Czy można odmówić stawienia się na ćwiczenia wojskowe?

Aktualny stan prawny – nie ma już WKU

Na wstępie trzeba sprostować dawną terminologię. Obecnie nie funkcjonują już wojskowe komendy uzupełnień (WKU). Ich zadania wykonują przede wszystkim wojskowe centra rekrutacji (WCR) na podstawie ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny.

Dlatego jeżeli otrzymała Pani kartę powołania na ćwiczenia wojskowe, to sprawę należy prowadzić wobec właściwego WCR, a nie „odwoływać się do WKU”. Samo nieprzyjęcie dokumentu albo jego „odrzucenie” co do zasady nie uchyla obowiązku stawiennictwa.

Czy można odrzucić kartę powołania?

Nie. Przepisy nie przewidują instytucji „odrzucenia karty powołania” w znaczeniu, że adresat jednostronnie unieważnia wezwanie. Jeżeli karta została skutecznie doręczona, trzeba albo stawić się w terminie, albo wykazać ustawową przyczynę zwolnienia czy usprawiedliwionego niestawienia się.

W praktyce znaczenie ma nie sama nazwa pisma, ale to, jaki rodzaj obowiązku został nałożony i na jakiej podstawie. Inne reguły mogą dotyczyć ćwiczeń wojskowych, inne mobilizacji, a jeszcze inne czynnej służby wojskowej.

Zobacz również:

• karta mobilizacyjna
• ćwiczenia

Podstawa prawna powołania na ćwiczenia wojskowe

Zasady powoływania do służby wojskowej i ćwiczeń wynikają obecnie przede wszystkim z ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz.U. z późn. zm.). Ustawa ta zastąpiła dawną ustawę z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, na której opierał się stary artykuł.

W sprawach szczegółowych znaczenie mają także akty wykonawcze wydane na podstawie ustawy o obronie Ojczyzny, w tym dotyczące trybu powoływania, doręczania kart powołania i usprawiedliwiania niestawiennictwa.

Ocena, czy można uniknąć stawiennictwa, zawsze zależy od konkretnego rodzaju wezwania, daty doręczenia, Pani statusu ewidencyjnego, przydziału mobilizacyjnego oraz dokumentów potwierdzających podnoszone okoliczności.

Kiedy można nie stawić się na ćwiczenia wojskowe?

Nieobecność jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy istnieje usprawiedliwiona przyczyna przewidziana przepisami albo uznana przez właściwy organ na podstawie przedstawionych dowodów. Najczęściej chodzi o:

• chorobę lub inny stan zdrowia uniemożliwiający stawienie się, potwierdzony odpowiednim dokumentem medycznym,
• szczególne obowiązki rodzinne lub opiekuńcze, jeżeli rzeczywiście nie da się ich powierzyć innej osobie,
• inne wyjątkowe, należycie udokumentowane okoliczności, które organ uzna za szczególnie uzasadnione.

Sama niewygoda, kolizja z planami prywatnymi albo niechęć do udziału w ćwiczeniach nie stanowią podstawy prawnej do zwolnienia.

Czy kursy dokształcające i praca w szpitalu wystarczą do zwolnienia?

Co do zasady nie dają automatycznego zwolnienia. To, że kurs jest płatny, trwa wiele miesięcy albo odbywa się weekendowo, nie tworzy samoistnej ustawowej przesłanki zwolnienia z ćwiczeń wojskowych. Podobnie sam fakt zatrudnienia w szpitalu nie oznacza jeszcze, że powołanie jest niedopuszczalne.

Nie znaczy to jednak, że takie okoliczności są bez znaczenia. Mogą stanowić argument w indywidualnym wniosku, zwłaszcza gdy:

• nieobecność spowoduje realną i wykazaną szkodę finansową,
• kurs ma charakter obowiązkowy dla utrzymania kwalifikacji zawodowych,
• pracodawca wykaże rzeczywistą, ponadprzeciętną trudność organizacyjną,
• Pani wykonuje zadania istotne dla bezpieczeństwa zdrowotnego i nie da się zapewnić zastępstwa.

W takich sprawach kluczowe są dokumenty: zaświadczenie od organizatora kursu, dowód opłat, harmonogram zajęć, pismo pracodawcy, informacje o braku możliwości zastępstwa oraz dokumenty opisujące skutki nieobecności.

Sytuacja rodzinna i opiekuńcza

W dawnych przepisach istniały wyraźne wyłączenia dotyczące części kobiet sprawujących opiekę nad dziećmi lub osobami wymagającymi stałej opieki. Obecnie każdą sprawę trzeba oceniać na tle aktualnych przepisów ustawy o obronie Ojczyzny oraz przepisów wykonawczych obowiązujących w danym dniu.

Jeżeli osoba wezwana:

• jest w ciąży albo znajduje się w okresie bezpośrednio po porodzie,
• samotnie sprawuje opiekę nad małoletnim dzieckiem,
• opiekuje się osobą ciężko chorą, niepełnosprawną lub niesamodzielną,
• jest jedyną osobą mogącą zapewnić codzienną opiekę,

powinna to wyraźnie wskazać we wniosku i udokumentować. Organ bada nie tylko sam fakt opieki, lecz także to, czy opiekę realnie może przejąć ktoś inny.

Jak złożyć wniosek o zwolnienie lub usprawiedliwienie?

