Odpowiedzialność rodziców za długi i leczenie dorosłego syna alkoholika

Rodzice nie odpowiadają automatycznie za długi dorosłego syna

Jeżeli syn jest pełnoletni, to co do zasady sam odpowiada za własne zobowiązania. Pełnoletność uzyskuje się z chwilą ukończenia 18 lat zgodnie z art. 10 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Osoba pełnoletnia ma pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli nie została ubezwłasnowolniona, co wynika z art. 11 Kodeksu cywilnego.

To oznacza, że pożyczki, mandaty, opłaty za przejazdy bez biletu, rachunki, zaległości abonamentowe czy długi wobec prywatnych wierzycieli obciążają przede wszystkim syna jako dłużnika. Sama więź rodzinna nie tworzy po stronie rodziców obowiązku spłaty tych należności.

Podstawą jest ogólna zasada prawa zobowiązań z art. 353 § 1 Kodeksu cywilnego: to dłużnik ma spełnić świadczenie na rzecz wierzyciela. Rodzice odpowiadaliby tylko wtedy, gdyby sami stali się stroną zobowiązania, np. podpisali umowę, przystąpili do długu, udzielili poręczenia na podstawie art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego albo przejęli dług na zasadach z art. 519 i nast. Kodeksu cywilnego.

Kiedy rodzice mogą jednak ponosić skutki finansowe

Wyjątki istnieją, ale nie wynikają z samego rodzicielstwa. W praktyce najczęściej chodzi o następujące sytuacje:

Jeżeli więc pytanie dotyczy np. kosztów prywatnej wizyty lekarskiej, zaległych mandatów czy innych zobowiązań syna, rodzice nie muszą ich finansować tylko dlatego, że syn jest ich dzieckiem.

Czy rodzice muszą płacić za leczenie dorosłego syna?

Co do zasady nie. Dorosły pacjent sam jest podmiotem praw i obowiązków związanych z leczeniem. Jeżeli korzysta z publicznych świadczeń opieki zdrowotnej, zasady dostępu wynikają przede wszystkim z ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W aktualnym stanie prawnym prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych mają nie tylko osoby objęte ubezpieczeniem zdrowotnym, lecz także niektóre osoby nieubezpieczone spełniające warunki ustawowe. Zakres uprawnień zależy od konkretnego stanu faktycznego, w tym od statusu ubezpieczeniowego, rejestracji, zgłoszenia do ubezpieczenia jako członka rodziny, prawa do świadczeń na podstawie przepisów szczególnych albo decyzji wójta, burmistrza czy prezydenta miasta wydanej na podstawie art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Jeżeli syn zgłasza się prywatnie do lekarza albo do prywatnej placówki, płaci ten, kto zawiera umowę o usługę medyczną. Gdy rodzice nie podpisują umowy i nie zobowiązują się do zapłaty, placówka nie może skutecznie żądać zapłaty od nich wyłącznie z racji pokrewieństwa.

Inaczej może być tylko wtedy, gdy rodzice sami zadeklarują pokrycie kosztów, podpiszą dokumenty przyjęcia jako płatnik albo zawrą umowę na leczenie. Wtedy odpowiadają jako strona umowy, a nie jako rodzice.

Obowiązek alimentacyjny wobec pełnoletniego dziecka to co innego niż odpowiedzialność za jego długi

Trzeba odróżnić długi od alimentów. Obowiązek alimentacyjny krewnych wynika z art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Rodzice mogą być zobowiązani do alimentów wobec pełnoletniego dziecka, jeżeli nie jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie, ale nie jest to automatyczna odpowiedzialność za wszelkie jego zobowiązania.

Jednocześnie art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala rodzicom uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem pełnoletniego dziecka, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

W przypadku dorosłego syna uzależnionego od alkoholu ocena obowiązku alimentacyjnego zależy od konkretnych okoliczności: stanu zdrowia, aktywności życiowej, prób leczenia, możliwości pracy, przyczyn zadłużenia i sytuacji finansowej rodziców. Sam fakt uzależnienia nie oznacza jeszcze automatycznego prawa do alimentów.

Zobacz również:

uzależniony syn • alkoholik odwyk

Zameldowanie syna a odpowiedzialność rodziców

Samo zameldowanie nie daje synowi prawa do lokalu i nie przenosi na rodziców jego długów. Potwierdza to art. 28 ust. 4 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zgodnie z którym zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma charakter potwierdzenia faktu pobytu w lokalu.

