Oszukany w nocnym klubie – jak odzyskać pieniądze?

Kiedy sytuacja w nocnym klubie może być oszustwem?

Opisany problem trzeba oceniać przede wszystkim przez pryzmat art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten stanowi, że kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd, wyzyskania błędu albo wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

W praktyce oznacza to, że samo niezadowolenie z wysokości rachunku lub fakt, że klient po czasie żałuje wydanych pieniędzy, nie wystarczy do przypisania oszustwa. Konieczne jest wykazanie mechanizmu działania sprawcy: np. celowego zatajenia ceny, podania innej ceny, doliczania usług bez zgody klienta, wykorzystywania jego silnego upojenia alkoholowego albo nakłaniania go do kolejnych płatności w sytuacji, gdy nie rozumiał już realnie znaczenia swoich decyzji.

Jeżeli sprawa dotyczy szerszego schematu działania, a więc nie jednorazowej pomyłki w rozliczeniu, lecz celowego wyłudzania pieniędzy od klientów, może to zwiększać szanse na skuteczne postępowanie. Podobne mechanizmy występują również w innych sprawach, które opisuje nasz materiał o oszustwie internetowym, choć każdy przypadek trzeba oceniać osobno.

Wyzyskanie nietrzeźwości klienta a art. 286 § 1 Kodeksu karnego

W sprawach dotyczących nocnych klubów szczególne znaczenie ma ta część art. 286 § 1 Kodeksu karnego, która mówi o wyzyskaniu niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Taka niezdolność może mieć charakter przemijający i wynikać m.in. z silnego upojenia alkoholem, działania środków odurzających, leków albo innego stanu wpływającego na świadomość.

Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że klient był pod wpływem alkoholu. Dla odpowiedzialności karnej trzeba wykazać, że sprawca wiedział o tym stanie i go wykorzystał, aby doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Znaczenie będą miały więc takie okoliczności jak: widoczne problemy z logicznym kontaktem, chwiejny chód, brak orientacji co do czasu i miejsca, wielokrotne transakcje w krótkich odstępach, brak realnego przedstawienia cennika albo zachowanie obsługi sugerujące celowe doprowadzanie klienta do dalszych płatności.

Oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego wymaga zamiaru bezpośredniego kierunkowego, czyli działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Organy ścigania będą więc badały nie tylko skutek w postaci utraty pieniędzy, ale także to, czy konkretne osoby od początku zmierzały do takiego skutku. Właśnie dlatego sprawy tego rodzaju często rozstrzygają się na poziomie dowodów.

Jakie dowody zebrać po wyjściu z klubu?

Im szybciej po zdarzeniu zabezpieczy Pan dowody, tym większa szansa na odtworzenie przebiegu wieczoru. Monitoring w klubach bywa nadpisywany po kilku lub kilkunastu dniach, dlatego w zawiadomieniu należy od razu wnosić o jego zabezpieczenie. Warto też samodzielnie spisać chronologię zdarzeń, zanim szczegóły się zatrą.

Jeżeli płacił Pan kartą, warto niezwłocznie złożyć reklamację w banku i zapytać o procedurę chargeback. Chargeback nie wynika bezpośrednio z Kodeksu karnego, lecz z zasad organizacji płatniczych i regulacji bankowych. W praktyce może być pomocny zwłaszcza wtedy, gdy kwota została pobrana niezgodnie z ustaleniami, usługa nie została wykonana albo transakcja budzi poważne wątpliwości. Jeżeli natomiast transakcja była autoryzowana kodem PIN lub zbliżeniowo przez właściciela karty, bank może odmówić zwrotu, ale sama odmowa banku nie zamyka drogi karnej ani cywilnej.

Gdzie zgłosić sprawę i co napisać w zawiadomieniu?

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć ustnie do protokołu w jednostce Policji albo pisemnie w Policji lub prokuraturze. Art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego przewiduje społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie ściganym z urzędu. Oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego jest co do zasady przestępstwem ściganym z urzędu.

Najpraktyczniej złożyć zawiadomienie w jednostce właściwej dla miejsca popełnienia czynu, czyli dla lokalizacji klubu. Jeżeli jednak zgłosi Pan sprawę w innej jednostce, zawiadomienie powinno zostać przyjęte i przekazane według właściwości. W zawiadomieniu warto wskazać:

• datę, godzinę i adres lokalu,
• szacunkowy przebieg zdarzenia oraz stan, w jakim Pan się znajdował,
• kwoty, które miały być uzgodnione, i kwoty faktycznie pobrane,
• dane lokalu, obsługi lub osób, które można zidentyfikować,
• numery transakcji, potwierdzenia płatności i wyciągi bankowe,
• wniosek o pilne zabezpieczenie monitoringu z lokalu, wejścia, terminala płatniczego i okolicznych kamer,
• wniosek o przesłuchanie świadków, jeżeli są znani.

