Zaspokojenie potrzeb rodziny przez małżonka

Na czym polega zaspokojenie potrzeb rodziny?

Podstawą żądania jest art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem oboje małżonkowie są obowiązani, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Obowiązek ten może być wykonywany nie tylko przez pieniądze, lecz także przez osobiste starania o wychowanie dzieci i pracę we wspólnym gospodarstwie domowym.

Oznacza to, że sąd nie porównuje wyłącznie kwot wpłacanych przez małżonków. Bada również, kto opiekuje się dziećmi, kto prowadzi dom, kto ponosi bieżące rachunki, jakie są potrzeby dzieci, jakie są koszty mieszkania i czy każdy z małżonków wykorzystuje swoje możliwości zarobkowe. W sprawie opisanej w pytaniu kluczowe jest więc nie tylko to, że mąż płaci 1800 zł miesięcznie, lecz także to, czy kwota ta odpowiada rzeczywistym kosztom utrzymania rodziny oraz jaka jest realna sytuacja finansowa żony.

Jeżeli problem polega na tym, że jeden z małżonków w ogóle nie przekazuje pieniędzy na bieżące potrzeby domu, warto porównać swoją sytuację z omówieniem sprawy, w której mąż nie daje pieniędzy na utrzymanie domu i rodziny.

Czy separacja faktyczna znosi obowiązek utrzymania rodziny?

Sama separacja faktyczna, czyli rozstanie bez orzeczenia sądu, nie wyłącza automatycznie obowiązku z art. 27 K.r.o. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy z jednym z małżonków pozostają dzieci. W praktyce potrzeby dzieci często są ściśle związane z kosztami utrzymania rodzica, u którego dzieci mieszkają, na przykład kosztami mieszkania, mediów, żywności, dojazdów i codziennej opieki.

W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r., sygn. III CZP 91/86, wskazano, że nawet zupełne zerwanie pożycia małżeńskiego nie uchyla obowiązku przewidzianego w art. 27 K.r.o., ale może wpłynąć na jego ukształtowanie i zakres. Ten kierunek nadal ma znaczenie w sprawach, w których małżeństwo formalnie trwa, a spór dotyczy bieżącego utrzymania rodziny.

Inaczej należy oceniać sytuację po rozwodzie, ponieważ obowiązek z art. 27 K.r.o. wygasa wraz z ustaniem małżeństwa. Po orzeczeniu rozwodu albo separacji sądowej podstawą rozliczeń alimentacyjnych między małżonkami mogą być inne przepisy, zależnie od winy, niedostatku lub istotnego pogorszenia sytuacji życiowej. Dlatego w praktyce trzeba odróżniać roszczenie o zaspokojenie potrzeb rodziny od sprawy o alimenty dla żony.

Jak bronić się przed zawyżonym żądaniem?

Najważniejsza linia obrony polega na wykazaniu, że żądana kwota jest nieadekwatna do usprawiedliwionych potrzeb rodziny albo do możliwości zobowiązanego małżonka. Jeżeli pozwany zarabia 3500 zł miesięcznie i żona żąda 3000 zł miesięcznie, trzeba pokazać sądowi, ile środków pozostanie pozwanemu po zapłacie tej kwoty oraz czy taka kwota nie prowadziłaby do faktycznego pozbawienia go środków na własne utrzymanie.

Nie wystarczy jednak samo twierdzenie, że żądanie jest za wysokie. Do odpowiedzi na pozew należy dołączyć konkretne wyliczenia: koszty własnego mieszkania, dojazdów, leczenia, wyżywienia, rat kredytów, dotychczasowe przelewy na rodzinę, potwierdzenia większych zakupów dla dzieci oraz dokumenty potwierdzające rzeczywiste dochody. Jeżeli pozwany płaci 1800 zł miesięcznie i dodatkowo finansuje większe wydatki, powinien przedstawić potwierdzenia przelewów, faktury, paragony, korespondencję i inne dowody.

Równie ważne jest wykazanie sytuacji finansowej żony. Przychód z salonu w wysokości 300 000 zł rocznie nie oznacza jeszcze dochodu w tej wysokości, bo od przychodu trzeba odjąć koszty prowadzenia działalności, składki, podatki, czynsz, wynagrodzenia pracowników, zakup materiałów i inne wydatki firmowe. Z drugiej strony wysoki przychód może uzasadniać wniosek o zobowiązanie żony do przedstawienia dokumentów księgowych, deklaracji podatkowych, zestawień przychodów i kosztów oraz wyciągów dotyczących działalności.

W odpowiedzi na pozew warto też wskazać, że obowiązek z art. 27 K.r.o. obciąża oboje małżonków. Jeżeli żona ma realne dochody z działalności, nie można zakładać, że cały ciężar utrzymania rodziny ma ponosić wyłącznie mąż. Sąd powinien rozłożyć ciężar utrzymania rodziny z uwzględnieniem możliwości obu stron, a nie tylko wysokości żądania z pozwu.

Nakaz wypłaty wynagrodzenia do rąk małżonka

W sprawach o utrzymanie rodziny często pojawia się obawa, że sąd „zabierze” całą pensję jednemu z małżonków. Trzeba tu odróżnić dwa zagadnienia. Pierwsze to roszczenie o zasądzenie określonej kwoty na zaspokojenie potrzeb rodziny. Drugie to nakaz wypłaty wynagrodzenia lub innych należności do rąk drugiego małżonka na podstawie art. 28 K.r.o.

Art. 28 K.r.o. pozwala sądowi nakazać, aby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka, jeżeli małżonek pozostający we wspólnym pożyciu nie spełnia obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Nakaz może obejmować całość albo część należności, ale powinien odpowiadać okolicznościom konkretnej sprawy.