Jeżeli syn faktycznie nie mieszka pod adresem rodziców, można wszcząć postępowanie o wymeldowanie. Podstawą jest art. 35 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy wydaje decyzję o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego albo czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

W praktyce do wniosku warto dołączyć informacje i dowody potwierdzające, że syn nie mieszka w lokalu, np. oświadczenia domowników, korespondencję, informacje o innym miejscu pobytu. Organ prowadzi postępowanie dowodowe i wydaje decyzję administracyjną.

Komornik w mieszkaniu rodziców – czy może zająć ich rzeczy?

Jeżeli dłużnik jest zameldowany lub wskazuje adres rodziców, wierzyciel może kierować tam korespondencję, a komornik może próbować ustalić, czy tam znajdują się składniki majątku dłużnika. Nie oznacza to jednak, że rzeczy rodziców automatycznie podlegają zajęciu za długi syna.

Komornik prowadzi egzekucję z majątku dłużnika, a nie z majątku jego rodziców. Problem praktyczny polega na tym, że przy zajęciu ruchomości w miejscu zamieszkania lub pobytu dłużnika może dojść do sporu, do kogo dana rzecz należy. Dlatego warto mieć dowody własności cenniejszych przedmiotów: faktury, paragony, umowy, potwierdzenia przelewów, gwarancje.

Jeżeli doszłoby do zajęcia rzeczy należącej do rodzica, osobie trzeciej przysługuje powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji na podstawie art. 841 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Termin do wniesienia takiego powództwa wynosi miesiąc od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, zgodnie z art. 841 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jak postępować z korespondencją kierowaną do syna

Jeżeli syn nie mieszka pod adresem rodziców, nie warto odbierać jego korespondencji, jeśli miałoby to stworzyć wrażenie, że nadal tam przebywa. Najbezpieczniej poinformować doręczyciela, że adresat pod tym adresem nie mieszka. W praktyce przydaje się dopisek „adresat nie mieszka pod tym adresem”.

Nie należy natomiast podszywać się pod adresata ani odbierać pism sądowych lub urzędowych w sposób sugerujący uprawnienie do działania za syna, jeżeli go w rzeczywistości nie ma. Przy sprawach sądowych i administracyjnych skutki doręczeń zależą od rodzaju pisma i przebiegu konkretnego postępowania, dlatego warto zachować ostrożność.

Czy można wysłać dorosłego syna na przymusowy odwyk?

Tak, ale nie dzieje się to „na życzenie rodziny” i nie na podstawie samego uzależnienia. Zobowiązanie do poddania się leczeniu odwykowemu reguluje ustawa z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Zgodnie z art. 24 tej ustawy osoby, które w związku z nadużywaniem alkoholu powodują rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchylają się od pracy albo systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny, mogą zostać zobowiązane przez sąd do poddania się leczeniu odwykowemu.

Postępowanie zwykle poprzedza procedura przed gminną komisją rozwiązywania problemów alkoholowych. Komisja może skierować osobę na badanie przez biegłych i wystąpić do sądu rejonowego z wnioskiem. Podstawą są m.in. art. 25 i art. 26 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Wniosek do sądu może złożyć także prokurator.

Leczenie odwykowe nie jest jednak tym samym co przymusowa hospitalizacja psychiatryczna. Jeżeli występuje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, znaczenie mogą mieć również przepisy ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, ale to zależy od objawów, stanu psychicznego i konkretnego zagrożenia, a nie od samego picia alkoholu.

Zobacz również:

ubezwłasnowolnienie alkoholika • matka pije

Czy uzależnienie może być podstawą ubezwłasnowolnienia?

Może, ale tylko przy spełnieniu ustawowych przesłanek. Ubezwłasnowolnienie całkowite reguluje art. 13 § 1 Kodeksu cywilnego. Można je orzec wobec osoby, która ukończyła 13 lat, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.

Ubezwłasnowolnienie częściowe przewiduje art. 16 § 1 Kodeksu cywilnego wobec osoby pełnoletniej, która z powodu takich zaburzeń potrzebuje pomocy do prowadzenia swoich spraw, a jej stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego.

Nie każde uzależnienie uzasadnia więc ubezwłasnowolnienie. Sąd bada realny wpływ na zdolność kierowania postępowaniem albo prowadzenia swoich spraw. Sam fakt nadużywania alkoholu, długów czy konfliktów rodzinnych zwykle nie wystarczy bez mocnego materiału dowodowego i opinii biegłych.

