art. 114 Kodeksu pracy jest odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy z winy pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych. Pracodawca musi wykazać przesłanki odpowiedzialności oraz wysokość szkody.

Przy winie nieumyślnej odpowiedzialność pracownika jest ograniczona, ale przy działaniu umyślnym obowiązuje art. 122 Kodeksu pracy: pracownik, który umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. W sprawach kradzieży umyślność najczęściej będzie kluczowym elementem oceny.

Osobno trzeba oceniać sytuacje, w których pracownikowi powierzono mienie z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się, np. pieniądze w kasie, towar, sprzęt, narzędzia, dokumenty lub wartościowe przedmioty. W takich przypadkach zastosowanie mogą mieć przepisy o odpowiedzialności za mienie powierzone, w tym art. 124 Kodeksu pracy. O podobnych problemach praktycznych piszemy szerzej w artykule: niedobór w kasie pracownika.

Dobrowolny zwrot pieniędzy lub rzeczy warto udokumentować, np. potwierdzeniem przelewu, pokwitowaniem albo pisemnym porozumieniem. Nie należy jednak podpisywać dokumentów, których treść wykracza poza rzeczywisty stan faktyczny, zawiera zawyżoną szkodę albo przyznanie się do okoliczności, których pracownik nie akceptuje.

Odpowiedzialność karna albo wykroczeniowa

Jeżeli pracownik zabiera cudzą rzecz ruchomą w celu przywłaszczenia, w grę może wchodzić przestępstwo kradzieży z art. 278 § 1 Kodeksu karnego. Obecnie czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi możliwa jest grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Jeżeli pracownik nie tyle zabiera rzecz, ile przywłaszcza rzecz już mu powierzoną, np. pieniądze, towar albo sprzęt przekazany do rozliczenia, zastosowanie może mieć art. 284 Kodeksu karnego. Przywłaszczenie powierzonej rzeczy ruchomej jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Granica między wykroczeniem a przestępstwem ma obecnie duże znaczenie. Zgodnie z art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń kradzież lub przywłaszczenie cudzej rzeczy ruchomej, której wartość nie przekracza 800 zł, jest co do zasady wykroczeniem. Jeżeli wartość przekracza 800 zł, sprawa może być kwalifikowana jako przestępstwo. Są jednak wyjątki: przepis o wykroczeniu nie obejmuje m.in. kradzieży z włamaniem, kradzieży szczególnie zuchwałej, czynów z użyciem przemocy oraz szczególnych przedmiotów, takich jak broń, amunicja lub materiały wybuchowe.

Pracodawca jako pokrzywdzony może zawiadomić organy ścigania. W sprawie karnej może także domagać się naprawienia szkody. Dobrowolne naprawienie szkody przed wydaniem wyroku może mieć znaczenie łagodzące; przy niektórych przestępstwach przeciwko mieniu art. 295 Kodeksu karnego pozwala sądowi na nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpienie od jej wymierzenia, jeżeli szkoda została dobrowolnie naprawiona w całości.

Czy zwrot pieniędzy zamknie sprawę?

Zwrot pieniędzy albo rzeczy jest rozsądnym krokiem, ale nie daje gwarancji, że sprawa zostanie zakończona bez dalszych konsekwencji. Pracodawca może mimo wszystko uznać, że utracił zaufanie do pracownika i rozwiązać umowę. Może także złożyć zawiadomienie, zwłaszcza jeżeli kradzież była udokumentowana nagraniem, dotyczyła większej wartości, była powtarzalna albo obejmowała mienie powierzone pracownikowi.

W praktyce warto działać szybko, spokojnie i na piśmie. Jeżeli pracownik chce naprawić szkodę, może zaproponować zwrot konkretnej kwoty, przeprosiny i zawarcie ugody. Trzeba jednak unikać nacisków, gróźb, niszczenia dowodów, kontaktowania się ze świadkami w sposób mogący zostać odebrany jako wpływanie na ich zeznania oraz podpisywania nieprecyzyjnych oświadczeń.

Czy można zostać wyrzuconym ze studiów?

Sama kradzież w miejscu pracy nie powoduje automatycznego skreślenia z listy studentów. Zgodnie z Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce student może jednak ponosić odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie przepisów obowiązujących w uczelni oraz za czyn uchybiający godności studenta. Kary dyscyplinarne obejmują m.in. upomnienie, naganę, naganę z ostrzeżeniem, zawieszenie w określonych prawach studenta do 1 roku oraz wydalenie z uczelni.

Skreślenie z listy studentów następuje m.in. w razie ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. To oznacza, że nie każda sprawa karna lub pracownicza doprowadzi do utraty statusu studenta. Znaczenie mogą mieć: regulamin studiów, statut uczelni, charakter kierunku, okoliczności czynu, ewentualne skazanie, sposób zachowania po zdarzeniu i to, czy uczelnia wszczęła postępowanie dyscyplinarne.

Co zrobić po wykryciu kradzieży w pracy?