Jeżeli małżonkowie już nie prowadzą wspólnego pożycia, znaczenie ma dokładny stan faktyczny i rodzaj zgłoszonego żądania. Sam fakt rozstania nie wyłącza roszczeń związanych z utrzymaniem dzieci i rodziny, ale może wpływać na zakres świadczenia oraz sposób jego określenia. W sprawach mieszkaniowych po rozstaniu ważne jest też dokładne ustalenie, kto faktycznie korzysta z lokalu, kto opłaca media i czy dane koszty służą dzieciom oraz rodzinie.

Odpowiedź na pozew i terminy procesowe

Po doręczeniu pozwu przewodniczący wzywa pozwanego do złożenia odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie, który nie może być krótszy niż 2 tygodnie. Odpowiedź złożona po terminie podlega zwrotowi. Brak odpowiedzi może też zwiększać ryzyko, że sąd oprze się przede wszystkim na twierdzeniach strony powodowej, zwłaszcza gdy pozwany nie przedstawi własnych twierdzeń, dowodów i wyliczeń.

W odpowiedzi na pozew należy jasno wskazać, czy pozwany wnosi o oddalenie powództwa w całości, czy tylko o oddalenie go ponad określoną kwotę. Jeżeli pozwany uznaje, że powinien dalej płacić 1800 zł miesięcznie, ale nie 3000 zł, powinien to napisać wprost i wyjaśnić, z czego wynika taka kwota. Warto również odnieść się do ewentualnego wniosku o zabezpieczenie roszczenia na czas trwania procesu, bo sąd może uregulować płatności jeszcze przed wyrokiem.

Jeżeli w sprawie chodzi nie tylko o bieżące potrzeby rodziny, lecz także o roszczenia alimentacyjne między małżonkami po rozstaniu, trzeba odrębnie ocenić przesłanki takich świadczeń. Przydatne może być porównanie z zasadami dotyczącymi sprawy o alimenty na żonę, zwłaszcza gdy między stronami istnieje rozdzielność majątkowa albo strony mieszkają osobno.

Jakie dowody warto przygotować?

W sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny bardzo ważne jest uporządkowanie dowodów. Sąd musi zobaczyć nie tylko ogólne twierdzenia stron, ale konkretne liczby i dokumenty. Pozwany powinien przygotować przede wszystkim:

• zaświadczenie o zarobkach, umowę o pracę, paski płacowe albo inne dokumenty potwierdzające dochód netto,
• potwierdzenia przelewów na rzecz żony, dzieci, szkoły, zajęć dodatkowych, lekarzy lub rachunków domowych,
• rachunki i faktury za wydatki ponoszone bezpośrednio na dzieci, w tym edukację, leczenie, ubrania, sport i dojazdy,
• zestawienie własnych stałych kosztów utrzymania, w tym czynsz, media, raty, transport, leczenie i wyżywienie,
• wnioski o zobowiązanie żony do przedłożenia dokumentów księgowych działalności, deklaracji podatkowych i zestawień kosztów, jeżeli sam pozwany nie ma do nich dostępu,
• dowody dotyczące opieki nad dziećmi, jeżeli pozwany także sprawuje opiekę osobistą albo ponosi koszty w czasie kontaktów.

Nie należy ograniczać się do argumentu, że żądanie jest „niesprawiedliwe”. W sprawach rodzinnych najskuteczniejsze są proste tabele kosztów, dokumenty finansowe i konsekwentne pokazanie, jaka kwota jest możliwa do płacenia bez naruszenia podstawowych potrzeb zobowiązanego małżonka.

FAQ

Czy sąd może zasądzić 3000 zł, jeśli zarabiam 3500 zł?

Może zasądzić kwotę odpowiadającą potrzebom rodziny i możliwościom zobowiązanego, ale nie powinien robić tego automatycznie. Jeżeli żądanie pochłania prawie całe wynagrodzenie, trzeba wykazać własne koszty utrzymania, dotychczasowe wpłaty oraz dochody drugiego małżonka.

Czy dochody żony z działalności gospodarczej mają znaczenie?

Tak. Sąd powinien brać pod uwagę możliwości zarobkowe i majątkowe obojga małżonków. Trzeba jednak odróżnić przychód od dochodu, dlatego w sprawie warto żądać dokumentów pokazujących koszty działalności, dochód netto, podatki i składki.

Czy pieniądze przekazywane dobrowolnie zmniejszają ryzyko przegranej?

Dobrowolne wpłaty są bardzo ważne, bo pokazują, że pozwany nie uchyla się od utrzymania rodziny. Nie zamykają jednak sprawy, jeżeli sąd uzna, że potrzeby rodziny są wyższe albo że pozwany ma większe możliwości finansowe.

Czy trzeba odpowiadać na pozew?

Tak, należy złożyć odpowiedź w terminie wskazanym przez sąd. Termin nie może być krótszy niż 2 tygodnie, a odpowiedź złożona po terminie podlega zwrotowi. W odpowiedzi trzeba zgłosić wszystkie najważniejsze twierdzenia, zarzuty i dowody.

Czy sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny to to samo co alimenty?

Nie w pełni. Roszczenie z art. 27 K.r.o. dotyczy obowiązku małżonków wobec rodziny w czasie trwania małżeństwa. Alimenty na dzieci lub alimenty między byłymi małżonkami opierają się na innych przepisach i mogą być oceniane według innych przesłanek.

Źródła

• Art. 27, art. 28 i art. 28¹ ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 205¹, art. 205² i art. 205³ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r., sygn. III CZP 91/86.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., sygn. III CZP 39/11.