Postępowanie prowadzi sąd okręgowy w trybie nieprocesowym. Zasady określają art. 544–560 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Wniosek mogą złożyć m.in. rodzice, małżonek, krewni w linii prostej i rodzeństwo – art. 545 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

W toku sprawy sąd musi wysłuchać osobę, której dotyczy wniosek, o ile stan zdrowia na to pozwala, a także zasięga opinii biegłych. Możliwe jest ustanowienie doradcy tymczasowego – art. 548 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego – gdy zachodzi potrzeba ochrony osoby lub jej majątku na czas trwania postępowania.

Czy kurator albo opiekun płaci długi podopiecznego?

Nie z własnej kieszeni. Jeżeli po ubezwłasnowolnieniu częściowym ustanowiono kuratelę albo po ubezwłasnowolnieniu całkowitym opiekę, kurator lub opiekun prowadzi sprawy podopiecznego zgodnie z zakresem umocowania i pod nadzorem sądu opiekuńczego. Nie staje się jednak osobistym dłużnikiem za wcześniejsze zobowiązania podopiecznego tylko dlatego, że pełni funkcję.

W praktyce rola kuratora lub opiekuna polega na ochronie interesów podopiecznego, zarządzaniu jego sprawami i uzyskiwaniu zgód sądu opiekuńczego tam, gdzie są wymagane. Zasady te wynikają z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o opiece i kurateli, w szczególności art. 155, art. 156, art. 159 oraz art. 178 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stosowanych odpowiednio zależnie od rodzaju pieczy prawnej.

Co z długami po śmierci syna?

To jeden z najważniejszych praktycznych problemów. Jeżeli zadłużony syn umrze, jego spadkobiercy mogą dziedziczyć zarówno aktywa, jak i długi. Zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców.

Spadkobierca może spadek przyjąć wprost, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić – art. 1012 Kodeksu cywilnego. Na złożenie oświadczenia jest 6 miesięcy od dnia, w którym dana osoba dowiedziała się o tytule swojego powołania do spadku, zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli w tym terminie nie zostanie złożone żadne oświadczenie, co do zasady następuje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego. W takiej sytuacji odpowiedzialność za długi spadkowe jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, o czym stanowi art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

Gdy istnieje realne ryzyko dużego zadłużenia, nie wolno przegapić tego 6-miesięcznego terminu.

FAQ

Czy rodzice muszą spłacać mandaty i pożyczki dorosłego syna?

Nie, chyba że sami podpisali zobowiązanie, poręczyli je albo przejęli dług. Sama relacja rodzic–dziecko nie tworzy obowiązku zapłaty.

Czy szpital może obciążyć rodziców kosztami leczenia pełnoletniego syna?

Nie automatycznie. Odpowiada osoba będąca pacjentem albo podmiot, który zawarł umowę o leczenie i zobowiązał się do zapłaty. Rodzice płacą tylko wtedy, gdy sami przyjęli taki obowiązek.

Czy meldunek syna u rodziców oznacza, że komornik może zabrać rzeczy rodziców?

Nie. Meldunek nie przesądza o własności rzeczy. W praktyce może jednak dojść do sporu, dlatego warto mieć dowody zakupu cenniejszych przedmiotów.

Czy można wymeldować dorosłego syna bez jego zgody?

Tak, jeżeli faktycznie opuścił lokal i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Wtedy organ gminy może wydać decyzję o wymeldowaniu na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Czy alkoholizm wystarczy do ubezwłasnowolnienia?

Nie zawsze. Sąd bada, czy z powodu pijaństwa lub innych zaburzeń psychicznych dana osoba nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem albo potrzebuje pomocy do prowadzenia swoich spraw. Potrzebne są dowody i opinie biegłych.

Jaki jest termin na odrzucenie spadku po zadłużonym synu?

Co do zasady 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule powołania do spadku. Termin wynika z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego.

Źródła

1. Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 10, art. 11, art. 13 § 1, art. 16 § 1, art. 353 § 1, art. 415, art. 876 § 1, art. 922 § 1, art. 1012, art. 1015 § 1–2, art. 1031 § 2.

2. Ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 128, art. 133 § 3, art. 155, art. 156, art. 159, art. 178.

3. Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 544–560, art. 545 § 1, art. 548 § 1, art. 841 § 1 i § 3.

4. Ustawa z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, w szczególności art. 28 ust. 4 i art. 35.

5. Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w szczególności art. 54.

6. Ustawa z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w szczególności art. 24–26.

7. Ustawa z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.