Czy bank może żądać danych finansowych małżonka, historia wypowiedzenia kredytu

Bank może wypowiedzieć umowę, ale nie bez granic

Co do zasady bank ma prawo wypowiedzieć umowę kredytową, jednak musi to zrobić zgodnie z przepisami ustawy Prawo bankowe oraz warunkami określonymi w umowie. Zgodnie z art. 75 ust. 1 Prawa bankowego:

1. W przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu albo w przypadku utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej bank może obniżyć kwotę przyznanego kredytu albo wypowiedzieć umowę kredytu, o ile ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne nie stanowi inaczej.
2. Termin wypowiedzenia, o którym mowa w ust. 1, o ile strony nie określą w umowie dłuższego terminu, wynosi 30 dni, a w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy – 7 dni.
3. Wypowiedzenie umowy kredytu z powodu utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej lub zagrożenia jego upadłością nie może nastąpić, jeżeli bank zgodził się na realizację przez kredytobiorcę programu naprawczego.
4. Przepis ust. 3 stosuje się przez cały okres realizacji programu naprawczego, chyba że bank stwierdzi, iż program naprawczy nie jest w sposób należyty realizowany.

Z tego wynika, że bank ma prawo żądać przedstawienia dokumentów, jeżeli są one niezbędne do oceny sytuacji finansowej kredytobiorcy. Odmowa ich przedstawienia może być potraktowana jako naruszenie warunków umowy kredytowej.

Nie ma „wolnej amerykanki” – prawo dokładnie reguluje, jak bank może badać klienta

Sposób oceny sytuacji finansowej kredytobiorcy jest uregulowany m.in. przez:

• art. 70 ust. 2 Prawa bankowego, który nakłada na bank obowiązek badania zdolności kredytowej.
  1. Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolność kredytową rozumie się zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Kredytobiorca jest obowiązany przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje niezbędne do dokonania oceny tej zdolności.
  (...)
  3. Kredytobiorca jest obowiązany umożliwić podejmowanie przez bank czynności związanych z oceną sytuacji finansowej i gospodarczej oraz kontrolę wykorzystania i spłaty kredytu.
• Rekomendacje Komisji Nadzoru Finansowego, w szczególności:
  Rekomendacja T – dotycząca kredytów konsumenckich,
  Rekomendacja S – dotycząca kredytów hipotecznych,
  Rekomendacja R – dotycząca oceny ryzyka kredytowego przedsiębiorców.

Ocena sytuacji finansowej musi być oparta na dokumentach dotyczących kredytobiorcy, a nie osób trzecich, chyba że osoby te są stroną umowy lub ustanawiają zabezpieczenie. Zatem nie jest to pełna dowolność („wolna amerykanka”) – istnieją przepisy i rekomendacje ograniczające swobodę banku.

Kiedy bank ma prawo zaglądać do finansów małżonka?

W pewnych przypadkach bank może żądać informacji finansowych dotyczących firmy małżonka kredytobiorcy, zwłaszcza gdy:

• między małżonkami istnieje wspólność majątkowa,
• kredyt jest udzielany lub zabezpieczony na majątku wspólnym,
• bank ocenia zdolność kredytową w oparciu o majątek obojga małżonków.

W takiej sytuacji żądanie danych finansowych współmałżonka może być uzasadnione. Natomiast przy rozdzielności majątkowej – takie żądanie budzi wątpliwości i wymaga wyraźnej podstawy w umowie lub regulaminie banku.

W Ogólnych Warunkach Kredytowania Banku X (pkt Y) wskazano:

Termin i cykl prowadzenia monitoringu wybiera Bank. Przeprowadzając ten monitoring, Bank ocenia sytuację finansową i gospodarczą Klienta, właścicieli i ich współmałżonków pozostających we wspólności majątkowej małżeńskiej oraz podmiotów gospodarczych z nimi osobowo powiązanych (...). Informację tę dostarczają Bankowi Klient oraz wymienione osoby i podmioty.

Akceptując umowę, zaakceptował Pan również powyższe postanowienie. Jeśli zatem obowiązuje Państwa wspólnota majątkowa, bank mógł zgodnie z umową żądać danych finansowych żony.

Jak się bronić? Reklamacja, skarga, interwencja Rzecznika

Może Pan jednak złożyć reklamację do banku, wskazując, że żądanie danych żony było nieproporcjonalne i nieuzasadnione w kontekście braku zadłużenia, pozytywnej historii kredytowej i bieżącej obsługi zobowiązań.

Jeśli bank odrzuci reklamację, warto skierować sprawę do Rzecznika Finansowego, który może ocenić, czy bank nie przekroczył granic swoich uprawnień.

Rzecznik może również uznać, że zapis w Ogólnych Warunkach Kredytowania jest zbyt szeroki w sytuacji, gdy klient rzetelnie spłaca zobowiązania i nie występuje ryzyko kredytowe.

Trzeba jednak pamiętać, że banki mają prawo prowadzić cykliczny monitoring sytuacji finansowej klientów, a akceptacja regulaminu banku oznacza zgodę na te zasady. Dlatego szanse na zmianę decyzji mogą być ograniczone, ale mimo to warto złożyć skargę – choćby po to, by uzyskać oficjalną ocenę Rzecznika Finansowego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym, Dz.U.2025.640 t.j.