Najgorszą reakcją jest unikanie kontaktu, składanie sprzecznych wyjaśnień albo podpisywanie wszystkiego „dla świętego spokoju”. Jeżeli sytuacja jest poważna, warto najpierw ustalić, co dokładnie zarzuca pracodawca, jaka jest wartość szkody, jakie dowody istnieją oraz czy zostało już doręczone pismo o rozwiązaniu umowy.

Pracownik powinien w szczególności:

• odebrać i zachować kopię wszystkich pism od pracodawcy, w tym oświadczenie o rozwiązaniu umowy, notatki i protokoły;
• ustalić, czy termin 21 dni na odwołanie do sądu pracy już biegnie;
• nie podpisywać oświadczeń o odpowiedzialności za szkodę, jeżeli kwota lub opis zdarzenia są nieprawidłowe;
• rozważyć dobrowolne naprawienie szkody, ale w sposób udokumentowany;
• przy wezwaniu z policji lub prokuratury skonsultować linię obrony przed złożeniem wyjaśnień.

FAQ

Czy pracodawca może zwolnić dyscyplinarnie za jednorazową kradzież?

Tak. Jednorazowa kradzież mienia pracodawcy może zostać uznana za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Znaczenie mają jednak dowody, okoliczności zdarzenia, wartość mienia, stanowisko pracownika i sposób działania.

Czy pracodawca musi czekać na wyrok karny?

Nie zawsze. Jeżeli pracodawca opiera zwolnienie na ciężkim naruszeniu obowiązków pracowniczych i ma wystarczające dowody, może rozwiązać umowę bez oczekiwania na prawomocny wyrok. Inaczej ocenia się przypadek, gdy podstawą ma być samo popełnienie przestępstwa z art. 52 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy.

Ile wynosi próg między wykroczeniem a przestępstwem kradzieży?

Co do zasady, jeżeli wartość skradzionej lub przywłaszczonej rzeczy nie przekracza 800 zł, czyn może być wykroczeniem z art. 119 Kodeksu wykroczeń. Powyżej tej kwoty wchodzi w grę przestępstwo kradzieży. Są jednak wyjątki, np. kradzież z włamaniem lub kradzież szczególnie zuchwała.

Czy zwrot pieniędzy chroni przed odpowiedzialnością karną?

Nie daje takiej gwarancji. Zwrot pieniędzy może mieć znaczenie łagodzące, może ułatwić ugodowe zakończenie sprawy i w niektórych sytuacjach pozwolić sądowi na łagodniejsze potraktowanie sprawcy. Nie oznacza jednak automatycznego umorzenia sprawy.

Czy pracodawca może potrącić wartość szkody z wynagrodzenia?

Potrącenia z wynagrodzenia są ściśle ograniczone. Co do zasady pracodawca nie powinien samowolnie potrącać spornej szkody bez odpowiedniej podstawy prawnej, np. pisemnej zgody pracownika na konkretne potrącenie albo tytułu wykonawczego. Przed podpisaniem zgody warto sprawdzić kwotę i opis zdarzenia.

Czy dyscyplinarka zawsze będzie wpisana w świadectwie pracy?

Świadectwo pracy wskazuje tryb i podstawę prawną ustania stosunku pracy. Jeżeli umowa została rozwiązana bez wypowiedzenia z winy pracownika, informacja o tym trybie znajdzie się w świadectwie pracy. Pracownik może dochodzić sprostowania świadectwa lub roszczeń przed sądem, jeżeli zwolnienie było niezgodne z prawem.

Czy za kradzież w pracy można dostać tylko naganę?

Teoretycznie pracodawca może zastosować łagodniejsze środki, jeżeli uzna to za wystarczające, ale kradzież zwykle jest oceniana znacznie surowiej niż typowe naruszenie porządku pracy. W praktyce trzeba odróżnić odpowiedzialność porządkową od zwolnienia dyscyplinarnego i odpowiedzialności karnej.

Podsumowanie

Kradzież w miejscu pracy jest jedną z najpoważniejszych sytuacji z punktu widzenia prawa pracy. Może prowadzić do zwolnienia dyscyplinarnego, obowiązku naprawienia szkody w pełnej wysokości, sprawy karnej albo wykroczeniowej, a przy studentach również do problemów dyscyplinarnych na uczelni. Znaczenie mają przede wszystkim: wartość mienia, rodzaj dowodów, to, czy mienie było powierzone, szybkość reakcji pracownika oraz sposób udokumentowania zwrotu szkody.

W mniej oczywistych przypadkach warto też odróżnić kradzież od naruszeń porządkowych i innych uchybień pracowniczych. O tym, kiedy pracodawca może poprzestać na sankcji porządkowej, a kiedy sprawa może skończyć się rozwiązaniem umowy, piszemy w artykule: kary porządkowe a kradzież.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277 – w szczególności art. 52, art. 100, art. 114–122, art. 124 i art. 264.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 383 – w szczególności art. 278, art. 284 i art. 295.
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 734 – w szczególności art. 119 i art. 130.
• Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1571 – w szczególności art. 108, art. 307 i art. 308.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 12.09.2000 r., I PKN 28/00; wyrok Sądu Najwyższego z 10.11.1999 r., I PKN 361/99.