Status pokrzywdzonego wynika z art. 49 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Jako pokrzywdzony może Pan składać wnioski dowodowe, zapoznawać się z aktami na zasadach określonych w Kodeksie postępowania karnego i zaskarżać niektóre decyzje, np. postanowienie o odmowie wszczęcia albo umorzeniu postępowania.

Czy można odzyskać pieniądze w postępowaniu karnym?

Tak, ale nie dzieje się to automatycznie. Jeżeli sprawca zostanie skazany, sąd może orzec obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części na podstawie art. 46 § 1 Kodeksu karnego. Wniosek o orzeczenie takiego obowiązku warto złożyć już w toku postępowania przygotowawczego, a najpóźniej w postępowaniu sądowym, aby sąd miał jasny sygnał, że pokrzywdzony domaga się zwrotu pieniędzy.

Trzeba jednak pamiętać, że postępowanie karne służy przede wszystkim ustaleniu, czy doszło do przestępstwa i kto jest sprawcą. Jeżeli organy ścigania uznają, że brak jest dowodów oszustwa, sprawa może zostać umorzona. Wtedy nadal można rozważyć roszczenie cywilne, ale trzeba samodzielnie wykazać podstawę żądania zwrotu pieniędzy.

Jeżeli wyłudzono ode mnie pieniądze przy wykorzystaniu zaufania, presji lub stanu emocjonalnego, przykład oszustwa matrymonialnego pokazuje, że w takich sprawach zawsze analizuje się zarówno zachowanie sprawcy, jak i realną możliwość podjęcia świadomej decyzji przez pokrzywdzonego.

Droga cywilna: nienależne świadczenie i bezpodstawne wzbogacenie

Niezależnie od zawiadomienia karnego można rozważyć dochodzenie zwrotu pieniędzy na drodze cywilnej. Podstawą może być art. 405 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe – do zwrotu jej wartości.

W sprawach o zapłatę zawyżonego rachunku znaczenie może mieć również art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego, który definiuje świadczenie nienależne m.in. jako świadczenie spełnione wtedy, gdy ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany albo podstawa świadczenia odpadła. W praktyce powód musiałby wykazać, że zapłacona kwota nie odpowiadała rzeczywiście zamówionym usługom, cennikowi lub ważnie podjętej decyzji o zapłacie.

Droga cywilna może być trudna, jeżeli lokal twierdzi, że klient znał ceny, korzystał z usług dobrowolnie i autoryzował płatności. Dlatego tak ważne są rachunki, cennik, monitoring, świadkowie i spójny opis zdarzenia. W innych realiach podobne problemy dowodowe pojawiają się także w sprawach o oszustwo przy zakupie samochodu, gdzie sama strata finansowa nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności sprawcy.

Co grozi osobie, która dopuściła się oszustwa?

Za oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli czyn stanowi wypadek mniejszej wagi, art. 286 § 3 Kodeksu karnego przewiduje łagodniejszą odpowiedzialność: grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Ocena, czy zachodzi wypadek mniejszej wagi, zależy od całokształtu okoliczności, m.in. wysokości szkody, sposobu działania i stopnia zawinienia.

W określonych sytuacjach mogą wchodzić w grę także inne przepisy, np. art. 191 § 1 Kodeksu karnego, jeżeli ktoś stosował przemoc lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia do określonego zachowania, albo przepisy dotyczące przywłaszczenia lub kradzieży, jeżeli doszło do zabrania karty lub telefonu. Nie należy jednak kwalifikować sprawy na siłę. W zawiadomieniu można opisać fakty, a kwalifikację prawną ostatecznie oceni prokurator.

Jeżeli problem dotyczy działania przez Internet, płatności zdalnych lub podszywania się pod inny podmiot, przydatne mogą być także inne typy oszustw, jednak w sprawie nocnego klubu kluczowy pozostaje przebieg zdarzeń w lokalu i dowody z miejsca.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie oszukania w nocnym klubie najważniejsze jest odróżnienie niekorzystnej, ale dobrowolnej decyzji o wydaniu pieniędzy od sytuacji, w której ktoś celowo wykorzystał nietrzeźwość, błąd lub brak rozeznania klienta. Jeżeli kwota 3000 zł została pobrana w warunkach wskazujących na manipulację, brak informacji o cenie albo świadome wykorzystanie stanu upojenia, warto złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia oszustwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego.

Równolegle należy działać dowodowo: zabezpieczyć historię płatności, zgłosić reklamację do banku, spisać świadków i jak najszybciej wnieść o zabezpieczenie monitoringu. Im bardziej konkretny opis zdarzenia i im więcej obiektywnych dowodów, tym większa szansa na odzyskanie pieniędzy lub skuteczne dochodzenie odpowiedzialności sprawców.

Źródła

• Art. 286 § 1 i § 3, art. 46 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 49 § 1, art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Art. 405 i art. 410 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1973 r., OSNPG 1974, nr 7, poz. 7 – dotyczący zamiaru kierunkowego przy oszustwie.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1986 r., sygn. II KR 134/86 – dotyczący błędu jako rezultatu działań sprawcy.