Najbezpieczniej zrobić to niezwłocznie po doręczeniu karty powołania. Wniosek należy skierować do właściwego wojskowego centrum rekrutacji albo innego organu wskazanego w karcie powołania. Pismo powinno zawierać:

• dane osoby powołanej,
• numer i datę karty powołania,
• dokładne żądanie: zwolnienie, zmianę terminu albo uznanie niestawiennictwa za usprawiedliwione,
• opis konkretnych okoliczności,
• listę załączników potwierdzających stan faktyczny.

Jeżeli przyczyna pojawiła się nagle, na przykład z powodu choroby, trzeba równocześnie poinformować organ i jak najszybciej dostarczyć dokumenty. Sam telefon bez późniejszego udokumentowania zwykle nie wystarcza.

Jakie dokumenty dołączyć?

Czy przysługuje odwołanie?

To zależy od rodzaju rozstrzygnięcia i formy, w jakiej organ załatwi sprawę. Jeżeli organ wyda decyzję administracyjną, zastosowanie znajdują reguły z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 127 § 1 K.p.a. dotyczący prawa do odwołania oraz art. 129 § 1 i 2 K.p.a. dotyczący terminu 14 dni od doręczenia decyzji, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W praktyce najpierw trzeba dokładnie sprawdzić, czy otrzymane pismo jest decyzją, postanowieniem czy tylko zawiadomieniem. Od tego zależy właściwy środek działania. Często skuteczniejsze od ogólnego „odwołania” jest dobrze uzasadnione pismo z wnioskiem o zwolnienie lub zmianę terminu wraz z dokumentami.

Zobacz również:

• rezerwista
• zwolnienie

Co grozi za niestawienie się?

Niestawienie się bez usprawiedliwienia może mieć poważne skutki. Zależnie od rodzaju obowiązku, statusu osoby wezwanej i okoliczności sprawy mogą wchodzić w grę konsekwencje przewidziane w ustawie o obronie Ojczyzny, a także odpowiedzialność na podstawie ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny lub ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, jeżeli przepisy szczególne tak stanowią.

Nie da się jednak uczciwie wskazać jednej automatycznej sankcji dla każdego przypadku. Inaczej oceniane może być niestawienie się na kwalifikację wojskową, inaczej na ćwiczenia, a jeszcze inaczej uchylanie się od innego obowiązku wojskowego. Dlatego przed podjęciem decyzji o niestawieniu się warto sprawdzić dokładnie treść wezwania i podstawę prawną wskazaną w karcie powołania.

Wniosek dla opisanej sytuacji

W opisanym stanie faktycznym sam fakt, że jest Pani pielęgniarką, jest osobą niezamężną, bez dzieci, i opłaciła Pani kursy dokształcające, nie daje automatycznego prawa do odmowy stawienia się. Może natomiast stanowić materiał do indywidualnego wniosku o zwolnienie lub zmianę terminu ćwiczeń.

Najrozsądniej byłoby:

1. sprawdzić dokładnie podstawę prawną i rodzaj wezwania wskazany w karcie powołania,
2. niezwłocznie złożyć do WCR pisemny, rzeczowy wniosek o zwolnienie albo zmianę terminu,
3. dołączyć dokumenty dotyczące kursu, opłat, harmonogramu i ewentualnego znaczenia tych zajęć dla wykonywania zawodu,
4. uzyskać od pracodawcy pismo opisujące skutki Pani nieobecności dla oddziału lub placówki, jeśli rzeczywiście są wyjątkowe,
5. w razie odmowy ocenić, czy przysługuje środek odwoławczy od konkretnego rozstrzygnięcia.

FAQ

Czy odmowa przyjęcia karty powołania powoduje, że wezwanie jest nieważne?

Nie. Sama odmowa przyjęcia przesyłki lub zignorowanie karty co do zasady nie uchyla skutków doręczenia. Trzeba badać zasady doręczenia w konkretnej sprawie.

Czy można usprawiedliwić nieobecność chorobą?

Tak, ale trzeba niezwłocznie poinformować właściwy organ i przedstawić dokumenty medyczne potwierdzające, że stan zdrowia uniemożliwiał stawienie się.

Czy praca w szpitalu chroni przed powołaniem?

Nie automatycznie. Może być ważnym argumentem, zwłaszcza gdy pracodawca wykaże wyjątkową potrzebę pozostania pracownika na stanowisku, ale sama praca w ochronie zdrowia nie daje z mocy prawa pełnego wyłączenia w każdym przypadku.

Czy płatny kurs zawodowy wystarczy do zwolnienia?

Zwykle nie. Może jednak stanowić element uzasadnienia wniosku, zwłaszcza gdy kurs jest obowiązkowy dla kwalifikacji zawodowych i został już opłacony.

Ile jest czasu na odwołanie?

Jeżeli organ wyda decyzję administracyjną, co do zasady termin wynosi 14 dni od doręczenia decyzji zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a., chyba że przepis szczególny przewiduje inaczej. Najpierw trzeba jednak ustalić, czy dane pismo rzeczywiście ma charakter decyzji.

Źródła

• ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny
• ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1–2
• ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń
• akty wykonawcze Ministra Obrony Narodowej wydane na podstawie ustawy o obronie Ojczyzny dotyczące powoływania do służby i usprawiedliwiania niestawiennictwa